Chuyện về nhiệm vụ đặc biệt của Công an nhân dân vũ trang 51 năm trước
Hành quân vào Nam với một nhiệm vụ đặc biệt
Tháng 12/1974, khi cục diện chiến trường miền Nam chuyển biến nhanh chóng, một đơn vị đặc biệt được thành lập: Đoàn C282Q gồm 34 cán bộ, chiến sĩ. Đơn vị do Thượng úy Đặng Hồng Minh làm Đoàn trưởng, Trung úy Bùi Bá Lân làm Chính trị viên, Thượng sĩ Hoàng Minh Duyệt làm Đoàn phó. Việc lựa chọn nhân sự được tiến hành rất chặt chẽ.
Thượng tá Trần Đăng Hà, quê Hà Tĩnh, cựu chiến binh Đoàn C282Q nhớ lại rành rọt: Hầu hết cán bộ, chiến sĩ trong đoàn đều có lý lịch rõ ràng, gia đình cơ bản, bản thân có ý thức tổ chức kỷ luật cao. Không ít người khi đó đang là sinh viên đại học năm thứ hai, thứ ba, được điều động tham gia nhiệm vụ. Trước ngày lên đường, họ được yêu cầu gửi lại toàn bộ quân tư trang huấn luyện về đơn vị cũ, ghi rõ họ tên, năm sinh, quê quán, cấp bậc. “Đó là một chi tiết nhỏ, nhưng phản ánh tâm thế của những người ra trận: Xác định đi là để hoàn thành nhiệm vụ, còn trở về hay không chưa ai dám chắc”-Thượng tá Trần Đăng Hà nói.
Những cuộc chia tay diễn ra nhanh chóng nhưng nhiều cảm xúc. Hành trình vào Nam chủ yếu bằng xe cơ giới kết hợp cơ động trong điều kiện chiến trường phức tạp, vượt qua nhiều địa hình khó khăn. Điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, bùn đất bám đầy người, nhưng tinh thần của cả đơn vị vẫn ổn định. Những câu chuyện tếu táo trên đường đi, những lần chia nhau từng ngụm nước, từng nắm cơm... giúp họ giữ được sự gắn kết trong suốt chặng đường dài. Đại úy, cựu chiến binh Nguyễn Văn Hồ (71 tuổi, quê Hà Tĩnh) nhớ lại, ông là người duy nhất trong đoàn được mẹ tiễn chân trước khi vào Nam. Cuộc gặp chỉ kéo dài vài phút bên đường hành quân, nhưng hình ảnh người mẹ chạy theo chiếc xe, gọi tên con đã theo ông suốt những năm tháng sau này.
Ngày 30/4/1975, từ căn cứ Trung ương Cục miền Nam (Tây Ninh), Đoàn C282Q hành quân về Sài Gòn. Sáng 1/5/1975, đơn vị nhận được nhiệm vụ cụ thể. Đó là tiếp quản và bảo vệ Ngân hàng Quốc gia cùng toàn bộ hệ thống ngân hàng của chính quyền Sài Gòn.
Theo hồ sơ bàn giao mà cựu chiến binh Hoàng Minh Duyệt còn lưu giữ, tại Ngân hàng Quốc gia lúc đó có 1.234 thỏi vàng, tổng khối lượng hơn 16 tấn. Ngoài ra, còn có 493 đồng tiền vàng, 18.049 đồng tiền bạc và hơn 625 tỷ đồng tiền Việt Nam Cộng hòa. Không chỉ tiếp quản trụ sở chính, Đoàn C282Q còn được giao quản lý nhiều chi nhánh như Bến Chương Dương, Phan Đình Phùng, Chợ Lớn, Bà Chiểu, Đa Kao... Đồng thời, đơn vị tiếp quản cả Tổng kho Thủ Đức, nơi dự trữ khối lượng lớn hàng hóa, nhu yếu phẩm...
