Chuyện tình nơi tuyến lửa Truông Bồn

Chia tay Tiểu đội trưởng Tiểu đội 2, chúng tôi tìm về xã Hợp Thành, huyện Yên Thành - quê hương của liệt sĩ Nguyễn Thị Tâm. Căn nhà cấp bốn là những Bằng khen, Bằng Tổ quốc ghi công và những tấm Huân, Huy chương treo khắp nơi. Anh Nguyễn Văn Đàn (cháu ruột liệt sỹ Tâm) cán bộ Công an nghỉ hưu tự hào cho biết bà Trần Thị Đàm (mẹ liệt sỹ Tâm) đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu "Mẹ Việt Nam Anh hùng".

Năm 1948, mẹ Đàm tiễn người con trai đầu là Nguyễn Dơn lên đường nhập ngũ. Ngày tiễn anh Dơn, duy nhất có một tút thuốc lá trà khúc và chiếc khăn mùi soa hình vuông gia đình mua tặng là vật kỷ niệm duy nhất. Năm 1951, gia đình nhận giấy báo tử anh Dơn đã anh dũng hy sinh ở chiến trường Điện Biên Phủ. Buồn vì thương con, bà Đàn nhịn ăn mấy ngày liền. Đến năm 1965, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, một lần nữa mẹ Đàm tiễn người con gái thứ 6 là Nguyễn Thị Tâm (17 tuổi) lên đường gia nhập lực lượng TNXP, có mặt tại các điểm giao thông trọng điểm ác liệt nhất làm nhiệm vụ mở đường, san lấp hố bom, bảo đảm an toàn cho xe ra tiền tuyến. Sau đó, chị Tâm được điều về đường 15A - tuyến đường độc đạo phục vụ cho chiến trường miền Nam thuộc xã Mỹ Sơn, huyện Đô Lương.

"Ba năm tham gia lực lượng TNXP, nhưng o Tâm chỉ về nhà 2 lần thăm gia đình. O Tâm có nết na thùy mị, có giọng hát rất hay, hay khâu vá và thêu giỏi. Về nhà o Tâm hay kể về công việc san lấp hố bom, mở đường. O Tâm bảo tuy nguy hiểm, vất vả, nhiều hôm thức trắng đêm. Có lúc vừa chợp mắt, nghe tiếng kẻng báo động mọi người vội vàng vác súng, cầm xẻng chạy ra đường làm nhiệm vụ. Toàn thanh niên tuổi mười tám đôi mươi cả, sống vô tư, vừa làm vừa hát không biết mệt nhọc, thậm chí tiếng hát át tiếng bom thù. Lần thứ 2 o về nhà không ngờ đây cũng là lần cuối. Lần đó, o Tâm tâm sự với bố mẹ là o yêu anh Hòa ở cùng Tiểu đội 2, quê ở xã Diễn Lộc, huyện Diễn Châu. O Tâm còn dặn sắp tới đây, gia đình anh Hòa đưa lễ vật sang dạm hỏi thì bố mẹ hãy vui vẻ nhận lời. O Tâm còn nói như hứa với gia đình. “Ngày 01/11 tới đây là chúng con hết thời gian phục vụ lực lượng TNXP, chúng con sẽ về quê tổ chức đám cưới. Bố mẹ chỉ việc lo trầu cau, nước chè xanh, vài lít rượu, còn bánh kẹo có bạn bè trong tiểu đội con hỗ trợ. Thời bao cấp lại chiến tranh như thế là sang lắm rồi bố mẹ ạ!".

Sau cuộc gặp gỡ ngắn ngủi đó, chị Tâm vội vàng trở lại đơn vị. Ngày 30/10/1968, mẹ và anh trai của anh Hòa mang trầu cau đi bộ khoảng 50km từ xã Diễn Lộc lên nhà o Tâm để dạm hỏi đồng để xin dâu. Vì đường xa, hơn nữa thời kỳ đó máy bay mỹ oanh tạc ác liệt nên phía gia đình o Tâm mời gia đình họ trai ngủ lại qua đêm. Sáng 31/10/1968, khi gia đình tiễn người nhà anh Hòa ra về thì nghe tiếng bom nổ dữ dội, không biết cụ thể ở đâu.

“Đến chiều, bố tôi, lúc bấy giờ là Phó Chủ tịch UBND xã Hợp Thành, vội vàng đạp xe về nhà thông báo tin dữ: “Cả Tiểu đội 2 trong đó có o Tâm nhà mình và anh Hòa hy sinh cả rồi”. Sau tin dữ đó, sức khỏe mẹ o Tâm suy sụp hoàn toàn. Hai năm sau, mẹ o Tâm đổ bệnh rồi qua đời", anh Nguyễn Văn Đàn kể lại.

