Chuyện tình yêu của “vua vũ khí Việt" và đám cưới đặc biệt đúng ngày 2/9

Là nhà khoa học kiệt xuất, người được mệnh danh là cha đẻ của nền công nghiệp quốc phòng Việt Nam, “vua vũ khí Việt” với những phát minh, cải tiến khiến kẻ thù khiếp đảm, góp phần làm nên chiến thắng của dân tộc qua 2 cuộc kháng chiến, nhưng GS Viện sĩ Trần Đại Nghĩa lại có một cuộc đời vô cùng bình dị, khiêm nhường.

Phía sau con người đã trở thành huyền thoại ấy là người vợ thảo hiền, người mà sau này, GS Trần Đại Nghĩa luôn nhắc đến với niềm tự hào xen lẫn lòng yêu thương trìu mến: “Đây là bà nhà tôi, người góp sức rất quan trọng để Trần Đại Nghĩa hoàn thành nhiệm vụ đấy!”.

“Khánh đồng ý lấy tôi nhé!”

Kể về mối lương duyên của cha mẹ mình, Đại tá Trần Dũng Trí (74 tuổi) cho biết, cha mẹ ông quen nhau năm 1947, khi cả hai đang làm nhiệm vụ tại Bắc Kạn.

Mẹ ông là Nguyễn Thị Khánh, sinh ra ở vùng quê quan họ Bắc Ninh, vốn là y tá tại Hà Nội. Sau khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, theo phân công của đơn vị, bà làm y tá tại Cục Quân y, đóng quân gần Cục Quân giới - nơi cha ông giữ cương vị Cục trưởng.

Khu vực các đơn vị đóng quân ở Chiến khu Việt Bắc thường xuyên bị địch rình rập, nhảy dù từ trên cao tiếp cận. Để ngăn quân địch nhảy dù, GS Trần Đại Nghĩa cùng đơn vị vận động nhân dân cắm tre, cọc nhọn ở các khu đất trống xung quanh tạo địa hình hiểm trở. Một lần vô tình ông va trúng cọc và bị thương nên có cơ duyên gặp y tá Khánh.

Từ lâu đã nghe kể về vị cục trưởng từ Pháp về, suốt ngày say mê nghiên cứu, sản xuất vũ khí, ham việc đến quên ăn, quên ngủ và lớn hơn mình nhiều tuổi nhưng lần ấy y tá Nguyễn Thị Khánh mới có dịp gặp mặt.

Qua vài lần gặp gỡ để chăm sóc vết thương, cô gái quê Kinh Bắc dần có thiện cảm với vị Cục trưởng bởi tính cần cù, chịu khó, hiền khô như đất, chẳng bao giờ to tiếng với ai lại rất tôn trọng cá tính người khác.

“Mẹ kể, ba rất ít nói và suốt ngày đọc sách nghiên cứu, sống kín đáo, chẳng bao giờ nói về mình cả bởi ông là người khiêm tốn không thích phô trương...”, Đại tá Trần Dũng Trí chia sẻ với phóng viên Dân trí.

Qua một vài lần gặp gỡ ngắn ngủi, lại được nhiều đồng đội vun vào, một lần, Cục trưởng Trần Đại Nghĩa quyết định thổ lộ lòng mình chỉ bằng một câu ngắn gọn: “Khánh đồng ý lấy tôi nhé!”.

Tình yêu giản dị mà chân thành nảy nở giữa chiến khu, Cục trưởng Nghĩa bận rộn nên chẳng có nhiều thời gian để tâm tình, nhưng nữ y tá Khánh vẫn cảm nhận được ở đối phương sự chân thành và ấm áp.

Mấy tháng sau lần gặp gỡ đầu tiên, cả hai quyết định tổ chức đám cưới đúng ngày 2/9/1947. Đám cưới ấy giản dị thôi nhưng trở thành dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời của vị giáo sư huyền thoại.

“Trước đám cưới, nhiều đồng chí có hỏi ba có báo cáo với Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp không. Tuy nhiên ba tôi nói rằng: “Bác Hồ bận trăm công nghìn việc, đây là việc riêng, không nên làm phiền Bác”, con trai GS Trần Đại Nghĩa chia sẻ.

Đám cưới của GS Trần Đại Nghĩa và người vợ kém 13 tuổi được tổ chức đơn giản gần như chẳng có gì. Cục trưởng Cục Quân giới và Cục trưởng Cục Quân y là đại diện cho họ nhà trai và họ nhà gái. Trước ngày cưới, bố của cô dâu đang công tác tại Hà Nội cũng kịp lên chiến khu chúc mừng hạnh phúc các con.

