Chuyện về một gia đình với 3 Bà mẹ Việt Nam anh hùng

Mẹ Nguyễn Thị Đoái; Năm sinh: 1908; Năm mất: 1946; Quê quán: Quỳnh Thọ, Quỳnh Phụ, Thái Bình. Mẹ có 02 con là liệt sĩ: (1) Nguyễn Duy Bộ, sinh năm 1926, nhập ngũ năm 1950, chức vụ: Tiểu đội trưởng, hy sinh ngày 15 tháng 7 năm 1952 tại Ninh Bình. (2) Nguyễn Duy Lại, nhập ngũ năm 1949, chức vụ: Trung đội trưởng, hy sinh ngày 01 tháng 11 năm 1953. Mẹ Nguyễn Thị Cộng; Năm sinh: 1929; Quê quán: Quỳnh Thọ, Quỳnh Phụ, Thái Bình. Mẹ có chồng và 01 con là liệt sĩ: Chồng là liệt sĩ Nguyễn Duy Bộ, sinh năm 1926, nhập ngũ năm 1950, chức vụ: Tiểu đội trưởng, hy sinh ngày 15 tháng 7 năm 1952 tại Ninh Bình. Con là liệt sĩ Nguyễn Văn Huyền, sinh năm 1955, nhập ngũ năm 1973, chức vụ: Trung đội trưởng, hy sinh ngày 10 tháng 4 năm 1975 tại mặt trận phía Nam.

Về trường hợp hy sinh của liệt sĩ Nguyễn Duy Bộ (bố của ông Tộ), sau này gia đình được đồng đội ông kể lại: Trận đánh diễn ra ở Ninh Bình, vào ban đêm, rất ác liệt. Có 4 người cùng thuộc Đại đội 3, Tiểu đoàn 738, Trung đoàn 64, Đại đoàn 320 hy sinh, còn một người sống sót là thương binh, bị mất đi một bên mắt, đó là ông Nguyễn Viết Trấp… Còn trường hợp của liệt sĩ Nguyễn Văn Huyền (em trai ông Tộ), gia đình cũng chỉ nghe kể lại với những thông tin ít ỏi: đồng chí Huyền chiến đấu và hy sinh ở một cái hồ lớn thuộc tỉnh Đồng Tháp.

Có một chi tiết khá đặc biệt: Ông Bộ nhập ngũ năm 1950, khi ấy anh trai của ông là Nguyễn Duy Lại đã nhập ngũ (năm 1949). Gia đình chỉ có hai người con trai nên ông Bộ thuộc diện được miễn, nhưng ông xung phong đi bộ đội và hy sinh năm 1952, trước cả người anh của mình (ông Lại hy sinh năm 1953). Cũng vì lý do này mà tên của liệt sĩ Bộ (là em) được đặt trước tên của liệt sĩ Lại (là anh) trong cuốn sách theo định dạng chung (liệt sĩ nào hy sinh trước thì ghi trước; nếu liệt sĩ có nhiều giấy báo tử thì lấy theo giấy báo tử sau cùng…).

Ngày bố hy sinh, ông Tộ mới 5 tuổi, nhưng ông vẫn nhớ được những hình ảnh của gia đình. Ở vùng quê Quỳnh Phụ, Thái Bình khi ấy, giặc Pháp thường đi càn quét, đốt nhà, bắt bớ, đánh đập người dân. Chúng đánh đập, tra hỏi bà nội và ông nội của ông, bắt phải khai vì gia đình có người theo Việt Minh. Cuộc sống đói khổ, toàn phải ăn khoai ăn sắn thay cơm, bởi ngày phải trốn giặc càn, đêm mới làm để tìm được cái ăn. Để tránh giặc đi càn, mẹ ông cõng ông bơi qua sông, tối lại bơi về. Bà còn phải đi mò cua bắt ốc, nửa để ăn, nửa đem bán để nuôi 3 người con thơ dại (ông Tộ, em trai Nguyễn Văn Huyền và người em út là Nguyễn Thị Huề sinh cùng năm bố mất).

Bà Nguyễn Thị Cộng ở vậy nuôi con và hăng hái tham gia hoạt động phụ nữ xã sau ngày hòa bình lập lại ở miền Bắc (năm 1954). Thời kỳ đó, Thái Bình là nơi đất chật, người đông nên Nhà nước có chủ trương đưa dân lên miền núi để xây dựng kinh tế mới. Là gia đình chính sách không phải “đi kinh tế mới”, nhưng ông nội của ông đã xung phong đưa gia đình lên khai hoang ở xã Tân Thành huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên (năm 1962).

Lúc theo ông nội lên Thái Nguyên, ông Tộ đã 15 tuổi và giúp được gia đình khai phá đồi bãi để trồng màu ngoài số ruộng được hợp tác xã cấp. Sau này ông trưởng thành và làm Bí thư Đảng ủy xã Tân Thành (từ năm 1974 đến 1979, khi chưa lập gia đình riêng), rồi chuyển sang làm Thanh tra huyện, Thanh tra tỉnh và Ban Tiếp công dân của tỉnh cho đến lúc về hưu (2007). Năm 1982, sau khi chuyển công tác về tỉnh, ông mới chuyển gia đình về TP. Thái Nguyên sinh sống. Năm 2022, ông đã nhận Huy hiệu 55 tuổi Đảng. Vợ ông là bà Nguyễn Thị Tuân cũng là giáo viên tiểu học rồi tham gia quân đội năm 1970 - 1972 và nay là hội viên của Hội Cựu chiến binh.

Hỏi về bà Nguyễn Thị Tíu - Bà mẹ VNAH thứ ba trong gia đình, tôi được biết: bà Tíu và bà Cộng ở cùng làng (đều là con dâu của Mẹ VNAH Nguyễn Thị Đoái như đã nói trên). Noi gương người cha, người chú của mình, anh Nguyễn Duy Lãi, con trai bà Tíu tiếp tục xông pha ra chiến trường. Thật đau xót, anh Nguyễn Duy Lãi nhập ngũ khi vừa xây dựng gia đình được 3 hôm, anh chưa kịp để lại một phần máu mủ để sau này thay anh phụng dưỡng mẹ già.

Trường hợp Mẹ VNAH Nguyễn Thị Tíu là do địa phương Thái Bình làm hồ sơ đề nghị, nên là Bà mẹ VNAH của tỉnh Thái Bình. Nhưng do gia đình Mẹ Tíu không còn ai thờ cúng, nên ông Tộ đã thay mặt gia đình nhận trách nhiệm thờ cúng Mẹ.

Ông Tộ mới chuyển gia đình về sinh sống ở phường Túc Duyên (địa chỉ gia đình ghi trong sách là ở phường Phan Đình Phùng). Rẽ vào ngõ nhỏ và đi đến tận cuối đường, giáp bờ sông Cầu mới đến nhà ông. Căn nhà không đồ sộ, nhưng đủ rộng rãi, thoáng đãng và đặc biệt là chứa đựng trong đó một truyền thống cách mạng, của cả thế hệ ông bà, bố mẹ, cùng các bác, các anh và giờ là các con của ông.