Chuyện tình người lính tình nguyện với cô gái Lào
Lúc tôi đến thăm Tiểu đoàn 2 Pa-thét Lào đóng tại Cánh đồng Chum, các chiến sĩ ở đây đã đưa tôi về Noọng Hét, thăm quê hương anh hùng Thào Tu - người chỉ huy cũ của họ và được nghe kể lại câu chuyện tình sau đây của một chiến sĩ Tình nguyện Việt Nam với cô gái Lào …
Lúc tôi đến thăm Tiểu đoàn 2 Pa-thét Lào đóng tại Cánh đồng Chum, các chiến sĩ ở đây đã đưa tôi về Noọng Hét, thăm quê hương anh hùng Thào Tu - người chỉ huy cũ của họ và được nghe kể lại câu chuyện tình sau đây của một chiến sĩ Tình nguyện Việt Nam với cô gái Lào …
“… Thuở ấy, trời đất Noọng Hét-Xiêng Khoảng tràn ngập khói lửa chiến tranh. Giặc Pháp hung ác kéo đến cướp bóc, đốt nhà, phá nương rẫy, giết người già, trẻ con, hãm hiếp phụ nữ. Chúng lùng sục vào các bản bắt thanh niên đi lính, bắt gái đẹp về đồn làm vợ chúng. Nhiều cô gái không chịu nhục, đã ăn lá độc tự tử.
Thù giặc đến bầm gan, tím mật, anh du kích người Mông tên là Ya Tho Tu (mà nhân dân Lào thường thân mật gọi là Thào Tu) cùng sáu anh em trai trong gia đình bỏ nhà đi theo nhà cách mạng Phay Đang, đánh Pháp. Rồi Thào Tu kêu gọi người Mông ở Noọng Hét nổi dậy chống Pháp, thành lập ra một đội quân, đặt tên đội là Coòng Pát Chay (đội mang tên lãnh tụ Pát Chay người Mông chống Pháp).
Thế giặc Pháp lúc đó rất mạnh và rất tàn bạo, anh em bộ đội và du kích Lào gặp rất nhiều khó khăn, nên Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cử Tình nguyện quân Việt Nam đến giúp Lào. Một người tình nguyện quân tên là Việt Sơn Hùng được cử đến Noọng Hét giúp Thào Tu, cùng sống lăn lộn trong các bản người Mông, sống chung với Thào Tu và đơn vị Coòng Pát Chay, cùng đi làm nương và vận động nhân dân đánh giặc Pháp. Sơn Hùng rất dũng cảm, đánh giặc giỏi và thương yêu người Mông như ruột thịt. Sơn Hùng tự học hỏi, thông thạo phong tục, tập quán và chữ viết, tiếng nói của người Mông, đã cùng nhân dân chịu đói rét, gian khổ, hiểm nguy. Bà con thấy người lính Việt này ăn mặc, đi đứng, nói năng lễ phép chẳng khác người Mông nên càng thương yêu quý mến. Có Sơn Hùng, Thào Tu và người Mông ở Noọng Hét như có chỗ dựa. Thào Tu xem Sơn Hùng như người em, bèn xin bố mẹ cho em gái út của mình là nàng Y Mơ làm vợ Sơn Hùng.
Hôm ấy, sau một trận đánh Pháp ác liệt, Coòng Pát Chay đã chiến thắng. Nhân dịp này Thào Tu bảo Sơn Hùng rằng: “Em ở mãi với gia đình ta, với bộ đội của ta, với người Mông của ta đánh mãi mà Pháp chưa tan, giặc chưa rút thì biết bao giờ em mới được về Việt Nam để lo chuyện lập gia đình. Thương em lắm, ta sợ em già mất mà chưa được vợ. Bởi vậy ta đã xin phép bố mẹ cho Y Mơ làm vợ em, Hùng chịu không?”. Hùng nói: “Y Mơ thì quá xinh đẹp, nết na, em thì vụng về xấu xí. Trong các bộ tộc Lào, Y Mơ thuộc dòng dõi người Mông nổi tiếng sang trọng, mà quê em ở bản Nà Mon, tận Mường Kiều, Cao Bằng thì rất xa xôi và nghèo khổ. Lấy em làm chồng thì Y Mơ sẽ phải cực khổ như em. Như vậy sẽ tội nghiệp Y Mơ lắm, anh ơi!”…
Thào Tu gọi em gái ra, ông rút khẩu súng ngắn ra khỏi bao, đặt lên bàn, nghiêm giọng nói: “Bố mẹ và anh đã quyết như vậy. Ý kiến Y Mơ thế nào? Anh cho trả lời một câu thôi”.
Y Mơ òa khóc, quỳ trước mặt anh trai và nói: “Anh Thào Tu khỏi phải bắn em. Bởi vì em đã yêu thương Sơn Hùng suốt mấy chục lần trăng tròn rồi!”…
Thào Tu trợn mắt ngạc nhiên:
“Mày nói sao? Mày đã yêu Sơn Hùng? Vậy thì anh cũng phải bắn mày. Vì mày yêu Sơn Hùng suốt mấy năm nay rồi mà chưa được phép bố mẹ, chưa xin anh, chưa cúng Trời… Vậy anh hỏi: Vì sao mày đem lòng yêu Sơn Hùng?”
