Chuyện về Nhà sàn Bác Hồ qua mô hình tại Bảo tàng Hậu cần (1)

Nhà sàn Bác Hồ nằm giữa Thủ đô Hà Nội, là nơi Người đã sống và làm việc lâu nhất trong cuộc đời hoạt động cách mạng. Đây là một di sản kiến trúc, di sản văn hoá của Việt Nam, mang đậm dấu ấn lịch sử. Nhà sàn Bác Hồ là một di tích đặc biệt trong quần thể Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch. Từ khi Bác qua đời tới nay, đã có hàng triệu lượt khách trong nước và quốc tế tới tham quan, trong đó có nhiều đoàn khách cao cấp, là nguyên thủ quốc gia và hàng trăm tổ chức quốc tế. Khách thường hỏi: Tại sao giữa thủ đô Hà Nội, Bác Hồ lại thích ở nhà sàn? Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, ở chiến khu Việt Bắc, Bác Hồ đã ở nhà sàn bằng tre nứa. Chín năm trường kỳ kháng chiến, Bác đã sống cùng với đồng bào dân tộc. Do vậy khi hoà bình trở về Hà Nội Người vẫn nhớ đồng bào với tình cảm đặc biệt sâu sắc.
Mô hình Nhà sàn Bác Hồ được trưng bày tại Bảo tàng Hậu cần QĐND Việt Nam. Ảnh BTHC. Năm 1954 từ chiến khu Việt Bắc trở về Hà Nội, Người từ chối không ở ngôi nhà toàn quyền Đông Dương Pháp để dành làm nhà tiếp khách cho Đảng và Nhà nước. Bác đã chọn cho mình ngôi nhà nhỏ của người công nhân thợ điện. Người ở đây từ 19/12/1954 đến tháng 5/1958. Sau chuyến đi thăm hợp tác xã nông nghiệp đầu tiên của tỉnh Thái Nguyên, trên đường về Bác trầm ngâm suy nghĩ rồi nói với các đồng chí phục vụ: Bác muốn làm một căn nhà sàn ở bên kia bờ ao để ở và làm việc cho thoáng. Thực hiện theo ý Người, mùa hè năm 1958, Đoàn 5, Cục Doanh Trại thuộc Tổng cục Hậu cần chịu trách nhiệm thi công. Ông Nguyễn Văn Ninh là kiến trúc sư, nguyên Cục trưởng Cục thiết kế Dân dụng, Bộ kiến trúc (nay là Công ty tư vấn xây dựng, Bộ xây dựng), người đã thiết kế lễ đài Ba Đình đón Bác và Trung ương Đảng, Chính phủ trở về Thủ đô; ngày 1/1/1955, được Bác giao nhiệm vụ thiết kế nhà sàn. Người nói: Làm giống như ngôi nhà sàn Bác đã ở chiến khu Việt Bắc nhưng bằng gỗ. Tầng trên có hai phòng nhỏ, mỗi phòng vừa đủ để cho một người ở. Bác căn dặn kiến trúc sư rất cụ thể: Cần làm hành lang xung quanh để khi có các đồng chí lãnh đạo đến làm việc với Bác có lối đi và khi Bác làm việc, các đồng chí phục vụ đi lại vẫn không ảnh hưởng gì. Lợi dụng vách ngăn hai phòng làm một giá sách cho gọn, tiết kiệm và tiện sử dụng. Người nhắc nhở: Nhà làm bằng gỗ bình thường; gỗ loại một để làm tà vẹt đường sắt và trường học, dưới tầng một, làm bệ xi măng thấp ở chung quanh, trên có lát ván tạo thành hàng ghế băng dài cho các cháu thiếu niên vào chơi có đủ chỗ ngồi.
