Chuyến xe đêm qua đèo

CHUYẾN XE ĐÊM QUA ĐÈO

Những bánh xe lặng lẽ đi qua lửa đạn

Đêm xuống rất nhanh trên dãy Trường Sơn.

Con đèo chìm vào bóng tối.

Sương phủ trắng mặt đường.

Phía trước chỉ còn một vệt đất ngoằn ngoèo giữa núi rừng.

Chiếc xe tải cũ khởi động.

Động cơ rung lên từng hồi.

Người lái xe đặt hai tay lên vô-lăng.

Bên cạnh anh là một chiến sĩ phụ lái còn rất trẻ.

Không ai nói gì.

Cả hai đều hiểu:

Đêm nay, họ phải đưa chuyến hàng vượt qua con đèo trước khi trời sáng.

1. Chuyến hàng đặc biệt

Trước lúc xuất phát, người chỉ huy dặn:

— Hàng này cần đến gấp.

Người lái xe hỏi:

— Bao lâu?

— Trước sáng.

Anh nhìn lên trời.

Mây thấp.

Gió mạnh.

Một người đồng đội nói:

— Đêm nay đường xấu lắm.

Anh cười:

— Đường xấu thì đi chậm.

— Nhưng vẫn phải đến.

Chiếc xe từ từ lăn bánh.

Phía sau là những thùng hàng được phủ bạt kín.

Không ai nói chính xác bên trong có gì.

Nhưng tất cả đều biết đó là những thứ đang được chờ đợi ở phía trước.

2. Con đèo trong đêm

Đường càng lên cao càng hẹp.

Một bên là vách núi.

Một bên là vực sâu.

Sương bám trên kính.

Người phụ lái liên tục dùng khăn lau.

— Anh thấy đường không?

Người lái đáp:

— Thấy.

— Thấy gì?

— Thấy một chút.

Cả hai bật cười.

Nhưng nụ cười nhanh chóng tắt.

Một khúc cua hiện ra.

Chiếc xe giảm tốc.

Bánh xe nghiến trên đá.

Từng mét.

Từng mét.

Không được phép sai.

3. Người lái xe

Anh tên Minh.

Trước chiến tranh, Minh từng là một người lái xe bình thường.

Anh từng chở hàng giữa những thị trấn.

Từng thích nghe tiếng radio.

Từng có một gia đình nhỏ.

Nhưng chiến tranh đưa anh đến Trường Sơn.

Ở đây, vô-lăng trở thành một phần cuộc đời.

Anh thuộc từng đoạn đường.

Biết chỗ nào dễ lún.

Biết khúc cua nào nguy hiểm.

Biết đoạn nào thường phải dừng để sửa xe.

Nhưng có một điều anh không thể biết:

quả bom tiếp theo sẽ rơi xuống đâu.

4. Ánh sáng trên trời

Đột nhiên người phụ lái nói:

— Anh!

Minh nhìn lên.

Một vệt sáng lóe qua tầng mây.

Cả hai lập tức tắt những nguồn sáng cần thiết.

Chiếc xe dừng lại.

Không gian im phăng phắc.

Một tiếng nổ vọng từ xa.

Rồi tiếng thứ hai.

Đất đá rơi xuống mặt đường.

Minh nói nhỏ:

— Kiểm tra hàng.

Hai người nhảy xuống.

Một phần bạt bị rách.

Nhưng hàng vẫn còn nguyên.

Minh thở phào.

— Đi tiếp.

Người phụ lái nhìn anh:

— Không nghỉ sao?

— Nghỉ lúc này thì đến sáng mất.

Chiếc xe lại nổ máy.

5. Qua trọng điểm

Phía trước là đoạn đường nguy hiểm nhất.

Người lái xe giảm tốc.

Những chiếc xe khác lần lượt nối nhau.

Không có ánh đèn.

Chỉ có tiếng động cơ được giữ ở mức thấp.

Minh nhìn phía trước.

Một tiếng nổ vang lên.

Mặt đường rung chuyển.

