Chuyến trinh sát quyết định trước Chiến dịch Biên giới năm 1950

Năm 1950, Bộ Tổng Tư lệnh quyết định mở Chiến dịch Biên giới Thu – Đông nhằm tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, khai thông biên giới Việt – Trung và mở rộng căn cứ địa Việt Bắc. Đây là chiến dịch tiến công quy mô lớn đầu tiên do Quân đội nhân dân Việt Nam chủ động tổ chức.

Trên cương vị Tổng Tham mưu trưởng, Hoàng Văn Thái được giao nhiệm vụ trực tiếp chỉ đạo công tác tham mưu và chuẩn bị chiến dịch.

Theo các hồi ký của nhiều cán bộ chỉ huy, trước khi chiến dịch bắt đầu, Hoàng Văn Thái cùng các cán bộ tham mưu nhiều lần đi khảo sát thực địa ở khu vực Đông Khê, Thất Khê và đường số 4. Ông yêu cầu việc lập kế hoạch phải dựa trên tình hình thực tế, không được chỉ dựa vào bản đồ.

Qua các chuyến trinh sát, cơ quan tham mưu xác định Đông Khê là mắt xích quan trọng trong hệ thống phòng thủ của quân Pháp. Nếu chiếm được cứ điểm này, quân ta sẽ buộc đối phương phải đưa lực lượng từ Cao Bằng và Thất Khê đến ứng cứu, tạo điều kiện tiêu diệt từng bộ phận.

Đề xuất này được Bộ Chỉ huy chiến dịch thống nhất và Đông Khê trở thành mục tiêu mở màn chiến dịch. Ngày 16/9/1950, quân ta nổ súng tiến công và sau hai ngày chiến đấu đã làm chủ cứ điểm.

Diễn biến tiếp theo đúng như dự kiến của cơ quan tham mưu: quân Pháp điều các binh đoàn từ Cao Bằng và Thất Khê lên ứng cứu. Trên đường cơ động, các lực lượng này lần lượt bị quân ta phục kích và tiêu diệt tại nhiều khu vực trên đường số 4.

Chiến dịch Biên giới kết thúc thắng lợi, giải phóng một vùng rộng lớn, mở thông tuyến liên lạc quốc tế và tạo bước ngoặt quan trọng cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Các nhà nghiên cứu quân sự đánh giá rằng thành công của chiến dịch không chỉ đến từ tinh thần chiến đấu của bộ đội mà còn từ công tác chuẩn bị công phu, đặc biệt là những đánh giá chính xác của cơ quan tham mưu do Hoàng Văn Thái phụ trách.