Chuyến xe cuối qua đèo Lò Xo

Năm 1971, Nguyễn Văn Bảy hai mươi lăm tuổi, quê Thanh Hóa, là lái xe vận tải trên tuyến Trường Sơn Tây Nguyên. Chiếc xe Zin 157 của ông đã chạy qua không biết bao nhiêu con dốc, trọng điểm bom và những cung đường chỉ rộng vừa bánh xe. Thùng xe khi thì chở gạo, lúc chở đạn, có khi đưa thương binh ngược ra tuyến sau. Đối với những người lính lái xe Trường Sơn, vô lăng không chỉ là công việc. Nó là mạch máu nối hậu phương với tiền tuyến. Trong các cung đường hiểm trở, đèo Lò Xo là nơi khiến nhiều tài xế ám ảnh nhất. Đường quanh co, một bên là vách đá, một bên vực sâu. Mùa mưa đất nhão như cháo, còn mùa khô bụi đỏ phủ kín kính xe. Ban ngày phải ngụy trang kín dưới tán rừng. Ban đêm mới bật đèn gầm chạy nối đuôi nhau. Nguyễn Văn Bảy nổi tiếng gan dạ nhưng cẩn thận. Ông luôn là người kiểm tra xe cuối cùng trước mỗi chuyến đi. Ông thường nói:
“Xe có thể cũ, nhưng chuyến hàng phải tới nơi.” Một đêm cuối năm 1973, đơn vị nhận lệnh khẩn đưa đạn pháo vượt đèo Lò Xo trước sáng để kịp chi viện cho chiến trường Tây Nguyên. Trời mưa rất lớn. Đường trơn trượt, sương mù dày đến mức nhìn không rõ đầu xe phía trước. Đoàn xe bò từng mét qua những khúc cua nguy hiểm. Khi gần tới đỉnh đèo, chiếc xe đầu bất ngờ sa xuống hố bom cũ ngập bùn, chắn ngang đường. Nếu không xử lý nhanh, cả đoàn sẽ bị kẹt lại đúng lúc trời sắp sáng — thời điểm máy bay địch dễ phát hiện nhất. Mọi người lao xuống đẩy xe trong mưa lạnh. Bùn ngập quá mắt cá chân. Bánh xe quay trơn liên tục. Nguyễn Văn Bảy nhìn đồng hồ rồi quyết định dùng chính xe mình kéo chiếc xe mắc lầy ra khỏi hố. Đó là việc cực kỳ nguy hiểm vì đoạn đường sát mép vực và nền đất đang nhão ra sau mưa lớn. Đồng đội lo lắng ngăn lại. Ông chỉ siết chặt tay lái rồi nói:
“Nếu không qua kịp… phía trước sẽ thiếu đạn.” Chiếc xe gầm lên giữa màn mưa. Dây cáp căng cứng. Có lúc bánh sau trượt sát mép vực khiến ai cũng nín thở. Cuối cùng, chiếc xe mắc lầy bật mạnh khỏi hố bùn. Cả đoàn reo lên. Nhưng đúng lúc ấy, xe của Nguyễn Văn Bảy bị chết máy giữa dốc vì nước tràn vào hệ thống điện. Không còn nhiều thời gian. Ông mở nắp capo giữa mưa, dùng khăn lau từng đầu dây điện rồi cố khởi động lại. Hai lần thất bại. Đến lần thứ ba, tiếng động cơ cuối cùng cũng nổ vang. Đoàn xe tiếp tục vượt đèo ngay trước khi trời hửng sáng. Khi tới điểm giao hàng an toàn, nhiều người mới phát hiện hai bàn tay ông Bảy rớm máu vì bị cạnh kim loại cứa lúc sửa xe trong đêm. Một chiến sĩ trẻ xúc động nói:
“Nếu không có anh Bảy… chắc đoàn xe đêm qua không qua nổi Lò Xo.” Ông chỉ cười hiền:
“Qua được là nhờ cả đoàn.” Sau hòa bình, Nguyễn Văn Bảy trở về quê làm nghề sửa máy nông nghiệp. Nhưng chiếc mũ lái xe bạc màu ông vẫn giữ cẩn thận trong tủ gỗ. Nhiều đêm mưa lớn, nghe tiếng gió ngoài hiên, ông lại nhớ tiếng động cơ vọng giữa đèo Lò Xo năm ấy. Ông bảo điều không quên nhất không phải hiểm nguy, mà là hình ảnh những chiếc xe nối đèn gầm xuyên màn mưa — như những đốm lửa nhỏ âm thầm đi qua chiến tranh. Ngày nay, đường đèo Lò Xo đã rộng và an toàn hơn rất nhiều. Xe cộ qua lại tấp nập. Nhưng với những người từng sống trong thời hoa lửa, câu chuyện về chuyến xe cuối qua đèo vẫn là biểu tượng đẹp của lòng quả cảm, tinh thần trách nhiệm và tình đồng đội của những người lính Trường Sơn năm xưa.