Chuyện về những hiện vật Điện Biên Phủ qua lời kể của người chỉ huy Đại đoàn công pháo 351

Ông Đào Văn Trường, chỉ huy Đại đoàn công pháo 351 năm xưa. Nhân kỷ niệm 62 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, để làm rõ thêm thông tin về những hiện vật này, chúng tôi tìm gặp vị chỉ huy Đại đoàn công pháo 351. Khi gặp ông, nếu không được giới thiệu thì chúng tôi đã không dám tin, năm nay ông bước vào tuổi 100. Giọng nói trầm, vang. Trí tuệ mẫn tiệp. Ông là Đào Văn Trường. Ông sinh ra ở làng Bạch Mai - Hà Nội với tên khai sinh là Thành Ngọc Quản. Ông nội của ông là cụ Thành Ngọc Uẩn, đỗ Phó bảng khoa Ất Sửu năm 1865, từng được thăng hàm Quảng lộc Tự khanh. Cha ông là cụ Thành Ngọc Quỳnh, làm Quản lý báo chí ở Phủ thống sứ Bắc Kỳ. Một gia đình dòng dõi, có đầy đủ điều kiện để đảm bảo cho ông có cuộc sống an nhàn, sung túc... Nhưng, không ai ngờ, một chàng trai có xuất thân như ông lại “dám” đi ngược lại con đường mà gia đình đã sắp đặt, tự nguyện từ bỏ phú quý vinh hoa để dấn thân theo con đường cách mạng. Năm 1938, ông hoạt động bí mật trong nhóm báo chí của Đảng và hoạt động công khai trong Hội ái hữu kim khí Hà Nội và được kết nạp Đảng từ năm 1938. Năm 1939, ông thoát ly gia đình. Năm 1941, sau khởi nghĩa Bắc Sơn, ông được cử giữ chức Ủy ban quân sự - chính trị Bắc Sơn- Võ Nhai, Chỉ huy trưởng Trung đội Cứu Quốc quân II. Bị bắt, tự bào chữa trước tòa án thực dân, được giảm án tử hình nhưng vẫn chịu 3 án chung thân, bị đày đi Côn Đảo. Sau Cách mạng Tháng Tám tham gia chỉ huy quân sự ở Nam bộ. Năm 1950 được Hồ Chủ tịch phong quân hàm Đại tá, giữ chức Phó Tổng tham mưu trưởng, Cục trưởng Tác chiến. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, ông là Đại đoàn trưởng Đại đoàn công pháo 351. Pháo 105mm bắn mở màn chiến dịch Điện Biên Phủ. Ông nói, đã nhiều lần đến Bảo tàng Quân đội, lần nào cũng dừng rất lâu bên khẩu pháo 105mm trưng bày trước sảnh bảo tàng và khẩu pháo 75mm trưng bày tại phòng trưng bày chiến dịch Điện Biên Phủ. Ông bồi hồi nhớ lại: “Sau chiến dịch Điện Biên Phủ, Đại đoàn 351 chọn những hiện vật lập công đưa về Hà Nội. Ngày 1/1/1955, chào mừng Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng về Thủ đô sau 9 năm kháng chiến, một cuộc duyệt binh lớn của Quân đội Nhân dân Việt Nam đã diễn ra trên quảng trường Ba Đình. Trong Lễ duyệt binh hoành tráng đó, khẩu pháo 105mm lập công trong chiến dịch Điện Biên Phủ vinh dự tham gia trong lễ duyệt binh.” Khẩu pháo 105mm mang số hiệu 14683, do Mỹ sản xuất, viện trợ cho thực dân Pháp sử dụng trong chiến tranh xâm lược Việt Nam. Đại đoàn 308 đã thu được khẩu pháo này tại đồn Nghĩa Lộ, trong chiến dịch Tây Bắc năm 1952. Sau đó, pháo 105mm được trang bị cho Đại đội 119, thuộc Đại đoàn công pháo 351. Đại đội 119 là đại đội pháo 105mm đầu tiên của quân đội ta. Năm 1953, Đại đội 119 sáp nhập vào Trung đoàn 45, mang phiên hiệu mới là Đại đội 806, thuộc Tiểu đoàn 954, Trung đoàn 45, Đại đoàn công pháo 351. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, khẩu pháo 105mm được biên chế vào Trung đội 1, Đại đội 806, do đồng chí Vũ Minh là Trung đội trưởng. Khẩu pháo này được Đại đoàn 351 đề xuất lựa chọn là khẩu đầu đàn bắn loạt đạn đầu tiên vào cứ điểm Him Lam ngày 13/3/1954, mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ đã được Bộ chỉ huy Chiến dịch phê chuẩn. Pháo mặt đất 105mm số hiệu 14683 trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Trong suốt thời gian của chiến dịch, khẩu pháo này đã thực hiện nhiệm vụ chi viện đắc lực cho bộ binh, chế áp tiêu diệt các trận địa pháo; kiềm chế sân bay; phá hủy kho tàng, phương tiện chiến tranh; đồng thời tiêu hao sinh lực địch, góp phần vào thắng lợi chung của Chiến dịch Điện