Chuyện về anh hùng Nguyễn Văn Trỗi vạch mặt kẻ thù trên pháp trường
Đằng sau vụ án gián điệp lớn nhất thời đại năm 1969 gắn với "Ông cố vấn" Vũ Ngọc Nhạ, ẩn chứa chuyện chưa kể về nghệ thuật tình báo độc đáo và sự hy sinh ít ai biết.
Chương trình Mật danh của VOV1 khắc hoạ chân dung Thiếu tướng Vũ Ngọc Nhạ, hay còn được biết đến với mật danh huyền thoại "Ông cố vấn", là một trong những điệp viên chiến lược xuất sắc nhất của ngành tình báo Việt Nam.
Hơn 20 năm hoạt động bí mật trong lòng địch, ông tạo nên "vỏ bọc" hoàn hảo, len lỏi vào tận trung tâm quyền lực của chính quyền Sài Gòn, gây dựng nên mạng lưới tình báo A22 từng làm rúng động giới tình báo thế giới.
Cuối năm 1969, phiên tòa đặc biệt làm rung động giới tình báo và cả Sài Gòn lúc bấy giờ: Phiên tòa xét xử mạng lưới tình báo A22. Các bị cáo đều là những nhân vật trọng yếu trong chính phủ ngụy quyền, từ cố vấn đặc biệt của tổng thống đến cấp bộ trưởng.
Chính quyền Sài Gòn mở phiên tòa vào ngày 28/11/1969. Hơn 100 phóng viên trong và ngoài nước có mặt, Nhà Quân pháp ở Bạch Đằng chật ních người đến theo dõi. Báo chí đưa tin bằng những dòng tít lớn: "Vụ án gián điệp lớn nhất thời đại", "Vụ án chính trị của thế kỷ".
Bản cáo trạng dài 23 trang được đọc ròng rã một tiếng rưỡi đồng hồ. Theo tường thuật của báo chí, vụ án này cực kỳ căng thẳng và quan trọng bởi qua hồ sơ, hầu như không một đảng phái chính trị hay nhân vật chính trị nào của chính quyền Sài Gòn lại không ít nhiều liên quan. Bộ hồ sơ vụ án nặng gấp 200 lần bản cáo trạng đã đọc.
Trong bộ hồ sơ của Tổng Giám đốc Cảnh sát Quốc gia ngụy quyền Sài Gòn thu được sau này, có đoạn viết: “Từ trước đến nay, ngoại trừ những giai thoại giả tưởng trong tiểu thuyết trinh thám, chưa bao giờ có những tổ điệp báo thành công đến như thế. Cụm A 22, hoạt động do ông Vũ Ngọc Nhạ cầm đầu phát triển đều đặn và thi thố nhiều thủ đoạn mà chúng ta phải nhìn nhận là huyền diệu và xuất sắc.
Cụm phát triển hệ thống điệp vụ rất quan trọng và len lỏi vào được nhiều cơ quan đầu não của Việt Nam Cộng Hòa. Những tin tức chiến lược mà cảnh sát quốc gia biết họ cung cấp đều có giá trị giúp cho Hà Nội có được những dữ kiện chắc chắn khi ấn định chính sách của họ đối với cuộc chiến tranh".
Vũ Ngọc Nhạ, người bị tố cáo cầm đầu mạng lưới này, xuất hiện tại tòa với phong thái ung dung lạ thường. Ông bận bộ áo trắng, quần đen, cà vạt nâu, tay cầm xấp giấy, luôn nở nụ cười. Ông từ chối luật sư và tự bào chữa, chỉ tuyên bố: "Việc làm của mình chỉ có lịch sử phán xét".
Bằng sự bản lĩnh và thông minh, ông biến vụ án phản gián thành vụ án chính trị, đẩy cao mâu thuẫn giữa chính quyền Nguyễn Văn Thiệu và CIA, gây phẫn nộ giới công giáo. Nhờ không đủ bằng chứng, toàn bộ cụm A22 không ai bị tử hình – một kết cục gần như không tưởng. Sau vụ án, các thành viên bị đi đày hoặc giam giữ, Vũ Ngọc Nhạ bị đưa ra Côn Đảo đầu năm 1970, trước khi được trao trả năm 1973 theo Hiệp định Paris.
