chuyện về những đứa trẻ có số phận đặc biệt
Bên dưới các hàng ghế, những mái đầu đã bạc của nhiều thế hệ HSMN bên cạnh những gương mặt trẻ măng mới mười tám, đôi mươi của các sinh viên Khoa Báo chí & Truyền thông (Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn TP.HCM) đã làm nên một bức tranh đẹp về sự kế thừa, tiếp nối. Trong mấy tiếng đồng hồ ngắn ngủi, họ đã được nghe các nhân chứng sống của những ngày tháng cách nay vừa tròn 70 năm nói về những ký ức không thể nào quên của một thời HSMN trên đất Bắc.
Đông đảo khách mời tham gia sự kiện tại Đường sách TP.HCM sáng 23.11.
Những kỷ niệm khó quên
HSMN trên đất Bắc không chỉ là những đứa trẻ có mặt bên cạnh cha mẹ trên những chuyến tàu từ Nam ra Bắc trong cuộc chuyển quân tập kết sau Hiệp định Genève chấm dứt sự chiếm đóng của Pháp ở Đông Dương (1954-1955) mà là một dòng chảy xuyên suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ giành độc lập của nhân dân miền Nam. Dù đi bằng tàu từ Sông Đốc (Cà Mau), đường hàng không từ Kampuchia sang HongKong (Trung Quốc) rồi vòng về Việt Nam hay ngược Trường Sơn theo đường 559 thì những đứa trẻ ấy cũng đã hội tụ về hậu phương miền Bắc, được nuôi nấng, dạy dỗ và trưởng thành như một phần không thể tách rời của cuộc chiến tranh nhân dân.
Tự nhận mình là người "trẻ nhất" có mặt trên những chuyến tàu tập kết đầu tiên rời miền Nam, nhà báo Huỳnh Dũng Nhân kể: "Mẹ tôi tập kết trên chuyến tàu dành cho cán bộ, vừa dắt anh trai tôi lúc đó mới 3 tuổi, vừa ì ạch mang cái bầu (trong đó là tôi) rất vất vả. Đến Sầm Sơn mấy tháng sau thì mẹ tôi chuyển dạ. Mọi người phải cáng mẹ tôi lên bệnh viện ở thị xã Thanh Hóa. Sau này mẹ tôi kể lại đó là một đêm tháng 3 rất lạnh, không điện, không đồng hồ nên không biết chính xác là mấy giờ. Mẹ tôi lên tàu tập kết tại cửa sông Ông Đốc, ba tôi đi từ Gành Hào. Sau này tôi thường nói đùa rằng tôi cũng đi tập kết ra Bắc như ai…".
Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân (thứ 2 từ trái) kể câu chuyện "đi tập kết ra Bắc" tại sự kiện.
Ngồi lẫn dưới hàng ghế khán giả, bà Dương Thanh Mai len lén lau nước mắt khi nghe trên sân khấu nhắc đến câu chuyện của mình 70 năm trước. Khi đó Thanh Mai mới được 1 tuổi đi cùng gia đình tập kết ra Bắc bằng đường tàu biển. Đang giữa cuộc hành trình thì cô bé bị sốt, bệnh tình rất nguy kịch. Những người chỉ huy trên tàu nói với người mẹ rằng các bác sĩ sẽ cố gắng chữa trị cho bé, nhưng vạn bất đắc dĩ nếu bé không qua khỏi thì họ buộc lòng phải thả xác bé xuống biển chứ không thể giữ lại trên tàu vì điều kiện không cho phép.
"Mẹ tôi kể bà đã khóc hết nước mắt và cầu nguyện. Và phép màu đã xảy ra. Trận ốm đó tôi không chết và khỏe mạnh đến giờ", bà Mai cười nói với tôi.
Bà Dương Thanh Mai (trái) không thể nào quên trận ốm thập tử nhất sinh trên con tàu tập kết ra Bắc năm 1954. Ảnh: Lệ Thủy
Có mặt trong buổi ra mắt Ký ức không phai còn có một người phụ nữ mà từ lâu tên bà đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ. Bác sĩ, nhà báo, đạo diễn, nhà văn, họa sĩ... tên gọi nào cũng đúng với bà. Người phụ nữ của Gánh gánh... Gồng gồng, người phiên dịch của đoàn làm phim Vĩ tuyến 17 - Chiến tranh nhân dân Nguyễn Thị Xuân Phượng. Ở tuổi 95, bà vẫn tràn đầy sức sống, khỏe mạnh, minh mẫn.
Bà chia sẻ: "Chứng kiến những giây phút như thế này tôi vô cùng xúc động, bao nhiêu kỷ niệm ùa về. Ra Bắc trước 1954, tôi được phân công đón tiếp đồng bào miền Nam tập kết ở Sầm Sơn (Thanh Hóa). Trong đời tôi có hai lần đón tiếp đồng bào miền Nam không thể nào quên. Lần đầu là trong cuộc chuyển quân tập kết 1954-1955, lần thứ hai là năm 1973 khi con tàu cập bến Sầm Sơn mang theo những người tù chính trị vừa được trao trả sau Hiệp định Paris. Trên chuyến tàu này cũng có những đứa trẻ là con của các nữ tù chính trị. Chúng được sinh ra trong tù, phải ở tù cùng mẹ hoặc bị chia cắt tình mẫu tử đến giờ mới được đoàn tụ trên đất Bắc. Đó là một trong những điều tàn khốc nhất của chiến tranh mà chúng ta không thể nào quên".
Không chỉ tham gia giao lưu tại sự kiện, bà Nguyễn Thị Xuân Phượng còn nhiệt tình ký tặng sách cho bạn đọc.