Biên Phủ. Năm 1959, nhân kỷ niệm 15 năm thành lập QĐND Việt Nam, khẩu pháo được đưa về trưng bày tại Bảo tàng Quân đội nay là Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Chúng tôi cũng không quên nhắc lại với vị chỉ huy cao nhất lực lượng pháo binh trong chiến dịch Điện Biên Phủ chuyện về tấm bản đồ tỷ lệ 1/25.000 - một trong những tấm bản đồ mà các trinh sát của Trung đoàn 148 thu được của địch đầu tháng 2 năm 1954. Tấm bản đồ này đã được ông sử dụng để hiệu chỉnh đường bắn pháo binh trong suốt thời gian diễn ra chiến dịch và đã phát huy hiệu quả rất cao. Ông đã giữ tấm bản đồ này suốt 50 năm. Đến tận năm 2004, theo ý kiến của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ông đã trao cho Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam. Bản đồ ta thu của địch đầu tháng 2/1954 và được sử dụng để hiệu chỉnh đường bắn pháo binh trong chiến dịch Điện Biên Phủ. Ông dẫn chúng tôi vào thăm căn phòng riêng của ông, chúng tôi thấy nổi bật nhiều kỷ vật liên quan đến binh chủng pháo binh. Tuy nhiên, thu hút chúng tôi hơn cả là bức ảnh ông chụp với Anh hùng Phùng Văn Khầu. Bức ảnh đẹp chụp hình hai lão chiến sĩ ôm nhau thắm thiết, nụ cười rạng rỡ, không còn ranh giới giữa chỉ huy và chiến sĩ, tuổi rất cao và tuổi cao... đúng như lời của Đại tướng Võ Nguyên Giáp có lần đã nói: “Hôm nay gặp nhau đây là quý lắm rồi”. Ông Trường kể lại: “Giữa ông và ông Khầu có nhiều kỷ niệm, trong đó ông nhớ nhất lần xuống kiểm tra Đại đội sơn pháo 755 chốt giữ điểm cao trên đồi E1, để yểm trợ các mũi tấn công của bộ binh, khi đó ông Phùng Văn Khầu là khẩu Đội trưởng sơn pháo 75mm. Lúc đó trinh sát dùng ống nhòm quan sát thấy pháo địch dưới lòng chảo ngóc đầu lên, ông biết là chúng sắp bắn, vì thế ông ra lệnh cho khẩu đội sơn pháo của ông Khầu ngắm bắn thẳng vào trận địa pháo 105mm của địch, vừa tiêu diệt được hỏa lực địch, vừa bảo toàn được lực lượng ta.” Nói chuyện pháo binh, cao xạ trong chiến dịch Điện Biên Phủ, ông luôn nhắc tới yếu tố bí mật, bất ngờ. Lực lượng pháo binh của đối phương mạnh gấp nhiều lần ta, trình độ hơn ta nhiều bậc, nhưng cuối cùng đã phải khuất phục. Đó là vì chúng ta đã biết giữ bí mật làm cho địch chủ quan, coi thường pháo binh của ta và càng không thể ngờ được rằng ta có thể vận chuyển pháo đến những địa điểm ở gần chúng. Không những vậy, ta còn sáng tạo nhiều cách đánh rất độc đáo, chưa có trong các sách vở nào, làm cho địch càng thêm bị động đối phó. Sơn pháo 75mm từng tiêu diệt pháo 105mm của Pháp
trong chiến dịch Điện Biên Phủ. Trong số các vị Đại đoàn trưởng tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ, duy nhất chỉ còn ông vẫn sống đến hôm nay. Chúng tôi xin ông viết tặng những dòng lưu niệm. Ông viết vào cuốn sổ của tôi: “Tôi đã ngót 100 tuổi, ngót 80 năm tuổi Đảng… Tôi vinh dự được cầm súng từ Bắc Sơn khởi nghĩa. Vậy mà còn sống được đến ngày này đã hạnh phúc quá, trong lúc đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng ngày càng được đổi mới. Tôi thấy mình thật hạnh phúc…” Khi chia tay chúng tôi, ông hát cho chúng tôi nghe bài hát Côn Đảo. Bài hát ông từng hát cách đây 70 năm khi ông cùng các bạn tù chính trị bị đưa từ Ngục Hỏa Lò lên tàu đi đày ra Côn Đảo - Địa ngục trần gian. Đúng vào dịp này, một thanh niên trẻ biết âm nhạc cũng là một tù chính trị - sau này chính là Nhạc sĩ Đỗ Nhuận nổi tiếng - đã viết lên bài hát Côn Đảo. Bài hát có âm hưởng da diết, nặng lòng nỗi nhớ quê hương nhưng cũng rất trầm hùng bi tráng. Chắc nhạc sĩ cũng không thể ngờ, bài hát của mình sau hơn 70 năm vẫn được hát lên, mà người hát lại là một người năm nay đã bước vào tuổi 100. Còn chúng tôi, thế hệ sau thì chỉ biết ngồi nghe mà thán phục ý chí của lớp lớp cha anh./.Trần Thanh Hằng