Chuyện về những bức ảnh thời chiến
Năm 1972, giữa những ngày chiến tranh ác liệt ở tuyến lửa Quảng Trị, có một người lính trẻ tên Vũ Minh Sơn đang công tác trong đơn vị thông tin.
Sơn quê ở Hà Nam.
Ngày nhập ngũ, hành trang của anh ngoài bộ quân phục và chiếc ba lô còn có một chiếc máy ảnh cũ hiệu Zenith do người anh trai để lại.
Chiếc máy ảnh ấy đã sờn lớp da bọc bên ngoài.
Ống kính có vài vết xước nhỏ.
Nhưng với Sơn, đó là báu vật.
Trước ngày lên đường, anh trai Sơn từng dặn:
“Nếu có thể, hãy chụp lại những gì chiến tranh đã đi qua… để sau này mọi người còn nhớ.”
Câu nói ấy theo Sơn suốt những năm tháng chiến trường.
Trong đơn vị, ngoài nhiệm vụ truyền tin, Sơn thường tranh thủ ghi lại những khoảnh khắc đời thường của đồng đội.
Anh chụp:
Những đêm hành quân
Những bữa cơm bên bếp Hoàng Cầm
Những nụ cười giữa bom đạn
Và cả những phút nghỉ ngơi hiếm hoi dưới tán rừng
Ban đầu, nhiều người ngại chụp ảnh.
Có chiến sĩ còn cười:
“Giữa chiến tranh mà cũng làm nghệ sĩ à?”
Sơn chỉ cười hiền:
“Mai này hòa bình, tụi mình sẽ cần những tấm ảnh này.”
Rồi anh lại nâng chiếc máy ảnh lên thật cẩn thận.
Giữa chiến trường, việc giữ được máy ảnh và phim vô cùng khó khăn.
Mưa rừng, bùn đất và bom đạn có thể phá hỏng mọi thứ bất cứ lúc nào.
Vì vậy Sơn luôn bọc máy ảnh trong nhiều lớp nilon rồi cất kỹ trong ba lô.
Có hôm hành quân suốt đêm dưới mưa lớn, anh vẫn ôm khư khư chiếc túi đựng máy ảnh trước ngực.
Người đồng đội tên Khánh trêu:
“Có khi cậu quý máy ảnh hơn cả mạng sống.”
Sơn bật cười:
“Không có những tấm ảnh này… sau này ai biết tụi mình đã sống ra sao?”
Câu nói ấy khiến mọi người lặng đi.
Một buổi chiều ở chiến khu, sau trận bom dữ dội, đơn vị tranh thủ sửa lại công sự.
Giữa khói bụi mịt mù, Sơn nhìn thấy một hình ảnh khiến anh xúc động:
Một chiến sĩ trẻ đang chia nửa củ sắn cuối cùng cho đồng đội bị thương
Không suy nghĩ nhiều, anh lập tức giơ máy ảnh lên chụp.
Tiếng “tách” vang khẽ giữa không gian đầy khói bom.
Khoảnh khắc ấy sau này trở thành bức ảnh Sơn quý nhất.
Bởi nó ghi lại:
Tình đồng đội giữa chiến tranh khốc liệt.
Có lần đơn vị hành quân qua một bản làng vừa bị bom đánh phá.
Nhà cửa đổ nát.
Khói vẫn còn bốc lên từ những mái tranh cháy dở.
Giữa đống hoang tàn ấy, một bà mẹ già đang ôm đứa cháu nhỏ đứng nhìn bộ đội đi qua.
Đôi mắt bà đầy đau thương nhưng vẫn ánh lên niềm hy vọng.
Sơn lặng người trước cảnh tượng ấy.
Anh giơ máy ảnh lên rất chậm.
Bức ảnh được chụp trong im lặng.
Nhiều năm sau, mỗi lần nhìn lại, anh vẫn nhớ rõ ánh mắt của người mẹ năm ấy.
Những bức ảnh của Sơn không chỉ ghi lại chiến tranh…
Mà còn lưu giữ:
Nỗi đau
Tình người
Và khát vọng hòa bình của dân tộc
Một đêm cuối năm 1972, đơn vị đóng quân gần bờ sông Thạch Hãn.
Sau nhiều ngày chiến đấu căng thẳng, bộ đội tranh thủ nghỉ ngơi.
Có người ngồi vá áo.
Có người viết thư về nhà.
Có người tựa lưng vào ba lô ngủ thiếp đi.
Dưới ánh đèn dầu nhỏ, Sơn âm thầm chụp từng khuôn mặt đồng đội.
Anh hiểu rằng:
Không phải ai trong số họ cũng còn sống tới ngày hòa bình.
Ý nghĩ ấy khiến lòng anh nặng trĩu.
Quả thật, chỉ vài tuần sau, nhiều người trong những tấm ảnh ấy đã mãi mãi nằm lại chiến trường.
Từ đó, Sơn càng trân trọng chiếc máy ảnh hơn bao giờ hết.
Bởi mỗi bức ảnh giờ đây không chỉ là hình ảnh…
Mà là ký ức của những con người đã hy sinh tuổi trẻ cho đất nước.
Một lần trong trận bom lớn, chiếc máy ảnh của Sơn bị sức ép làm vỡ mất phần kính bảo vệ.
Anh ngồi lặng rất lâu bên chiếc máy ảnh hỏng.
Người đồng đội động viên:
“Thôi, còn người là may rồi.”
Sơn khẽ gật đầu nhưng mắt đỏ hoe.
Với anh, chiếc máy ảnh giống như người bạn đã cùng mình đi qua chiến tranh.
May mắn sau đó, anh sửa lại được nó bằng những dụng cụ đơn sơ trong đơn vị.
Và chiếc máy ảnh tiếp tục theo anh tới ngày đất nước thống nhất.
Ngày 30 tháng 4 năm 1975, giữa dòng người reo mừng chiến thắng, Sơn lại giơ máy ảnh lên.
Lần này, anh chụp:
Những nụ cười hòa bình
Lá cờ tung bay
Và những giọt nước mắt hạnh phúc sau bao năm chiến tranh
Đó là những bức ảnh đẹp nhất cuộc đời anh.
Nhiều năm sau, khi đã trở thành ông lão tóc bạc, Sơn vẫn giữ cẩn thận chiếc hộp đựng những bức ảnh cũ thời chiến.
Có tấm đã úa vàng.
Có tấm nhòe vì mưa rừng năm nào.
Nhưng với ông, đó là những kỷ vật vô giá.
Mỗi lần mở hộp ảnh, ông lại nhớ:
Những người đồng đội
Những cánh rừng Trường Sơn
Và tuổi trẻ đã đi qua giữa bom đạn
Đứa cháu nội từng hỏi:
“Ông ơi, sao ông giữ mấy tấm ảnh cũ kỹ này mãi vậy?”
Ông Sơn nhìn thật lâu vào bức ảnh những người lính trẻ đang cười giữa chiến trường rồi chậm rãi nói:
“Vì đó là một phần của lịch sử… và là tuổi trẻ của ông.”
“Chuyện về những bức ảnh thời chiến” không chỉ là câu chuyện về những tấm ảnh cũ…
Mà còn là câu chuyện về:
Ký ức chiến tranh
Tình đồng đội
Và khát vọng gìn giữ sự thật lịch sử cho các thế hệ mai sau