Chiếc xe chao đảo.

Người phụ lái bám chặt thành xe.

Minh giữ vô-lăng.

— Bình tĩnh!

Chiếc xe vẫn còn chạy.

Một đoạn đá rơi xuống chắn đường.

Minh dừng lại.

Hai người xuống xe.

Dùng tay kéo từng tảng đá sang bên.

Một chiếc xe phía sau cũng dừng.

Những người lính cùng xuống.

Không ai bảo ai.

Họ cùng dọn đường.

Chưa đầy nửa giờ sau, con đường lại thông.

Minh nhìn đồng hồ.

— Đi!

6. Người phụ lái trẻ

Đó là chuyến đi đầu tiên của Tuấn qua con đèo này.

Tuấn mới ngoài hai mươi.

Anh đã từng nghe kể về Trường Sơn.

Nhưng chỉ khi ngồi trong cabin giữa đêm tối, anh mới hiểu những câu chuyện ấy có nghĩa gì.

Tuấn hỏi:

— Anh Minh này.

— Gì?

— Anh lái xe bao nhiêu chuyến rồi?

Minh suy nghĩ:

— Không nhớ.

— Không sợ à?

Minh cười:

— Có.

Tuấn ngạc nhiên.

Minh nói:

— Người không biết sợ mới nguy hiểm.

— Vì họ có thể coi thường con đường.

Rồi anh nói:

— Sợ để mình cẩn thận.

— Nhưng không được để nỗi sợ bắt mình quay lại.

Tuấn im lặng.

Anh nhớ câu ấy rất lâu.

7. Bức thư trong túi áo

Khoảng gần nửa đêm, Tuấn lấy từ túi áo một lá thư.

Minh hỏi:

— Thư nhà à?

— Vâng.

— Ai viết?

— Mẹ.

Tuấn mở ra nhưng không đọc.

Minh hỏi:

— Sao không đọc?

Tuấn cười:

— Để đến lúc nghỉ.

Minh không nói.

Anh cũng có một lá thư.

Lá thư của vợ.

Anh đã đọc đi đọc lại đến mức thuộc từng dòng.

Trong thư chỉ có vài câu:

“Anh nhớ giữ sức khỏe. Mẹ và con chờ anh.”

Mỗi lần đọc, Minh đều thấy mình phải trở về.

Nhưng đêm nay, anh biết:

Muốn trở về thì trước hết phải đưa chuyến hàng đến nơi.

8. Một bóng người bên đường

Gần sáng, chiếc xe đi qua một bản nhỏ.

Bên đường có một bà mẹ đứng chờ.

Bà cầm một chiếc ấm.

Khi xe chậm lại, bà bước tới.

— Các chú uống chút nước.

Minh mở cửa.

— Bác thức cả đêm à?

Bà cười:

— Nghe tiếng xe là biết các chú đi.

Tuấn nhận chiếc ca.

Nước ấm.

Có vị hơi ngọt.

Anh uống một ngụm.

Bà hỏi:

— Còn xa không?

Minh đáp:

— Cũng gần rồi.

Bà gật đầu:

— Thế thì đi đi.

— Đường còn dài.

Chiếc xe tiếp tục lên đèo.

Tuấn nhìn qua cửa kính.

Bóng người phụ nữ nhỏ dần.

Anh hỏi:

— Bác ấy là ai?

Minh nói:

— Một người mẹ.

Tuấn cười:

— Nhưng mẹ của ai?

Minh nhìn con đường:

— Có lẽ là mẹ của tất cả chúng ta.

9. Bình minh

Khi chiếc xe vượt qua đỉnh đèo, trời bắt đầu sáng.

Một vệt đỏ xuất hiện phía chân trời.

Sương tan dần.

Những dãy núi hiện ra.

Minh giảm ga.

Tuấn nhìn ra ngoài.

Đã lâu rồi anh mới thấy bình minh đẹp đến thế.

Minh nói:

— Thấy chưa?

— Qua được rồi.

Tuấn cười.

— Em cứ tưởng con đèo này không bao giờ hết.

