Chuyện về một đồng đội của Anh hùng, liệt sĩ Ninh Xuân Trường

Tháng 5-2013, tôi đã thu xếp để có một chuyến đi từ Hà Nội vào Thanh Hóa tìm gặp người duy nhất ở “Tổ chặn đầu” năm xưa đang còn sống. Cũng như gia đình tôi, gia đình ông đã nhận được Bằng Tổ quốc ghi công và Giấy báo tử của “liệt sĩ” Phạm Văn Lai vào tháng 12-1970. Kể về nhiệm vụ của “Tổ chặn đầu” trong trận đánh giao thông trên đèo Măng Yang, bác Phạm Văn Lai cho biết: “Đại đội 19 đã cân nhắc và tin tưởng cử 4 đồng chí gồm tôi - Phạm Văn Lai (B phó), đồng chí Lâm (A trưởng) cùng với hai đồng chí nữa là Trường và Phùng đảm trách nhiệm vụ dùng bộc phá tự tạo đánh chặn đầu đoàn xe để Trung đoàn phục kích phía sau dễ dàng tiêu diệt. Theo phân công, đồng chí Trường sẽ đánh quả bộc phá đầu tiên, đồng chí Phùng đánh quả thứ hai, tôi đánh quả thứ ba và đồng chí Lâm đánh quả thứ tư. Đồng chí Ninh Xuân Trường đã anh dũng ôm bộc phá xông lên tiêu diệt gọn chiếc xe tăng đi đầu và hy sinh ngay tại chỗ. Tôi cũng bị thương nặng trên mặt đường, chân bị gãy, trúng đạn vào sườn, vào đầu... chúng tôi đã hoàn thành nhiệm vụ chặn đứng đoàn xe để đồng đội phía sau tiêu diệt địch…”.

Bác Lai cho biết thêm: Trận đánh bắt đầu khoảng 8-9 giờ sáng ngày 15-01-1968 và diễn ra khoảng một giờ thì ngớt tiếng súng. Đến khoảng 11, 12 giờ trưa cùng ngày, quân Mỹ đến tiếp viện, thu gom xác lính Mỹ cũng như thi hài của anh em mình, trong đó có cả thi hài của bố vợ tôi (dù không còn trọn vẹn). Bác Phạm Văn Lai tuy may mắn còn sống nhưng đã lọt vào tay địch. Sau đó là 5 năm trời bác bị cầm tù khổ ải tại khắp các trại giam ở Plei-cu, Quy Nhơn, Biên Hòa, Phú Quốc. Bị địch tra tấn dã man, tàn khốc, bác Lai không ngờ mình còn có ngày trở về với quê hương...

Sau khi Hiệp định Pa-ri được ký kết, tháng 2-1973, bác Lai đã được phía Mỹ trao trả (tại Thạch Hãn, Quảng Trị). Trở về quê hương xứ Thanh, bác được đi nghỉ điều dưỡng. Tháng 10-1978, bác được Nhà nước cho phục viên, hưởng chế độ bệnh binh (trợ cấp 1.840.000 đồng/tháng). Bác xây dựng gia đình vào năm 1974, có hai người con và tiếp tục sống cuộc sống bình dị như bao người nông dân trên quê hương mình.

Lúc gặp tôi, bác Phạm Văn Lai rất phấn khởi vì thông qua tôi, bác được biết nhiều tin tức về đơn vị cũ cũng như các đồng đội năm xưa của mình, trong đó có Đại úy nhà văn Thiên Lương, Trung tướng Ma Thanh Toàn, Đại tá Nguyễn Hữu Hưu, Đại tá Lâm Huế...

Đã gần 70 tuổi, sức khỏe yếu, thương tật khắp người nhưng bác Lai không hề nói đến mong muốn được đãi ngộ gì cho riêng mình. Chuyện trò với tôi đôi mắt bác nhìn xa xăm, bác tâm sự rằng, chỉ ấp ủ một niềm mong mỏi rất bình dị là có điều kiện và sức khỏe để có ngày được trở về thăm Trung đoàn 95 một lần để hồi tưởng về những ngày tháng tuổi trẻ gian lao mà anh dũng cùng đồng đội trên dãy Trường Sơn năm xưa. Bác cũng ước ao được thăm lại chiến trường xưa - đèo Măng Yang, nơi bác và đồng đội đã để lại một phần xương máu và cả tính mạng của mình để góp một phần nhỏ bé vào cuộc chiến đấu chống ngoại xâm giành lại độc lập tự do cho Tổ quốc.