Chuyện về người Anh hùng Trương Đức Hai bên dòng sông giới tuyến

Nằm dọc theo bờ Nam sông Bến Hải từ Đông sang Tây, Gio Linh là huyện đầu cầu giới tuyến Bắc – Nam ở vĩ tuyến 17. Cũng vì vậy, Gio Linh đã trở thành nơi đối đầu lịch sử giữa hai thế lực cách mạng và phản cách mạng, là nơi để Mỹ - Ngụy thi thố và thí điểm các loại vũ khí chiến tranh hiện đại, cũng như những âm mưu, thủ đoạn thâm độc nhất nhằm đàn áp phong trào cách mạng của quần chúng và ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc đối với miền Nam.

Trong cuộc chiến đấu giữ đất, giữ làng, giữ độc lập tự do, góp sức cùng cả nước đưa giang sơn về một mối, Gio Linh đã trở thành huyện Anh hùng LLVTND. Trong tập thể Anh hùng ấy đã xuất hiện nhiều tấm gương tiêu biểu cho sự quả cảm, kiên trung, trí thông minh, sáng tạo và tinh thần dũng cảm vô song, mà tên tuổi của họ đã được ghi vào lịch sử Đảng bộ địa phương và in sâu trong lòng nhân dân. Một trong những người tiêu biểu ấy là bác Trương Đức Hai – cán bộ Xã đội của xã Gio Lễ và Gio Sơn.

Sinh ra và lớn lên ở làng Hải Chữ (xã Trung Hải, huyện Gio Linh) – bên bờ Nam sông Bến Hải, một con sông hiền hòa thơ mộng nhưng mang số phận chia cắt khi bị khoác lên mình “dòng sông giới tuyến”, tuổi thơ của bác Trương Đức Hai lớn lên giữa nỗi đau chia ly của đất nước. Chứng kiến những tội ác dã man của Mỹ - Ngụy đối với quê hương, đến năm 16 tuổi, bác đã tham gia lực lượng vũ trang, lên đường đi đánh giặc.

Từ một chiến sĩ du kích, rồi Trung đội trưởng, Xã đội phó và sau đó là Xã đội trưởng, bác tham gia nhiều nhiệm vụ quan trọng: chống càn bảo vệ vùng giải phóng, bao vây bắn tỉa, hoạt động bí mật trong vùng địch, xây dựng cơ sở cách mạng, diệt ác trừ gian… Ở đâu, làm gì, bác cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Sự xông xáo, nhiệt tình và chịu đựng gian khổ của bác được đồng đội đúc kết bằng câu nói quen thuộc: “Nơi nào khó thì có mặt Hai”. Hơn 10 năm cầm súng, khi bí mật, lúc công khai, lúc “xuất quỷ nhập thần”, bác đã nhiều phen làm cho kẻ thù khiếp vía.

Oai phong, lẫm liệt là vậy, nhưng giờ đây, ngồi trước mặt tôi là một bác Trương Đức Hai thật bình dị và dễ gần. Với khuôn mặt kiên nghị, vóc dáng vạm vỡ, nụ cười luôn thường trực, ít ai nghĩ bác là một thương binh hạng 2/4 và đã ở tuổi 72. Khi được hỏi về những kỷ niệm sâu sắc trong cuộc đời hoạt động cách mạng, bác Trương Đức Hai bộc bạch:

“Kỷ niệm thì nhiều lắm, bởi trong cuộc chiến một mất, một còn ngay trong lòng địch, không thể thiếu sự đùm bọc của nhân dân và sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng. Nhưng đáng nhớ nhất là trận đánh Quán Ngang trong Chiến dịch tiến công và nổi dậy Xuân 1972 – một trận đánh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để giải phóng hoàn toàn huyện Gio Linh.”

Trò chuyện cùng tôi, bác kể tiếp:

“Với trách nhiệm là Xã đội trưởng, tôi được giao chỉ huy lực lượng du kích xã Gio Sơn phối hợp với C4 bộ đội địa phương huyện đánh trực tiếp vào bọn bảo an và lính địa phương quân bảo vệ vòng ngoài Chi khu quân sự Gio Linh…”.
Trong trận đánh ác liệt kéo dài đến gần trưa ngày 30/3/1972, bác đã bị thương nặng, nhưng quân ta giành thắng lợi và giải phóng hoàn toàn huyện Gio Linh.

Nghe tôi hỏi, bác Trương Đức Hai hạ giọng:

“Đúng vậy!” – rồi chậm rãi nói thêm: “Đằng sau mỗi nụ cười đều có nỗi đau riêng.”

Tôi hiểu điều bác muốn gửi gắm, bởi mảnh đất cát trắng gió Lào này đã phải gánh chịu quá nhiều máu lửa, hy sinh, nhưng con người nơi đây vẫn kiên cường, nghĩa tình và thủy chung son sắt.

Cũng vì lẽ đó, bác luôn đau đáu một ước mơ: xây dựng Nhà bia tưởng niệm các đồng chí, đồng đội đã hy sinh trong trận đánh giải phóng Quán Ngang năm 1972. Đến năm 2013, tâm nguyện ấy được Huyện ủy, UBND huyện Gio Linh đồng thuận. Số tiền đầu tiên cho công trình chính là toàn bộ tiền thưởng mà bác nhận được khi được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND. Gần 10 năm miệt mài vận động, quyên góp, Nhà bia tưởng niệm trị giá hơn 5 tỷ đồng đã được xây dựng khang trang, trong đó ngân sách địa phương đóng góp hơn một nửa.

Giờ đây, ước nguyện của bác Trương Đức Hai đã thành hiện thực – một công trình tri ân đầy tính nhân văn và đạo lý, được khánh thành đúng dịp kỷ niệm 50 năm giải phóng huyện Gio Linh. Trong sâu thẳm lòng mình, bác luôn tâm niệm: danh hiệu Anh hùng có được là nhờ sự đùm bọc của nhân dân, sự hy sinh to lớn của đồng chí, đồng đội và những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Vì vậy, từ khi khởi xướng đến lúc hoàn thành công trình, bác luôn là người trực tiếp theo dõi, đôn đốc từng chi tiết. Và hôm nay, bác lại tiếp tục ấp ủ ước mơ biến nơi đây thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ, đồng thời là điểm du lịch tâm linh trong tuyến Cồn Tiên – Dốc Miếu – Quán Ngang – Đông Hà.