Chuyện về những nữ chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày

Bà Trần Thị Hòa, Chủ tịch Hội Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày tỉnh (thứ 2 từ phải qua), chia sẻ tại Chương trình Gặp mặt nữ cựu tù cách mạng tiêu biểu được tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 28-2-2025. Ảnh: C.T.V

Giác ngộ cách mạng từ sớm

Có cảm tình với cách mạng từ khi còn nhỏ nên mỗi lần đi gánh nước, bà Trần Thị Hòa (tên thường gọi là Ba Hòa), Chủ tịch Hội CSCMBĐBTĐ tỉnh, lén vô rừng gặp cán bộ, du kích - những người cùng làng đi làm “quốc sự”.

Bà Hòa cho biết, mỗi lần được nghe các chú, anh chị du kích nói chuyện tình hình, bà nghe đã cái lỗ tai, mê mệt. Có lúc được các chú, các anh chị nhờ mua đồ lặt vặt, hoặc dò la tình hình địch…, bà thấy rất vui.

Năm 14 tuổi, khi được vận động tham gia tổ chức Hội Phụ nữ giải phóng, bà nhận lời không một chút đắn đo. Sau đó, bà tổ chức được một tổ phụ nữ. Ngoài các hoạt động hợp pháp, tổ phụ nữ do bà Ba Hòa phụ trách còn làm nhiệm vụ giao liên cho chi bộ xã. Năm 1963 - khi hơn 16 tuổi, bà quyết định thoát ly theo cách mạng, làm nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ việc đột nhập ấp chiến lược, đến tuyên truyền, vận động, xây dựng cơ sở…

Cũng như bao chiến sĩ cách mạng năm xưa, bà Huỳnh Thị Ngàn (Sáu Ngàn, ở phường Tân Mai, thành phố Biên Hòa) đã bén duyên với cách mạng từ thời niên thiếu. Theo chia sẻ của bà Sáu Ngàn, bà sinh ra và lớn lên ở Tân Uyên (tỉnh Bình Dương). Cha của bà khi đó phụ trách tiểu đội sản xuất để cung cấp lương thực, thực phẩm cho kháng chiến nên 12 tuổi bà vừa đi học, vừa tham gia đóng góp cho cách mạng bằng những việc làm nhỏ như: nấu cháo, nấu lá xông, vá quần áo… cho các chú ở tiểu đội sản xuất. Năm 13-14 tuổi, bà đã nhận nhiệm vụ đi mua nhu yếu phẩm cho đơn vị. 15 tuổi, bà được đi học khóa y tế 6 tháng. Sau khi hoàn thành việc học, bà vừa làm y tá, vừa làm chị nuôi, làm văn thư… tại Văn phòng Tỉnh ủy Thủ Biên.

Gần 60 năm đã trôi qua nhưng bà Ba Hòa không thể quên được ngày 2-7-1965, bà đang trên đường vận động một số thanh niên không đi lính cho địch mà nhập ngũ vào bộ đội thì bị địch bắt. Địch biết rõ bà là cán bộ nằm vùng nên dùng đủ mọi hình thức tra tấn như: đánh tứ trụ, quay điện, đi tàu lặn, tàu bay, đổ nước xà bông, nước cống vào mũi, cho thùng phuy đánh bên ngoài, gí đèn pha vào mắt…

Đặc biệt, địch còn đánh đòn tâm lý bằng cách cho người nhà vào thăm, nhìn thấy cảnh bà bị đánh sống dở chết dở hòng lung lay ý chí gia đình và người cộng sản. Đòn đánh tâm lý này là mạnh nhất, bởi ai cũng thương yêu gia đình, nếu không đủ ý chí sẽ đầu hàng. Bà Ba Hòa còn nhớ, khi má bà vào thăm, bà đã nói với má rằng: “Má à, má cứ coi con như anh hai, đã chết rồi. Con nợ má công sanh thành, nhưng con nợ đất nước còn lớn hơn. Ngày nào đất nước thanh bình, con trở về thì má coi như sinh con ra lần thứ 2. Bằng không, coi như má có 2 con là liệt sĩ”. Sau gần 8 tháng không khai thác được gì, địch đành kết án bà mức 7 năm khổ sai và 5 năm lưu đày biệt xứ.