Y Mơ càng khóc to: “Em yêu Hùng vì thấy anh ấy thật thà, quý mến bố mẹ cùng anh chị em mình, đồng bào Mông của mình. Hùng làm nương giỏi; dũng cảm đánh Pháp, chịu khó tìm hiểu học hỏi để thành người Mông, người Lào. Em yêu Hùng lắm nhưng chỉ giấu kín trong lòng. Hùng không biết nên cứ thờ ơ, em càng đau khổ. Anh không tin thì hãy cùng em đến chân núi Phụ Phà (tiếng Lào là Núi Trời). Trời đất sẽ chứng giám cho lòng em…".
Y Mơ đi trước. Thào Tu và Sơn Hùng theo sau. Dưới chân Phụ Phà có hai cây may nhang mọc đứng như hai cánh tay đưa thẳng lên trời với cây lá như hai bàn tay cầu xin. Dưới gốc cây khắc đầy ba mươi sáu lằn dao. Mỗi lằn dao khắc vào thân cây là một lần trăng tròn. Mỗi lần trăng tròn Y Mơ lại ra đây đưa thẳng hai cánh tay lên trời mà kêu xin: “Hỡi thần linh của núi rừng, sông suối Phụ Phà hãy giúp cho con lấy được Sơn Hùng làm chồng. Hỡi ngài Hồ Chí Minh, ngài Xu-pha-nu-vông anh minh và tổ tiên người Mông linh thiêng trên đất nước Lào này, trên trái đất này hãy phù hộ cho Y Mơ được làm vợ một người lính tình nguyện Việt Nam có tên là Việt Sơn Hùng. Sơn Hùng là người tốt, ghét giặc Pháp và thương người Mông ta. Cầu xin cho Hùng được làm ma họ Giàng Noọng Hét này”.
Đứng nhìn Y Mơ vừa khóc vừa kêu xin Trời Đất và nghe những lời khẩn cầu của Y Mơ, hai anh em Thào Tu, Sơn Hùng cũng không cầm được nước mắt. Thào Tu gạt nước mắt, bảo em: “Thôi, nín đi. Ta đã nghe lời em, biết lòng em. Bây giờ ta về báo với bố mẹ và dòng họ chuẩn bị lễ nhận Sơn Hùng làm con rể nhà ta” … Thào Tu quay lại nói với Sơn Hùng: “Có Núi Trời chứng kiến tấm lòng của em gái ta. Sơn Hùng hãy đến lau nước mắt cho Y Mơ đi!”
Thay vì nghe lời anh đến lau nước mắt cho Y Mơ, Sơn Hùng nhào đến ôm lấy Y Mơ và càng khóc to hơn: “Y Mơ ơi! Anh sẽ là chồng của em. Yêu em suốt đời và sống cùng sống với người Mông. Và khi chết cũng về chết bên cạnh người anh em dân tộc Mông”…
Từ sau ngày đến chân núi Phụ Phà trở về, Sơn Hùng và Y Mơ đã trở thành vợ chồng. Và qua mấy chục năm sống hạnh phúc bên nhau, họ đã sinh hạ được chín người con: bốn gái, năm trai.
Dược sĩ Nang Khăm Mi là con gái đầu lòng. Em gái kế Khăm Mi là kiến trúc sư Nang Thin, rồi đến Nang Chương, Phó trưởng phòng Tài chính của Ủy ban kế hoạch Nhà nước. Tiếp đó là Thào Cương, phó tiến sĩ sử học, rồi đến Thào Chò, Thào Pò, Thào Cụ, Nang Hương, Thào Của… Mối tình keo sơn Việt-Lào đó đã sản sinh ra nhiều công dân ưu tú đảm đương những cương vị công tác quan trọng của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào…Ngày 11-1-1961, Thào Tu hy sinh trên đường đi công tác. Để đánh giá công lao to lớn của Thào Tu trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nhà nước Lào đã truy tặng Thào Tu danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Lào.
Thào Tu hy sinh, Việt Sơn Hùng vẫn ở lại đơn vị của Thào Tu, tiếp tục chiến đấu đánh Mỹ và bè lũ tay sai cho đến ngày toàn thắng. Việt Sơn Hùng cũng được nhà nước Lào trao tặng nhiều huân chương cao quý.
Mấy năm sau ngày về hưu, vì tuổi già, sức yếu, Việt Sơn Hùng đã qua đời tại quê hương của vợ hiền ở Noọng Hét. Nhớ lại lời thề xưa của Thào Tu và Việt Sơn Hùng: “Sống cùng nhau chiến đấu. Chết về nằm bên nhau”, nhân dân Noọng Hét đã an táng Sơn Hùng bên cạnh mộ Thào Tu trên một ngọn đồi rất đẹp phía đông thị trấn cạnh con đường số 7 chạy về biên giới Việt - Lào.
Khi tôi đến thăm mộ tháp của Thào Tu và Sơn Hùng, thấy một toán năm, sáu cô gái người Mông xinh đẹp trong trang phục ngày hội đến đặt hoa tươi lên mộ Thào Tu, Sơn Hùng và họ ngồi rì rầm nói chuyện nho nhỏ như sợ làm mất giấc ngủ của hai người “No zoong nơ”- Các cô gái chào tôi bằng tiếng dân tộc họ và kể rằng mới hôm qua, bà cụ Y Mơ vừa về đây. Bây giờ bà cụ ở Phôn-xa-vẳn, thủ phủ của tỉnh Xiêng Khoảng nhưng hằng tháng bà vẫn vài lần về thăm anh ruột và ông Sơn Hùng. Bà cũng đã chuẩn bị sẵn chỗ để khi chết thì về nằm cạnh ông…
