"Chuyến về thăm quê sau 40 năm và đôi dép cao su của vị Thủ tướng"

Năm 1926, người thanh niên Phạm Văn Đồng rời quê hương Mộ Đức, Quảng Ngãi để dấn thân vào con đường cứu nước. Khi đi, ông mang theo hành trang là dòng máu kiên cường của người dân xứ Quảng và lời hẹn ước với quê cha đất tổ. Nhưng dòng chảy khốc liệt của lịch sử đã cuốn ông đi suốt hàng thập kỷ: từ những ngày bị giam cầm trong chốn "địa ngục trần gian" Côn Đảo, những năm tháng gian khổ ở chiến khu Việt Bắc, cho đến ngày đứng trên đỉnh cao quyền lực với cương vị Thủ tướng Chính phủ tại Hà Nội. Gánh vác trên vai vận mệnh của cả một dân tộc đang chia cắt, suốt hơn 40 năm ròng rã, ông chưa từng một lần được quay lại nơi chôn rau cắt rốn.

Mãi đến năm 1969, giữa bối cảnh cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đang bước vào giai đoạn ác liệt nhất, Thủ tướng Phạm Văn Đồng mới có một chuyến đi lịch sử. Ông bí mật vào kiểm tra chiến trường miền Trung và tranh thủ ghé thăm lại mảnh đất Mộ Đức thân thương. Chuyến đi ấy hoàn toàn giữ bí mật vì lý do an ninh, không có những buổi đón tiếp linh đình, không có cờ hoa hay biểu ngữ.

Khi chiếc xe dừng lại ở đầu làng, vị Thủ tướng đứng đầu Chính phủ bước xuống. Ông từ chối việc ngồi xe vào tận nơi mà quyết định đi bộ. Hình ảnh hiện ra trước mắt bà con ngày hôm ấy vô cùng kinh ngạc: Vị Thủ tướng nước nhà mặc một bộ quần áo đại tướng quân màu xám đã sờn cũ, chân đi đôi dép cao su đúc từ lốp máy bay – đôi dép đã cùng ông đi qua bao dặm đường chiến dịch.

Ông bước đi trên con đường đất quen thuộc của làng Đức Tân, nơi in dấu chân tuổi thơ của mình. Đứng lặng yên trước mảnh sân nhà cũ, nơi giờ đây chỉ còn lại những vết tích đổ nát do bom đạn của kẻ thù tàn phá, đôi mắt vị Thủ tướng đỏ hoe. Ông cúi xuống, chạm tay vào từng viên gạch vỡ, cảm nhận cái nắng, cái gió mặn mòi của quê hương miền Trung như để bù đắp cho hơn 40 năm xa cách.

Khi biết tin có đoàn cán bộ về, bà con hàng xóm và những người họ hàng kéo đến. Khi mọi người còn đang ngơ ngác, chưa kịp chào hỏi theo đúng nghi thức ngoại giao, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã chủ động bước tới. Ông không xưng mình là "Thủ tướng" hay "Bác", mà ôm chầm lấy những người già tóc bạc phơ, nghẹn ngào nói bằng chất giọng Quảng Ngãi trầm ấm, nguyên vẹn không hề thay đổi: "Tôi là thằng Đồng của làng đây, tôi về thăm bà con đây!".

Tiếng nói ấy xóa nhòa mọi khoảng cách giữa một vị lãnh đạo tối cao của quốc gia với những người nông dân chân lấm tay bùn. Ông ngồi bệt ngay xuống bậc hiên nhà tranh, cùng bà con ăn củ khoai, uống bát nước chè xanh. Ông ân cần nắm tay từng cụ già, hỏi thăm từng gia đình: “Nhà mình có đủ gạo ăn không?”, “Bom đạn đánh phá như thế, bà con trú ẩn ở đâu?”, “Các cháu nhỏ có được học hành chữ nghĩa không?”. Mỗi câu hỏi đều chan chứa sự lo lắng, xót xa của một người con xa nhà nay trở về thấy người thân còn quá nhiều gian khổ.

Khi nhìn thấy đôi dép cao su của Thủ tướng bị lấm bùn, một cụ già trong làng xúc động bảo: "Anh làm Thủ tướng mà sao cực khổ, giản dị thế này!". Ông chỉ cười hiền hậu, nói rằng đất nước còn chiến tranh, đồng bào còn chịu nhiều hy sinh, bản thân mình như thế này đã là hạnh phúc lắm rồi.

Chuyến thăm quê chớp nhoáng ấy diễn ra trong lặng lẽ nhưng đã để lại một dấu ấn sâu đậm trong lòng người dân Quảng Ngãi. Câu chuyện về vị Thủ tướng đi dép cao su, ngồi bệt trò chuyện cùng dân làng đã trở thành một giai thoại đẹp về nhân cách của Phạm Văn Đồng. Nó chứng minh một điều: Dù có đi xa vạn dặm, dù đứng ở đỉnh cao của quyền lực và danh vọng, trái tim ông vẫn vẹn nguyên là người con chất phác, thủy chung và giàu tình nghĩa của quê hương núi Ấn sông Trà.