Chuyện về "Độc nhãn tướng quân" Nguyễn Bình
Không chỉ là người chỉ huy mưu lược, quyết đoán, Trung tướng Nguyễn Bình còn nổi tiếng về chiến tranh du kích, nhất là những năm tháng làm Tư lệnh Chiến khu Đông Triều (Đệ tứ Chiến khu). Ông được xem là linh hồn của Đệ tứ Chiến khu.Nguyễn Bình tên thật là Nguyễn Phương Thảo, sinh năm 1908 tại xã Giai Phạm, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên. Từ năm 1925, ông tham gia bãi khóa ở Hải Phòng, lãnh đạo phong trào học sinh Hải Phòng để tang cụ Phan Châu Trinh. Sau đó, ông đi Pháp và bị bắt ở Mác-xây. Thực dân Pháp kết án 5 năm tù và đày ông ra Côn Đảo. Trong thời gian ở Côn Đảo, ông được tiếp xúc với các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Phạm Văn Đồng, Lê Duẩn, Hoàng Quốc Việt... nên đã chuyển dần từ lập trường Quốc dân Đảng sang lập trường Cộng sản. Sau này, Quốc dân Đảng đã coi ông là kẻ phản bội mới chọc mù một mắt của Nguyễn Bình. Vì thế, nhân dân vẫn gọi ông là “Độc nhãn tướng quân”.
Năm 1935, Nguyễn Bình ra tù và quay lại hoạt động cách mạng. Từ năm 1943 trở đi, ông mở rộng cơ sở cách mạng tại Đồ Sơn, Kiến An, An Lão, Hải An và Thủy Nguyên (Hải Phòng). Năm 1944, đồng chí Nguyễn Văn Tuệ (sư Tuệ) đi gặp Nguyễn Bình, mời ông về Đông Triều lập chiến khu. Theo sách “Chiến khu Đông Triều” do Nhà xuất bản QĐND ấn hành năm 1993: Vào giữa tháng 4/1945, Nguyễn Bình cử 2 cán bộ của mình là Đỗ Duy Phúc và Nguyễn Hoàng Long sang chùa Bắc Mã nắm tình hình. Đỗ Duy Phúc ở lại hoạt động, còn Nguyễn Hoàng Long quay về Hải Phòng báo cáo kế hoạch ra Tiên Yên mua vũ khí.
Cuối tháng 4/1945, Nguyễn Bình đến nhà Nguyễn Văn Đài (một cựu tù Côn Đảo) ở Mạo Khê, bàn về việc thành lập chiến khu; lên chùa Bắc Mã gặp Hải Thanh và Trần Cung để thống nhất lực lượng cách mạng của cả ba đầu mối lớn. Ông còn xuống phố huyện Đông Triều vận động đồn trưởng Nguyễn Hiền làm nội ứng giao nộp toàn bộ vũ khí cho cách mạng. Sau đó, ông quay về Hải Phòng vận động những thủy thủ yêu nước của ta trên thuyền của Nhật ở sông Tam Bạc lấy vũ khí chuyển về Đạm Thủy. Còn 3 binh sĩ yêu nước theo về là Hà Phương Tiên, Lê Phú và Hoàng Vinh được Nguyễn Bình bố trí ở chùa Ngọc Thanh, trên sườn đồi thông sau làng Đạm Thủy. Nguyễn Bình còn tổ chức cho binh lính yêu nước trong trại lính bảo an ở Kiến An lấy vũ khí, đạn dược đưa xuống sông Cấm chở về Đông Triều.
Theo sách "Nguyễn Bình - Trung tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam", do Nhà xuất bản QĐND ấn hành năm 2004: Vào đầu tháng 6/1945, khi đang tổ chức lớp huấn luyện cho 50 cán bộ Việt Minh ở chùa Bắc Mã, Nguyễn Bình đã bàn với Hải Thanh và Trần Cung quyết định sẽ phối hợp với quân phỉ của Lương Đại Bân đánh đồn Chí Linh vào đêm 7, rạng sáng 8/6. Nguyễn Bình còn dự định đánh các đồn Đông Triều, Tràng Bạch và tước vũ khí của bọn chủ mỏ Mạo Khê, mặc dù chưa có quyết định chính thức của Xứ ủy Bắc Kỳ và chưa nhận được cán bộ quân sự biệt phái tới. Ngay sau khi thống nhất kế hoạch, ông đi Hải Phòng chuẩn bị cờ, băng rôn, khẩu hiệu cho quân khởi nghĩa.