Minh đáp:

— Con đường nào cũng có lúc hết.

— Quan trọng là mình có đi đến cuối hay không.

10. Chuyến hàng đến nơi

Mặt trời vừa lên thì chiếc xe tới điểm tập kết.

Những người lính chờ sẵn.

Họ nhanh chóng chuyển hàng xuống.

Một người hỏi:

— Đi suốt đêm à?

Minh gật đầu.

— Đường có bị đánh không?

— Có.

— Có mất hàng không?

Minh lắc đầu.

— Không.

Người lính vỗ vai anh:

— Cảm ơn.

Minh chỉ nói:

— Có gì đâu.

Anh quay lại chiếc xe.

Động cơ đã nóng.

Bánh xe đầy bùn đất.

Thân xe phủ bụi.

Nhưng chuyến hàng đã đến.

11. Người không trở về

Nhưng không phải chuyến xe nào cũng may mắn.

Có những chiếc xe đi qua đèo và không bao giờ quay lại.

Có những người lái xe nằm lại giữa núi rừng.

Có những chiếc xe cháy bên đường.

Có những chuyến hàng dang dở.

Những người còn sống sửa xe.

Tiếp tục lên đường.

Bởi ở phía trước vẫn còn những người đang chờ.

Một người lái xe từng nói:

“Chúng tôi không nghĩ mình đang làm điều gì lớn lao. Chúng tôi chỉ nghĩ rằng nếu hôm nay mình không đi, ngày mai sẽ có người thiếu.”

Có lẽ chính những suy nghĩ giản dị như thế đã làm nên sự phi thường của những đoàn xe Trường Sơn.

12. Nhiều năm sau

Nhiều năm sau chiến tranh, Tuấn trở lại con đèo.

Anh đã già.

Mái tóc bạc.

Đứng bên con đường mới, anh không còn nhận ra nhiều đoạn đường xưa.

Nhưng khi nhìn thấy một khúc cua, ký ức bất chợt trở về.

Anh nhớ Minh.

Người lái xe năm nào.

Anh nhớ chiếc cabin chật hẹp.

Nhớ tiếng động cơ.

Nhớ người mẹ bên đường.

Nhớ bức thư trong túi áo.

Và nhớ câu nói:

“Con đường nào cũng có lúc hết.”

Tuấn đứng thật lâu.

Rồi ông nói nhỏ:

— Anh Minh ơi…

— Chúng ta đã đi đến cuối rồi.

LỜI KẾT

Có những con đường được đo bằng kilomet.

Nhưng có những con đường phải đo bằng mồ hôi, tuổi trẻ và sự hy sinh của con người.

Con đèo năm xưa chỉ là một đoạn đường trên dãy Trường Sơn.

Nhưng đối với những người lính lái xe, mỗi lần vượt qua nó là một lần thử thách giữa sự sống và cái chết.

Họ lái xe trong đêm.

Qua sương.

Qua mưa.

Qua bom đạn.

Qua những con đường chỉ vừa đủ cho một chiếc xe.

Họ không có những chiến công ồn ào.

Chỉ có những chuyến hàng phải đến đúng nơi.

Những người lính phải được tiếp tế.

Những con đường phải được nối liền.

Và phía sau tay lái là một niềm tin giản dị:

“Còn người chờ ở phía trước, còn phải đi.”

Vì vậy, mỗi khi nhìn một đoàn xe bình yên vượt qua những con đèo hôm nay, hãy nhớ rằng đã từng có những chuyến xe đi trong đêm mà người lái không biết mình có nhìn thấy bình minh hay không.

Nhưng họ vẫn nhấn ga.

Một vòng bánh xe lăn qua bóng tối.

Rồi thêm một vòng nữa.

Và thêm một vòng nữa.

Cho đến khi phía chân trời xuất hiện ánh sáng.

**Bình minh không chỉ đến sau một đêm dài.

Đôi khi, bình minh được đưa tới bởi những chuyến xe âm thầm vượt qua đèo trong bóng tối.**