Chuyện về người mẹ cầm súng
Nguyễn Thị Út (Út Tịch) sinh 19/4/1920 tại làng Tích Thiện, tổng Thạnh
Trị, quận Cầu Kè, tỉnh Cần Thơ (nay thuộc xã Tam Ngãi, tỉnh Vĩnh Long). Sinh
ra trong một gia đình nghèo, cha là ông Nguyễn Văn Xương, mẹ là bà Lê Thị
Mười từ nhỏ bà đã cùng gia đình đi làm mướn, ở đợ cho địa chủ Hàm Giỏi.
Tuổi thơ của bà gắn liền với cuộc sống thiếu thốn và những tháng ngày chứng
kiến cảnh người nghèo bị áp bức.
Là con út trong ba chị em, Nguyễn Thị Út nổi tiếng là người gan dạ và
cứng cỏi nhất. Khi bị đánh đập hay đối xử bất công, bà không cam chịu mà
luôn tìm cách phản kháng. Năm mười ba tuổi, cha qua đời, cuộc sống gia đình
càng thêm khó khăn. Cũng từ đó, bà sớm trưởng thành và ý thức rõ hơn về sự
bất công trong xã hội.
Là con út trong ba chị em, Nguyễn Thị Út nổi tiếng là người gan dạ và
cứng cỏi nhất. Khi bị đánh đập hay đối xử bất công, bà không cam chịu mà
luôn tìm cách phản kháng. Năm mười ba tuổi, cha qua đời, cuộc sống gia đình
càng thêm khó khăn. Cũng từ đó, bà sớm trưởng thành và ý thức rõ hơn về sự
bất công trong xã hội.
Được các cán bộ Việt Minh tuyên truyền và giúp đỡ, Nguyễn Thị Út nhanh
chóng giác ngộ cách mạng. Khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Nam Bộ,
bà nhiều lần xin được tham gia chiến đấu. Vì còn nhỏ tuổi, bà được giao làm
công tác giao liên và trinh sát. Dù công việc rất nguy hiểm, bà vẫn luôn hoàn
thành tốt nhiệm vụ, góp phần chuyển tin, nắm tình hình địch và hỗ trợ lực
lượng cách mạng.
Tháng 12 năm 1949, trong Chiến dịch Cầu Kè, bà làm giao liên và trinh sát
cho lực lượng Công an xung phong. Nhờ sự nhanh trí và dũng cảm, bà đã góp
phần giúp các đơn vị phối hợp tác chiến hiệu quả trong nhiều trận đánh.
Chính trong những năm tháng ấy, Nguyễn Thị Út đã nói câu nói nổi tiếng:
“ Nó đánh mình,mình đánh nó ! ”
Sau những năm tháng làm giao liên và trinh sát, Nguyễn Thị Út kết hôn với
ông Lâm Văn Tịch, một chiến sĩ Việt Minh tại địa phương. Dù đã có gia đình,
bà vẫn tiếp tục tham gia lực lượng du kích, cùng đồng đội bảo vệ quê hương.
Với bà, tình yêu đất nước và trách nhiệm với cách mạng luôn được đặt lên hàng
đầu.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, vợ chồng bà được phân công ở lại miền
Nam hoạt động. Những năm tháng ấy vô cùng gian khổ khi chính quyền Ngô
Đình Diệm thực hiện chính sách tố cộng, diệt cộng. Chồng bà cùng nhiều đồng
chí bị bắt giam. Sau khi được trả tự do, gia đình phải chuyển đến Cái Sách để
sinh sống rồi cuối năm 1959 mới trở về Tam Ngãi.
Sau phong trào Đồng khởi, Nguyễn Thị Út tiếp tục tham gia hoạt động
trong lực lượng của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Dù phải
chăm sóc gia đình và các con, bà vẫn trực tiếp tham gia chiến đấu, làm công tác
binh vận và vận động nhiều binh lính đối phương rời bỏ hàng ngũ.
Theo thành tích được ghi nhận, bà đã tham gia nhiều trận đánh lớn nhỏ,tiêu
diệt địch và thu nhiều vũ khí. Không chỉ dũng cảm trong chiến đấu, bà còn
được đồng đội khâm phục bởi sự mưu trí và tinh thần lạc quan trong mọi hoàn
cảnh
“Còn cái lai quần cũng đánh.”
Câu nói ngắn gọn nhưng chứa đựng quyết tâm chiến đấu đến cùng vì độc
lập,tự do của dân tộc.Hình ảnh người mẹ vừa nuôi con vừa cầm súng chiến đấu
cũng trở thành nguồn cảm hứng để nhà văn Nguyễn Thi sáng tác tác phẩm
“Người mẹ cầm súng”
Ngọn lửa anh hùng còn mãi
Với những cống hiến to lớn cho cách mạng, Nguyễn Thị Út được phong
tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào ngày 05/5/1965. Bà
còn được trao tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Nhì và Huân
chương Quân công Giải phóng hạng Ba, ghi nhận những chiến công và tinh
thần chiến đấu kiên cường của mình.
Sau năm 1965, bà được điều về công tác tại Quân khu 9. Ngày 27/11/1968,
trong trận ném bom B-52 xuống vùng Tân Châu, Châu Đốc (nay thuộc tỉnh An
Giang), bà và người con gái thứ ba đã anh dũng hy sinh. Sự ra đi của bà để lại
niềm tiếc thương sâu sắc, nhưng tinh thần yêu nước và ý chí bất khuất của bà
vẫn luôn sống mãi trong lòng nhân dân.
Hình ảnh Nguyễn Thị Út được nhà văn Nguyễn Thi khắc họa trong tác
phẩm Người mẹ cầm súng, sau này được chuyển thể thành bộ phim Mẹ vắng
nhà. Nhạc sĩ Phan Nhân cũng sáng tác bài hát Em là con gái má Út Tịch để ca
ngợi người mẹ anh hùng. Ngày nay, Khu tưởng niệm nữ Anh hùng liệt sĩ
Nguyễn Thị Út tại xã Tam Ngãi, tỉnh Vĩnh Long là nơi lưu giữ những kỷ vật và
giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ mai sau.