Ngày cưới, sau màn giới thiệu, Bí thư Đảng ủy Cục Quân giới tuyên bố lý do, anh em đồng đội chúc mừng đồng chí Nghĩa và đồng chí Khánh rồi cùng nhau uống nước chè.

Kể về đám cưới đơn sơ nhưng ấm áp của cha mẹ, Đại tá Trần Dũng Trí cho hay: “Hôm ấy, khi anh em “đòi khao”, ba tôi mở ví ra chỉ còn 50 đồng tiền tài chính nên đưa cho chú trợ lý ra chợ cách đó 5km mua một sọt mắc cọp (còn gọi là lê rừng) mang về bổ mời mỗi người vài miếng. Sau đó anh em trong đơn vị bí mật góp nhau mỗi người 5 đồng đưa cho chị cấp dưỡng làm một bữa cơm mời ba mẹ và anh em cùng ăn. Bữa cơm liên hoan đơn sơ, thân mật, ba mẹ luôn ghi nhớ".

Người chồng "lúc nào cũng vũ khí"

Từ ngày cưới vợ, GS Trần Đại Nghĩa có điều kiện chuyên tâm cho công việc, được vợ chăm chút thêm nên bớt cảnh “luộm thuộm” vì mải mê nghiên cứu vũ khí, súng đạn.

Căn phòng GS Trần Đại Nghĩa làm việc khi nào cũng ngổn ngang vật tư, chất đầy thuốc nổ, trong khi ông lại có thói quen hút thuốc. Điều này khiến bà Khánh lo lắng nhưng lâu dần bà hiểu ra, ông là người rất cẩn trọng, bởi ông biết rằng, chỉ một sai sót nhỏ trong nghiên cứu chế tạo, có thể phải trả giá bằng xương máu của đồng đội chiến sĩ nơi chiến trường.

Với GS Trần Đại Nghĩa, chuyện quên ăn quên ngủ là chuyện thường. Biết chồng luôn mải mê làm việc, tới khi đến nhà ăn đã quá giờ, bà Khánh thường mua một buồng chuối treo sẵn ở cạnh bàn làm việc, khi ông đói sẽ hái một quả lót dạ.

Sau này khi kể lại giai đoạn khó khăn ấy, bà Khánh thường nói với các con rằng: "Ba vất vả lắm, có khi nửa đêm chợt thức giấc, ngồi dậy ghi chép công thức cho đến sáng. Ông nhớ đâu là liền ngồi ghi chép ở đó, khi nào cũng vũ khí với vũ khí”.

Gần 1 tấn tài liệu, ghi chép thu thập trong 11 năm tuyệt mật ở Pháp đưa về Việt Nam bị thất lạc gần hết nên GS Trần Đại Nghĩa chỉ còn cách nhớ lại các kiến thức trong đầu, kết nối với tính toán để sản xuất vũ khí. Nhiều khi ông mải nghĩ đến vũ khí tới mức “lơ đễnh”, chẳng nhớ đến việc riêng của mình.

“Mẹ kể, nhiều lần ba đi họp với chiếc mũ còn khá mới, sạch sẽ nhưng khi ra về chẳng nhớ mũ của mình thế nào. Đến khi ra về, ba lấy chiếc mũ cũ nhất. Sau mấy lần, anh liên lạc nghĩ ra cách ghi vào mũ dòng chữ “Mũ của Giáo sư Trần Đại Nghĩa” để ba đỡ quên.

Không ít lần, cấp dưới thấy cục trưởng Nghĩa xách quần áo ra suối tắm nhưng qua cả tiếng đồng hồ không thấy về. Khi cấp dưới nhốn nháo ra suối tìm thì mới thấy thủ trưởng đang ngồi tập trung cao độ, tay cầm viên sỏi gạch ngang gạch dọc trên mặt đá.

Sau này khi sinh chúng tôi, có lần mẹ nhờ ba trông chúng tôi để đi giải quyết công việc, khi về, mấy anh em ai cũng lấm lem mặt mũi trong khi ba vẫn say sưa với vũ khí. Khi mẹ hỏi ba liền cười hiền “các con đang tự học hỏi khám phá”. Biết ba say mê công việc nên mẹ luôn thông cảm, chia sẻ mà không trách cứ điều gì”, Đại tá Trần Dũng Trí kể.