CHUYỆN VỀ NHỮNG O DÂN QUÂN TỰ VỆ CAN TRƯỜNG BÊN DÒNG LONG ĐẠI
Dành cả tuổi thanh xuân bên “Lũy thép bờ bắc”, O dân quân tự vệ làng Long Đại, Quảng Bình vừa làm những chiến sĩ can trường tại tuyến đường vận tải đường sông huyết mạch nối hai bờ Nam – Bắc, vừa làm hậu phương vững vàng nuôi quân dưới hầm. 60 năm trôi qua, những ký ức về năm tháng đỏ lửa ngày nào vẫn còn vẹn nguyên trong tâm trí của những người phụ nữ đã ở tuổi thất thập cổ lai hy.
Những O dân quân tự vệ “lấy đêm làm ngày” bên dòng Long ĐạiBến phà Long Đại thuộc thôn Long Đại, xã Hiền Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình nằm trên trục đường chiến lược 15. Đây là địa điểm quan trọng để vận chuyển hàng hóa, vũ khí, đạn dược, nhân lực vượt sông vào Nam đánh giặc. Theo các tài liệu lịch sử, bến phà Long Đại là nơi giặc Mỹ thả quả bom đầu tiên bắn phá miền Bắc và cũng là một trong những trọng điểm ném bom, bắn phá của chúng trong quãng thời gian từ năm 1965 đến 1972.
Làng Long Đại trong chiến tranh được gọi bằng những cái tên như: Lũy thép bờ bắc, Cồn Cỏ đất liền, làng Đỏ, Bến phà Y, Bến Long đầu… Trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ, ngôi làng nhỏ bé Long Đại đã trở thành tọa độ ném bom vô cùng ác liệt với bốn nghìn trận đánh, tứ phía đều là mục tiêu bao vây của địch. Trong những năm tháng đỏ lửa ấy, Long Đại trở thành trận địa, già trẻ, gái trai đều ra trận chiến. Họ vừa làm đường san lấp hố bom, kéo phà, chèo đò chở bộ đội và vũ khí đạn dược qua sông, vừa làm nhiệm vụ cấp cứu thương bệnh binh, nuôi quân và giấu quân khi bộ đội hành quân qua làng. Đến lũy tre xanh, hàng cây cổ thụ trở thành lũy thép để che chở cho bộ đội, xe pháo ẩn nấu để bảo đảm cho việc vận chuyển hàng, súng đạn vào chiến trường miền Nam.Nhà bà Phan Thị Thuật (Trung Đội trưởng đội giao thông vận tải các năm 1966-1967 và là Xã đội trưởng năm 1968) nằm ngay sát bến phà một. Bà đưa chúng tôi đi dọc triền sông Long Đại và kể, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ giai đoạn 1965-1972, Long Đại được xem như một “nút thắt cổ chai”. Dòng sông Long Đại này đã chứng kiến bao nhiêu mồ hôi và xương máu các đồng đội và người dân Long Đại ngã xuống.Năm 1965, ở làng Long Đại, những thanh niên 15-16 tuổi hăm hở lên đường, trực chiến tại bến phà, bảo đảm an toàn tuyến đường sông cho vận tải vào chiến trường miền Nam. Lực lượng dân quân thanh niên xung phong Long Đại được hình thành hai trung đội. Trung đội cơ động được trang bị súng trung liên, đại liên, K44 có nhiệm vụ trực chiến 12 ly 7; đi bắt biệt kích ở Trường Sơn, bắt phi công ở Rào Trù, sẵn sàng đánh giáp lá cà khi có địch càn ra Bắc hay đổ bộ đường không... Một trung đội làm nhiệm vụ giao thông vận tải, bảo đảm an toàn cho bến phà cũng như chèo đò đưa bộ đội qua sông.Khi bến phà chính bị đánh phá ác liệt, người dân trong làng gấp rút cưa xẻ gỗ để đóng 20 chiếc thuyền. Từ đây, những bến Mợi, bến Đò, bến Trái… được ra đời bí mật để âm thầm vận chuyển vào đêm. Bấy giờ, người dân Long Đại ngày thì vào rừng lấy cây mây về làm quai đò, tăng gia sản xuất, chăm nuôi bộ đội, thương bệnh binh; đêm thì đưa bộ đội qua sông. “Cứ 6 giờ tối đến 5 giờ sáng là chèo đò đưa bộ đội sang sông. 12 con đò chèo liên tục, mỗi đêm chở được hàng nghìn người. Nếu bị lộ, không bảo đảm an toàn, dân quân phải lui quân hoặc đi theo ký hiệu đò”, bà Thuật kể.Thương vong tại mảnh đất này không thể kể xiết, trong đó có cuộc hy sinh tang thương của 16 TNXP quê Thái Bình trong cùng một hầm hay 16 TNXP quê Nghệ An cũng hy sinh trong một trận chiến.
