Chuyến trinh sát đưa đến lựa chọn Đông Khê

Ngày 5/8/1950, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng Phan Phác và hai chiến sĩ bảo vệ lên một điểm cao phía đông thị xã Cao Bằng. Chiến dịch Biên giới đang được chuẩn bị, nhưng mục tiêu mở màn vẫn cần kiểm tra lại. Từ vị trí quan sát, ông dùng ống nhòm xem địa hình, công sự và những con đường dẫn vào khu vực quân Pháp đóng giữ.

Phan Phác đã trinh sát ở phía tây và phía nam thị xã. Những điều ông báo cáo, kết hợp với quan sát tại chỗ, cho thấy Cao Bằng được bảo vệ khá vững: công sự, hàng rào, khoảng đất trống và địa hình sông ngòi đều gây khó khăn cho bên tiến công. Các toán tuần tra khiến việc tiếp cận gần không dễ dàng. Đến sáng, đoàn trở về Tha Phẩy Tứa.

Đông Khê nổi lên như một lựa chọn khác. Cứ điểm này nằm giữa Cao Bằng và Thất Khê; nếu mất Đông Khê, hệ thống phòng thủ trên Đường số 4 sẽ bị cắt rời. Đánh vào đây còn có thể buộc quân Pháp đưa lực lượng ứng cứu ra ngoài công sự, tạo điều kiện cho bộ đội ta tiêu diệt viện binh.

Sau khi trao đổi với các cán bộ chỉ huy, phương án mở màn ở Đông Khê được xác lập và được Trung ương, Chủ tịch Hồ Chí Minh chấp thuận. Ngày 16/9, trận đánh bắt đầu; sáng 18/9, Đông Khê được giải phóng. Trước tiếng súng mở màn ấy là một chuyến đi lặng lẽ, trong đó bản đồ đã được đối chiếu với từng dấu hiệu thật ngoài chiến trường.