CHUYẾN XE CUỐI QUA ĐÈO

Tôi là Trần Văn Mạnh, sinh năm 1949, quê ở Phú Thọ. Trước khi vào bộ đội, tôi chỉ là anh thanh niên quen với ruộng đồi, với những buổi theo cha lên nương trồng sắn. Tôi mê xe từ nhỏ. Mỗi lần thấy xe tải chạy qua đường làng, tôi lại đứng nhìn cho đến khi bụi đỏ tan hết. Không ngờ sau này, chính tôi trở thành lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn.

Năm hai mươi tuổi, tôi nhận chiếc xe đầu tiên của đời lính. Nó cũ, sơn bong nhiều chỗ, thùng xe vá chằng vá đụp, nhưng với tôi, nó quý như một người bạn. Tôi thường gọi nó là “con ngựa sắt”. Nó cùng tôi vượt qua suối sâu, dốc cao, đường bùn, hố bom và những đêm máy bay địch quần thảo trên đầu.

Tuyến đường chúng tôi đi có một con đèo rất nguy hiểm. Một bên là vách đá, một bên là vực sâu. Địch thường đánh phá đoạn ấy vì biết xe ta phải đi qua để chuyển hàng vào chiến trường. Ban ngày, đường im lặng như chết. Ban đêm, từng đoàn xe nối nhau bò qua trong bóng tối, đèn được che kín, người lái chỉ nhìn bằng vệt sáng nhỏ và cảm giác của đôi tay trên vô lăng.

Trong đội xe của tôi có anh Phạm Văn Sáng, sinh năm 1946, quê ở Nam Định. Anh là lái xe lâu năm, coi tôi như em. Anh thường dạy tôi cách nghe tiếng máy để biết xe có bệnh, cách xuống dốc không cháy phanh, cách bình tĩnh khi gặp bom bi. Anh hay nói: “Lái xe thời chiến, tay phải vững mà tim cũng phải vững.”

Một đêm, chúng tôi nhận lệnh chở đạn vượt đèo gấp. Trước đó, địch vừa đánh phá nên mặt đường đầy đất đá. Đoàn có năm xe, xe anh Sáng đi đầu, xe tôi đi thứ hai. Trời mưa lâm thâm, sương bám kín kính lái. Tôi vừa lái vừa lau kính, căng mắt nhìn vệt đường trước mặt.

Khi đoàn xe lên gần đỉnh đèo, pháo sáng bất ngờ bung ra. Bầu trời trắng nhợt. Máy bay địch lao tới. Anh Sáng qua tín hiệu đèn báo cho cả đoàn tản vào các điểm tránh. Nhưng đường hẹp quá, xe tôi không kịp lùi. Một loạt bom nổ phía sau, đất đá đổ xuống chặn mất đường. Xe anh Sáng ở phía trước bị mảnh bom làm thủng thùng dầu, khói bốc lên.

Anh nhảy xuống, chạy lại xe tôi, hét qua tiếng bom: “Mạnh, xe cậu còn chạy được, phải vượt qua trước!” Tôi nhìn đoạn đường phía trước bị sạt một nửa, chỉ còn một lối rất hẹp sát mép vực. Tôi lắc đầu: “Không qua được đâu anh!” Anh túm vai tôi: “Không qua thì đạn không vào kịp. Cậu tin tôi, tôi dẫn đường.”

Anh cầm chiếc đèn tín hiệu nhỏ, đi bộ trước mũi xe, từng bước chỉ cho tôi đánh lái. Tôi ngồi trong cabin, mồ hôi chảy lạnh sống lưng. Bánh xe bên phải chỉ cách mép vực một gang tay. Dưới kia là bóng tối sâu hun hút. Tôi nghe rõ tiếng đá lăn xuống vực, nghe tiếng tim mình đập dồn dập hơn cả tiếng máy.

Đúng lúc xe tôi gần qua đoạn nguy hiểm, máy bay quay lại đánh tiếp. Một quả bom nổ phía trước, ánh lửa bùng lên. Anh Sáng bị sức ép hất ngã. Tôi đạp phanh, định lao xuống kéo anh, nhưng anh vùng dậy, ra hiệu cho tôi đi tiếp. Miệng anh hét gì đó, tôi không nghe rõ. Sau này tôi nghĩ có lẽ anh bảo: “Cứ đi!”

Tôi nghiến răng cho xe vượt qua. Khi tới đoạn an toàn, tôi dừng xe, chạy ngược lại. Nhưng một mảng núi tiếp tục sạt xuống. Anh Sáng và chiếc xe đầu đã bị vùi trong đất đá. Chúng tôi đào bới suốt đêm, nhưng không kịp cứu anh.

Chuyến hàng ấy cuối cùng vẫn đến nơi. Tôi lái xe qua hết đoạn đường còn lại trong trạng thái như người mất hồn. Mỗi lần sang số, tôi lại nhớ bàn tay anh Sáng từng đặt lên vai tôi. Mỗi lần xuống dốc, tôi lại nghe câu anh dặn: “Tay phải vững mà tim cũng phải vững.”

Sau chiến tranh, tôi trở về quê, làm tài xế cho hợp tác xã một thời gian rồi nghỉ. Nhiều người hỏi tôi có sợ lái xe nữa không. Tôi bảo không sợ xe, chỉ sợ những đêm mưa khi nghe tiếng sấm giống tiếng bom trên đèo. Trong nhà tôi vẫn giữ một chiếc đèn tín hiệu cũ, loại đèn anh Sáng từng cầm để dẫn đường cho tôi. Nó đã hỏng, không còn sáng nữa, nhưng trong ký ức tôi, ánh đèn ấy chưa bao giờ tắt.

Tôi đã đi qua nhiều con đường trong đời, nhưng không con đường nào dài bằng chuyến xe cuối qua đèo năm ấy. Nó dài từ tuổi trẻ đến tuổi già, từ khói bom đến hòa bình, từ người sống đến người đã nằm lại. Và tôi hiểu, có những người không lái xe tới đích, nhưng chính họ đã mở đường cho người khác đi tiếp. Anh Sáng là một người như thế — một bông hoa lửa cháy sáng bên mép vực Trường Sơn.