Trong trí nhớ của bà Trần Thị Hằng (Chính trị viên trực chiến 12 ly 7), một đêm năm 1965, máy bay Mỹ bay vè vè trên bầu trời làng Long Đại, ném bong hòng chặn đứng con đường vận tải tại điểm trọng yếu. Như mọi khi, đại đội pháo của mệ Hằng bắn trả kịch liệt. Chỉ vài phút sau, từ điểm pháo bị lộ này, một quả bom đã rơi trúng ba khẩu pháo. “Tám đồng chí đã hy sinh ngay tại chỗ. Còn mình tôi bị thương văng ra xa”, mệ Hằng đưa tay lau nước mắt.Một ngày năm 1967, trung đội 12 ly 7 của xã đã bắn rơi máy bay của quân địch. Năm 1968, trung đội 12 ly 7 phối hợp với hai tiểu đội trung liên, đại liên của trung đội cơ động thôn Long Đại lại tiếp tục bắn rơi một chiếc máy bay. Niềm tự hào ấy, đến giờ, bà Hằng vẫn kể lại với một chất giọng đầy hào sảng.Trong kháng chiến chống Pháp, có sáu cựu dân quân của thôn Long Đại đã hy sinh và nhiều cựu thanh niên xung phong bị địch bắt tù đầy tra tấn khi đang làm nhiệm vụ. Trong kháng chiến chống Mỹ, có 11 chiến sĩ hy sinh, chín người bị thương nặng.Từ 1966-1972, địch đánh thẳng vào làng, nhà cửa vườn ruộng thành bố bom; người và gia súc chết nhiều. Có gia đình không còn một ai. Lực lượng dân quân bám trụ phải ăn hầm, ngủ hầm. Nhịp thở của người dân lúc đó được tính bằng giây.Với khẩu hiệu “một tấc không đi, một ly không rời. Đường không thông, nhà không tiếc. Dốc toàn sức toàn lực cho tiền tuyến”, lực lượng dân quân Long Đại không ngại bất kỳ nhiệm vụ gì, từ trực chiến trận địa 12 ly 7, chèo đò, cứu phà bị bom đánh chìm, đưa trẻ em và người già đi tản cư vào khu Rào Trù, đào hầm cứu người, chữa cháy, cáng thương… Vòng quay chiến tranh đã cuốn sức lực của thế hệ TNXP, dân quân thanh niên xung phong vào những ngày đêm không được chợp mắt, áo quần chẳng kịp thay, không kịp ăn bát cơm.
Làng Long Đại trong chiến tranh được gọi bằng những cái tên như: Lũy thép bờ bắc, Cồn Cỏ đất liền, làng Đỏ, Bến phà Y, Bến Long đầu… Trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ, ngôi làng nhỏ bé Long Đại đã trở thành tọa độ ném bom vô cùng ác liệt với bốn nghìn trận đánh, tứ phía đều là mục tiêu bao vây của địch. Trong những năm tháng đỏ lửa ấy, Long Đại trở thành trận địa, già trẻ, gái trai đều ra trận chiến. Họ vừa làm đường san lấp hố bom, kéo phà, chèo đò chở bộ đội và vũ khí đạn dược qua sông, vừa làm nhiệm vụ cấp cứu thương bệnh binh, nuôi quân và giấu quân khi bộ đội hành quân qua làng. Đến lũy tre xanh, hàng cây cổ thụ trở thành lũy thép để che chở cho bộ đội, xe pháo ẩn nấu để bảo đảm cho việc vận chuyển hàng, súng đạn vào chiến trường miền Nam.Nhà bà Phan Thị Thuật (Trung Đội trưởng đội giao thông vận tải các năm 1966-1967 và là Xã đội trưởng năm 1968) nằm ngay sát bến phà một. Bà đưa chúng tôi đi dọc triền sông Long Đại và kể, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ giai đoạn 1965-1972, Long Đại được xem như một “nút thắt cổ chai”. Dòng sông Long Đại này đã chứng kiến bao nhiêu mồ hôi và xương máu các đồng đội và người dân Long Đại ngã xuống.Năm 1965, ở làng Long Đại, những thanh niên 15-16 tuổi hăm hở lên đường, trực