Chuyện về "Người giữ lửa "bên dòng sông Ngô Đồng
Cụ *Nguyễn Thị Nhuận* là một biểu tượng thầm lặng cho tinh thần quả cảm của người dân vùng chiến khu Quỳnh Lưu, Ninh Bình. Sinh ra và lớn lên giữa lòng núi đá vôi Nho Quan, tuổi đôi mươi của cụ gắn liền với những chuyến giao liên đầy hiểm nguy dưới làn mưa bom bão đạn của chiến dịch Hải Âu năm 1953. Với trí thông minh và sự gan dạ hiếm có, cụ đã biến những đầm sen trũng và hang động ngầm thành trận tuyến, nhiều lần ngâm mình dưới dòng nước lạnh buốt hàng giờ đồng hồ để bảo vệ an toàn cho tài liệ
Ở cái tuổi ngoài 90, trí nhớ của cụ Nguyễn Thị Nhuận đôi lúc đã quên tên con cháu, nhưng những ký ức về mùa thu năm 1953 tại vùng Nho Quan thì vẫn sắc lẹm như vừa mới hôm qua. Cụ không kể chuyện kiểu "anh hùng ca", cụ kể về cái đói, cái lạnh và những lần "thoát chết trong gang tấc" bằng sự khôn ngoan của một người con gái đất núi đá.Ngày đó, cụ Nhuận là giao liên bí mật. Nhiệm vụ của cụ là đưa tài liệu từ Gia Viễn luồn qua vùng bị địch tạm chiếm để vào chiến khu Quỳnh Lưu. Cụ kể: "Lúc đó giặc đóng bốt ở mọi ngả đường chính, chỉ có cách lội nước, đi đường sông ngầm mới mong lọt."Có một lần, khi cụ đang băng qua vùng đầm nước trũng để đến Hang Luôn, toán tuần tra của Pháp bất ngờ ập tới. Đèn pin quét loang loáng trên mặt nước. Không còn chỗ ẩn nấp, cụ Nhuận nhanh trí ngụp sâu xuống lòng đầm, chỉ để lộ mũi để thở. Cụ vớ lấy một tàu lá khoai môn rừng (loại lá to thường mọc dại ven suối ở Ninh Bình) che lên đầu để ngụy trang.Cụ kể lại với giọng bùi ngùi: "Nước đầm đêm thu lạnh đến thấu xương, giặc thì đứng ngay trên bờ, cách mình chỉ vài mét. Chúng nó hút thuốc, nói chuyện oang oang. Tôi ở dưới nước gần hai tiếng đồng hồ, chuột rút đến cứng cả chân nhưng không dám nhúc nhích vì chỉ cần một gợn nước nhỏ thôi là chúng nó xả súng ngay." Cái túi tài liệu được cụ gói bằng da súc vật khô, buộc chặt vào thắt lưng dưới lớp áo nâu sồng. Lúc ngoi lên sau khi giặc đi khuất, toàn thân cụ tím tái, nhưng tài liệu thì khô nguyên. Cụ bảo: "Lúc đó chẳng nghĩ gì đến anh hùng, chỉ lo giấy ướt thì anh em trong rừng không biết đường mà đánh." Câu chuyện của cụ Nhuận không có tiếng súng nổ vang trời, nhưng nó cho thấy một sự thật: Chiến thắng của dân tộc mình ở Ninh Bình không chỉ có đại bác, mà còn có cả những chuyến giao liên xuyên đêm, những lần ngâm mình dưới nước lạnh của những người phụ nữ bình dị.Khai thác câu chuyện của cụ, chúng ta thấy được cái khéo léo của người dân mình: biết dùng tàu lá khoai môn, biết tận dụng địa hình hang động để làm nên lịch sử. Những nhân chứng như cụ Nhuận là kho báu sống, giúp lớp trẻ hiểu rằng lịch sử nằm ngay dưới đôi chân trần của ông bà mình ngày xưa.