Nhà sàn Bác Hồ tại Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch. Ảnh Internet. Sau khi được Bác góp ý, bản vẽ thiết kế đã nhanh chóng được hoàn thành, từ bản vẽ của kiến trúc sư Nguyễn Văn Ninh, các cán bộ chiến sĩ Đoàn 5 - Cục Doanh trại - Tổng cục Hậu cần xây dựng mô hình nhà sàn và thi công. Sợ việc làm nhà gây sự ồn ào, bụi bặm ảnh hưởng tới sức khỏe và công việc của Bác, nên nhóm chọn đúng đợt Bác đi công tác mới tổ chức xây dựng, khởi công từ ngày 15/4/1958 đến ngày 17/5/1958 ngôi nhà được khánh thành. Ngôi nhà được thiết kế hai tầng theo kiểu nhà sàn của đồng bào dân tộc dài 10,5m, rộng 6,2m, làm hoàn toàn bằng gỗ dổi, loại gỗ thông thường trong xây dựng dân dụng, mái nhà lợp ngói đỏ. Tầng trên có hai phòng, một phòng Bác dùng để làm việc, còn một phòng để ngủ. Tầng dưới để Bác làm việc vào mùa hè, họp Bộ Chính trị quyết định nhiều vấn đề quan trọng của cách mạng Việt Nam, nơi tiếp khách thân mật. Trước nhà là một vườn hoa nhỏ, trồng nhiều loại hoa thơm. Phía ngoài là hàng rào dâm bụt gợi nhớ hình ảnh ngôi nhà Người đã sinh ra và lớn lên ở quê hương Nghệ An. Hôm Bác đi công tác về, ngôi nhà đã hoàn thành. Mọi người ai cũng mừng nhưng rất hồi hộp, không biết ngôi nhà có hợp với ý Bác không? Ai cũng mong được nghe ý kiến trực tiếp của Bác. Bác tổ chức buổi gặp mặt tất cả nhóm tham gia thi công ngay tại tầng dưới của nhà sàn có đủ chè nước, bánh kẹo. Khi đó các chiến sĩ gọi vui đây là bữa tiệc “tân gia” mừng nhà mới của Bác. Không khí của buổi liên hoan bữa ấy đầm ấm vô cùng. Bác giục mọi người ăn kẹo, uống nước. Bác khen: - Các chú làm như thế là nhanh, tốt, bảo đảm thời gian. Nhưng còn một khuyết điểm, các chú có biết đó là gì không? Mọi người nhìn nhau lo lắng… kiến trúc sư Nguyễn Văn Ninh vội đứng dậy đáp: - Thưa Bác, so với ý Bác dặn thì có tốn kém hơn đôi chút ạ! - Chú nói đúng. Nước ta còn chưa giàu, dân ta còn khổ, chưa đủ nhà ở, Bác ở thế này là quá tốt rồi, các chú không phải lo cho Bác. Bài học về sự giản dị, tiết kiệm của Bác hôm ấy làm cho mọi người ai cũng xúc động, cảm phục. Ngôi nhà sàn Bác đã sống và làm việc trong 11 năm cuối đời, chỉ có những vật dụng rất đơn sơ, một chiếc bàn, giá sách, tủ quần áo, giường gỗ cá nhân, tấm chăn đơn, chiếc chiếu cói, chiếc quạt làm bằng tàu lá cọ, chai nước lọc. Điều này đã được nhà thơ Tố Hữu khắc hoạ trong trường ca “Theo chân Bác”: “Nhà gác đơn sơ một góc vườn gỗ thường mộc mạc chẳng mùi sơn Giường mây chiếu cói, đơn chăn gối Tủ nhỏ, vừa treo mấy áo sờn…” Ngôi nhà sàn Bác Hồ không những có ý nghĩa về lịch sử mà còn là một công trình kiến trúc mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam. Nhân kỷ niệm 80 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã viết: “Cái nhà sàn của Bác vẻn vẹn chỉ có vài ba phòng và trong lúc tâm hồn của Bác lộng gió thời đại, thì cái nhà nho nhỏ đó cũng luôn lộng gió và ánh sáng, phảng phất hương thơm của vườn hoa. Một đời sống như vậy thanh bạch và tao nhã biết bao”./.Hoàng Anh Giá – Bảo tàng Hậu cần