Khối lượng công việc lớn, diễn ra trong bối cảnh trật tự xã hội chưa hoàn toàn ổn định, đặt ra nhiều áp lực. Các cán bộ, chiến sĩ phải nhanh chóng nắm tình hình, bố trí lực lượng canh gác, kiểm kê tài sản, đồng thời bảo đảm an toàn tuyệt đối. Một điểm đặc biệt là trong quá trình tiếp quản, họ phải làm việc trực tiếp với đội ngũ nhân viên ngân hàng của chế độ cũ. Đây là lực lượng có chuyên môn, nhưng tâm lý chưa ổn định. Vì vậy, ngoài yêu cầu về nghiệp vụ, cán bộ tiếp quản còn phải giữ thái độ bình tĩnh, ứng xử phù hợp để công việc diễn ra thuận lợi.
Đại tá Đặng Tài Ô, khi đó là Trung đội trưởng Đoàn C282Q, được giao phụ trách tiếp quản ba ngân hàng: Vườn Chuối, Đa Kao và Phú Nhuận. Ông cho biết, nhiệm vụ không chỉ là bảo vệ tài sản, mà còn phải ổn định hoạt động bước đầu, tránh xáo trộn. Trong điều kiện thiếu phương tiện kiểm soát hiện đại, mọi công việc chủ yếu dựa vào con người. Tài sản lớn như vậy, nhưng việc bảo quản phụ thuộc hoàn toàn vào ý thức, kỷ luật của từng cán bộ, chiến sĩ. “Đó là tài sản của Nhà nước, của nhân dân và nhiệm vụ của chúng tôi là giữ gìn nguyên vẹn bằng mọi giá. Trong suốt quá trình thực hiện nhiệm vụ, không xảy ra bất kỳ sai sót nào liên quan đến tài sản. Toàn bộ số vàng, tiền và hiện vật được bảo quản đầy đủ, bàn giao lại theo đúng quy định”-Đại tá Đặng Tài Ô khẳng định.
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, Đoàn C282Q giải thể, các cán bộ, chiến sĩ trở về đơn vị hoặc cơ quan khác tiếp tục công tác. Cuộc sống mỗi người một khác, nhưng ký ức về những ngày đầu tháng 5/1975 vẫn được nhắc lại trong các cuộc gặp mặt. Điều họ nhớ không phải là con số hàng chục tấn vàng, mà là những ngày làm việc liên tục, những ca trực kéo dài, những buổi kiểm kê tỉ mỉ từng chi tiết. Đoàn phó Đoàn C282Q, Thượng úy, cựu chiến binh Hoàng Minh Duyệt cho biết, bảng kê tài sản ngày bàn giao vẫn được ông lưu giữ như một kỷ niệm. Không phải để nhắc lại giá trị vật chất, mà để nhớ về một nhiệm vụ đặc biệt mà ông và đồng đội từng đảm nhận.
Nhiều người trong đoàn khi ấy còn rất trẻ, lần đầu đối diện với một công việc có tính chất đặc biệt như vậy. Nhưng chính quá trình đó đã rèn luyện cho họ tác phong cẩn trọng, tinh thần trách nhiệm và ý thức kỷ luật. Sau này, khi trở lại cuộc sống đời thường, những trải nghiệm ấy vẫn theo họ trong công việc và cuộc sống. Câu chuyện về việc tiếp quản, bảo vệ 16 tấn vàng vì thế không chỉ là một chi tiết trong lịch sử, mà còn là một lát cắt phản ánh cách mà cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân vũ trang đã làm việc trong một hoàn cảnh cụ thể: Rõ nhiệm vụ, đúng vị trí và giữ được sự tỉnh táo cần thiết.
Gặp nhau sau 51 năm, các cựu chiến binh C282Q đều cho rằng, điều quan trọng nhất không nằm ở quy mô tài sản, mà ở cách hoàn thành nhiệm vụ. Trong một thời điểm nhạy cảm, mọi việc diễn ra trật tự, tài sản được giữ nguyên vẹn, đó là kết quả của sự giáo dục, rèn luyện, sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tinh thần trách nhiệm của cả tập thể. Câu chuyện ấy, vì thế, thường được nhắc lại không phải như một điều gì quá đặc biệt, mà như một phần công việc họ đã làm đúng chức trách, đúng thời điểm. Và có lẽ, chính cách nhìn giản dị đó lại làm cho câu chuyện trở nên đáng nhớ hơn.