chiến tại bến phà, bảo đảm an toàn tuyến đường sông cho vận tải vào chiến trường miền Nam. Lực lượng dân quân thanh niên xung phong Long Đại được hình thành hai trung đội. Trung đội cơ động được trang bị súng trung liên, đại liên, K44 có nhiệm vụ trực chiến 12 ly 7; đi bắt biệt kích ở Trường Sơn, bắt phi công ở Rào Trù, sẵn sàng đánh giáp lá cà khi có địch càn ra Bắc hay đổ bộ đường không... Một trung đội làm nhiệm vụ giao thông vận tải, bảo đảm an toàn cho bến phà cũng như chèo đò đưa bộ đội qua sông.Khi bến phà chính bị đánh phá ác liệt, người dân trong làng gấp rút cưa xẻ gỗ để đóng 20 chiếc thuyền. Từ đây, những bến Mợi, bến Đò, bến Trái… được ra đời bí mật để âm thầm vận chuyển vào đêm. Bấy giờ, người dân Long Đại ngày thì vào rừng lấy cây mây về làm quai đò, tăng gia sản xuất, chăm nuôi bộ đội, thương bệnh binh; đêm thì đưa bộ đội qua sông. “Cứ 6 giờ tối đến 5 giờ sáng là chèo đò đưa bộ đội sang sông. 12 con đò chèo liên tục, mỗi đêm chở được hàng nghìn người. Nếu bị lộ, không bảo đảm an toàn, dân quân phải lui quân hoặc đi theo ký hiệu đò”, bà Thuật kể.Thương vong tại mảnh đất này không thể kể xiết, trong đó có cuộc hy sinh tang thương của 16 TNXP quê Thái Bình trong cùng một hầm hay 16 TNXP quê Nghệ An cũng hy sinh trong một trận chiến.Trong trí nhớ của bà Trần Thị Hằng (Chính trị viên trực chiến 12 ly 7), một đêm năm 1965, máy bay Mỹ bay vè vè trên bầu trời làng Long Đại, ném bong hòng chặn đứng con đường vận tải tại điểm trọng yếu. Như mọi khi, đại đội pháo của mệ Hằng bắn trả kịch liệt. Chỉ vài phút sau, từ điểm pháo bị lộ này, một quả bom đã rơi trúng ba khẩu pháo. “Tám đồng chí đã hy sinh ngay tại chỗ. Còn mình tôi bị thương văng ra xa”, mệ Hằng đưa tay lau nước mắt.Một ngày năm 1967, trung đội 12 ly 7 của xã đã bắn rơi máy bay của quân địch. Năm 1968, trung đội 12 ly 7 phối hợp với hai tiểu đội trung liên, đại liên của trung đội cơ động thôn Long Đại lại tiếp tục bắn rơi một chiếc máy bay. Niềm tự hào ấy, đến giờ, bà Hằng vẫn kể lại với một chất giọng đầy hào sảng.Trong kháng chiến chống Pháp, có sáu cựu dân quân của thôn Long Đại đã hy sinh và nhiều cựu thanh niên xung phong bị địch bắt tù đầy tra tấn khi đang làm nhiệm vụ. Trong kháng chiến chống Mỹ, có 11 chiến sĩ hy sinh, chín người bị thương nặng.Từ 1966-1972, địch đánh thẳng vào làng, nhà cửa vườn ruộng thành bố bom; người và gia súc chết nhiều. Có gia đình không còn một ai. Lực lượng dân quân bám trụ phải ăn hầm, ngủ hầm. Nhịp thở của người dân lúc đó được tính bằng giây.Với khẩu hiệu “một tấc không đi, một ly không rời. Đường không thông, nhà không tiếc. Dốc toàn sức toàn lực cho tiền tuyến”, lực lượng dân quân Long Đại không ngại bất kỳ nhiệm vụ gì, từ trực chiến trận địa 12 ly 7, chèo đò, cứu phà bị bom đánh chìm, đưa trẻ em và người già đi tản cư vào khu Rào Trù, đào hầm cứu người, chữa cháy, cáng thương… Vòng quay chiến tranh đã cuốn sức lực của thế hệ TNXP, dân quân thanh niên xung phong vào những ngày đêm không được chợp mắt, áo quần chẳng kịp thay, không kịp ăn bát cơm.
