Chuyện về Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ

Có những cuộc đời khi nhìn lại, người ta không thể đo đếm bằng năm tháng. Có những người mẹ đã đi qua chiến tranh bằng một tình yêu lớn đến mức nỗi đau riêng dường như trở nên nhỏ bé trước vận mệnh của đất nước. Trong dòng lịch sử đầy mất mát nhưng cũng vô cùng hào hùng của dân tộc Việt Nam, Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ, quê ở Quảng Nam, là một trong những hình tượng như thế.

Mẹ Thứ sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Quảng Nam – nơi từng trải qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Mẹ có 12 người con. Hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ lần lượt đưa những người thân yêu nhất của mẹ rời khỏi mái nhà để lên đường chiến đấu. Cuối cùng, mẹ phải nhận tới 11 giấy báo tử của con, con rể và cháu ngoại.

Có lẽ chẳng có nỗi đau nào đối với một người mẹ lớn hơn việc lần lượt tiễn những đứa con mình dứt ruột sinh ra về với đất mẹ.

Những năm tháng chiến tranh ấy, mỗi lần ngoài ngõ xuất hiện một người đưa tin, lòng mẹ hẳn lại thấp thỏm. Một tiếng gọi, một tờ giấy, một dòng tin ngắn ngủi có thể làm thay đổi cả cuộc đời của một gia đình. Năm 1949, mẹ nhận cùng lúc ba giấy báo tử của những người con đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Những tưởng nỗi đau ấy đã quá sức chịu đựng của một người mẹ, nhưng chiến tranh vẫn chưa dừng lại. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, sáu người con của mẹ tiếp tục hy sinh; rồi con rể và cháu ngoại cũng mãi mãi không trở về.

Mười một lần mất mát.

Mười một lần căn nhà vắng đi một người thân.

Mười một lần trái tim người mẹ phải gánh chịu một nỗi đau mà không lời nào có thể diễn tả trọn vẹn.

Thế nhưng, điều khiến người ta nhớ về Mẹ Thứ không chỉ là những mất mát ấy. Điều khiến mẹ trở thành biểu tượng chính là cách mẹ đứng dậy từ những đau thương.

Mẹ hiểu rằng những người con của mình không ra đi vì một cuộc chiến tranh vô nghĩa. Họ ra đi vì quê hương, vì độc lập, vì ngày đất nước được sống trong hòa bình. Nỗi đau của mẹ vì thế không biến thành sự tuyệt vọng. Mẹ lặng lẽ nuốt nước mắt vào trong, để tình thương dành cho những người đã nằm xuống hòa cùng tình yêu quê hương, đất nước. Theo tư liệu của tỉnh Quảng Nam, chính lòng yêu nước, sự kiên cường cùng truyền thống “Trung dũng kiên cường, đi đầu diệt Mỹ” của quê hương đã trở thành nguồn sức mạnh để mẹ vượt qua những mất mát khủng khiếp ấy.

Có một hình ảnh về Mẹ Thứ khiến nhiều thế hệ xúc động: một người mẹ đã đi qua cả một thời hoa lửa, mái tóc bạc dần theo năm tháng, nhưng ánh mắt vẫn mang theo bóng dáng của những người con đã khuất.

Chiến tranh rồi cũng kết thúc. Đất nước thống nhất. Những người còn sống trở về, bắt đầu dựng lại làng quê từ những đổ nát của chiến tranh. Nhưng với Mẹ Thứ, hòa bình không đồng nghĩa với việc những mất mát biến mất. Sau ngày quê hương giải phóng, mẹ vẫn sống trong ngôi nhà cũ ở Thanh Quýt, lặng lẽ hương khói cho chồng và những người con đã hy sinh.

Ngôi nhà ấy không chỉ là một mái ấm.

Đó còn là nơi lưu giữ ký ức về một gia đình đã hiến dâng quá nhiều cho Tổ quốc.

Ngày 17 tháng 12 năm 1994, Mẹ Nguyễn Thị Thứ được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Mẹ cũng được trao tặng Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất và Huân chương Độc lập hạng Nhất.