Anh Đàn còn cho biết bà Trần Thị Đàm còn có người con tên là Nguyễn Văn Vấn, hy sinh năm năm 1968 tại mặt trận phía Nam. Liệt sỹ Vấn là con cụ Nguyễn Ngân (em chồng bà Đàm). Khi anh Vấn sinh ra được 1 tuổi, ông Ngân lâm bệnh nặng qua đời, mẹ đi lấy chồng khác, bà Đàm đưa anh Vấn về nuôi. Năm 18 tuổi, anh Vấn nhập ngũ và hy sinh ở chiến trường miền Nam đến nay vẫn chưa tìm được phần mộ.

Rời nhà anh Đàn, tôi tìm về gia đình liệt sĩ Cao Ngọc Hoà ở xóm 11, xã Diễn Lộc, huyện Diễn Châu, cách nhà o Tâm gần 50km. Về đến xã, lần tìm mãi mới hỏi ra ngôi nhà nhỏ nằm sát chân rú Bạc, cách trung tâm xã khoảng 6km.

Nhà chỉ có 3 mẹ con bà Hợp (em ruột o liệt sĩ Hòa) ở. Bà Hợp kể, anh Hòa sinh ngày 01 tháng 1 năm 1948, bố mất khi anh Hòa lên 4 tuổi. Nhà có ba anh em, bác Lợi là anh cả, sau anh Hòa là chị Hợp, em gái lấy chồng. Nhà anh Hòa trước ở trong xóm Vĩnh Xuân, xã Diễn Lộc, gần chợ, sát đường. Năm 1966, chiến tranh, xã vận động một số gia đình di dân vào trong rú Bạc trong có gia đình anh Hòa. Năm 1965, anh Hòa tình nguyện đi TNXP, thuộc Đại đội 304, huyện Diễn Châu. Sau đó, anh Hòa được bổ sung về Đại đội 317 và về Truông Bồn.

Trong 3 năm tình nguyện tham gia TNXP, anh Hòa chỉ ghé về thăm gia đình 2 lần. Lần thứ 2 là trước khi hy sinh khoảng 4 ngày, anh Hòa đưa o Tâm về nhà giới thiệu với gia đình chị Tâm là con dâu tương lai sắp cưới. Anh nói với mẹ, vài hôm nữa gia đình đưa trầu cau lên nhà o Tâm ở xã Hợp Thành để dạm hỏi và xin dâu. Sau đó, cả anh Hòa và o Tâm vội vàng trở lại đơn vị tại xã Mỹ Sơn, huyện Đô Lương. Biết gia đình nghèo đói, khó khăn, trước khi đi, anh Hòa nói như động viên mẹ: "Con quyết định cưới vợ trong tháng tới. Mẹ đừng lo, đám cưới chúng con tổ chức đơn giản thôi, có các bạn trong tiểu đội TNXP về giúp đỡ nên đâu sẽ vào đó". Thế nhưng, mọi dự định cho cuộc đời đôi bạn trẻ đã mãi mãi không thành hiện thực.

Khi tôi hỏi nơi thờ tự bố mẹ anh Hòa và liệt sĩ Cao Ngọc Hòa, chị Hợp kể: “Do không có điều kiện sửa chữa nên mỗi khi mưa xuống, nhà dột không từ chỗ mô cả, những lúc như vậy, ba mẹ con chỉ biết trải rơm nằm dưới bếp. Nóng ruột, bàn thờ mưa thì dột, nắng thì xuyên vào di ảnh, cháu ruột anh Hòa ở thành phố Vinh thấy vậy đành xin đưa di ảnh bố mẹ và anh Hòa vào chung cư ở thành phố Vinh thờ cúng”.

Chiến tranh đã lùi xa, Truông Bồn hôm nay trở thành biểu tượng lịch sử của thanh niên xung phong Việt Nam, nơi hội tụ linh hồn 1.240 anh hùng liệt sỹ, nơi lưu giữ vẹn toàn những giá trị sống của một thế hệ thanh niên quyết hy sinh tất cả cho độc lập, tự do của Tổ quốc, viết nên một huyền thoại Truông Bồn, mãi mãi là những đoá hoa bất tử cho các thế hệ hôm nay và mai sau noi theo.

Năm 1996, Truông Bồn được công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp quốc gia. Năm 2008, tập thể 14 chiến sĩ TNXP Truông Bồn được Đảng và nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tháng 8/2015, công trình bảo tồn, tôn tạo Khu Di tích lịch sử Truông Bồn với tổng diện tích 21,7ha, tổng mức đầu tư 365 tỉ đồng đã được khánh thành.

Xin được tri ân những cô gái, chàng trai tuổi thanh xuân phơi phới làm nên bản tráng hùng ca bất tử Truông Bồn.

HỮU TRỌNG

Theo Tạp chí LSVN