Nhưng có lẽ, phần thưởng lớn nhất dành cho mẹ không nằm trên những tấm huân chương. Đó là sự ghi nhớ của cả dân tộc.

Năm 2009, tại Núi Cấm, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam, công trình Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng được khởi công. Mẹ Nguyễn Thị Thứ được chọn làm nguyên mẫu cho tượng đài – một hình ảnh đại diện cho hàng vạn bà mẹ Việt Nam đã chịu đựng những mất mát không gì bù đắp nổi trong chiến tranh. Công trình được khánh thành ngày 24 tháng 3 năm 2015.

Từ đó, giữa núi Cấm, hình bóng người mẹ như đứng mãi giữa trời đất Quảng Nam.

Gương mặt mẹ nhìn ra xa.

Đôi tay mẹ không còn ôm được những đứa con đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường, nhưng hình bóng mẹ lại như dang rộng vòng tay ôm lấy cả dân tộc.

Tượng đài ấy không chỉ kể câu chuyện về riêng Mẹ Thứ. Nó kể câu chuyện của biết bao người mẹ Việt Nam trong một thời hoa lửa: những người mẹ đã tiễn chồng, tiễn con, tiễn cháu lên đường; những người mẹ ngày ngày sống giữa nỗi nhớ và chờ đợi; những người mẹ đã biến nước mắt thành sức mạnh để đất nước đi đến ngày hòa bình.

Ngày 10 tháng 12 năm 2010, Mẹ Nguyễn Thị Thứ qua đời, hưởng thọ 106 tuổi. Mẹ rời khỏi cuộc đời, nhưng câu chuyện về mẹ không khép lại.

Bởi có những người ra đi nhưng vẫn ở lại.

Mẹ Thứ ở lại trong những trang sử của dân tộc, trong ký ức của quê hương Quảng Nam, trong từng nén hương của những người đến viếng và trong hình bóng người mẹ được khắc vào đá giữa Núi Cấm. Mẹ ở lại để nhắc chúng ta rằng phía sau mỗi chiến thắng của lịch sử không chỉ có những người lính ngoài chiến trường, mà còn có những người mẹ âm thầm chịu đựng phía sau.

Hôm nay, khi đất nước đã sống trong hòa bình, tiếng súng chiến tranh chỉ còn vang vọng trong những trang sách, thế hệ trẻ có thể chưa từng chứng kiến một thời bom đạn. Nhưng đứng trước tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ, ta vẫn có thể cảm nhận được hơi thở của một thời đã qua.

Một thời mà tuổi trẻ lên đường.

Một thời mà những người mẹ chờ con trong những đêm dài.

Một thời mà có những người con mãi mãi không trở về.

Và một thời mà từ những mất mát tưởng như không thể chịu đựng, dân tộc Việt Nam đã đứng lên, kiên cường đi tới ngày độc lập và thống nhất.

Mẹ Thứ là một con người có thật, một người mẹ bằng xương bằng thịt, từng biết vui, biết buồn, biết nhớ thương và đau đớn như bao người mẹ khác. Chính vì vậy, sự hy sinh của mẹ càng trở nên thiêng liêng. Mẹ không phải một nhân vật bước ra từ truyền thuyết. Mẹ là một người mẹ bình dị đã sống một cuộc đời phi thường.

Nếu lịch sử được viết bằng những trang vàng của chiến thắng, thì phía sau những trang vàng ấy là những giọt nước mắt của các mẹ. Và trong những giọt nước mắt của người mẹ Quảng Nam ấy, ta nhìn thấy cả một thời hoa lửa của dân tộc.

Mẹ đã đi xa.

Nhưng tên mẹ vẫn còn đó.

Như một lời nhắc nhở dịu dàng mà sâu sắc dành cho những thế hệ hôm nay: hãy biết trân trọng hòa bình, biết ơn những người đã hy sinh và sống xứng đáng với những gì cha ông đã đánh đổi bằng cả tuổi xuân, máu và nước mắt.

Bởi hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có.

Hòa bình được đánh đổi bằng những cuộc chia ly.

Bằng những người con không trở về.

Và bằng trái tim của những người mẹ như Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ.