CÔ BA BAY – NGỌN LỬA ĐỎ KIÊN TRUNG

Nhắc đến cô Ba Bay – Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân Phạm Thị Bay, người dân xã Hưng Mỹ luôn dành cho cô sự kính trọng đặc biệt. Không chỉ là nữ anh hùng duy nhất còn sống của quê hương Cà Mau, cô còn là một trong những người phụ nữ tiêu biểu của vùng cực Nam Tổ quốc đã cống hiến trọn đời cho cách mạng.

Cô Ba Bay sinh năm 1939, lớn lên tại xã Hưng Mỹ, tỉnh Cà Mau – trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Từ thuở thiếu thời, cô đã sớm gắn bó với phong trào kháng chiến, bắt đầu hành trình cống hiến đầy gian truân. Tình nguyện tham gia lực lượng cách mạng, cô đảm nhiệm nhiều vai trò như giao liên, dân công, y tá, nuôi quân… Dù đối mặt hiểm nguy hay gian khổ, cô luôn kiên cường, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.

Năm 1969, cô được cử làm Phó Bí thư xã Hưng Mỹ. Khi nghe tin Bác Hồ mất, cả xã Hưng Mỹ lặng đi như vừa mất người thân ruột thịt. Lúc ấy, cô Ba đã cùng bà con lập ngôi đền thờ Bác đầu tiên bằng cây lá địa phương, dựng ngay tại ngã ba Đầu Sấu. Xung quanh đền là hầm chông, bẫy mìn để bảo vệ. Giặc nhiều lần dò phá nhưng người dân Hưng Mỹ vẫn giữ được đền thờ ấy – như giữ lấy chính niềm tin của mình giữa chốn bom đạn.

Đến năm 1973, khi cô được điều về làm Bí thư xã Tân Hưng Đông, lại thêm một lần dựng đền. Cô tổ chức Đại hội Đảng bộ xã giữa vùng căn cứ – một kỳ tích giữa thời chiến. Bàn thờ Bác được đặt trang trọng giữa hội trường, Di chúc Bác Hồ được đọc vang, và cô phát động “ghi danh đánh giặc” bằng sổ vàng truyền thống – nơi mỗi cán bộ, chiến sĩ viết lời thề quyết tử, ký tên bằng mực đỏ như máu.

Tại Đại hội Huyện ủy tháng 9/1974, khi toàn huyện phát động cao điểm tổng tiến công, mỗi xã đều hạ quyết tâm giải phóng quê hương. Trước Đại hội, cô Ba đã đại diện xã Tân Hưng Đông – khẳng định chắc nịch: “Sẽ giải phóng xã trong vòng hai tháng!”. Ngay sau đó, cô cùng tập thể xã ủy họp bàn, thống nhất các bước đi cụ thể. Cô phát động phong trào trong Đảng và ngoài dân, phát huy sức mạnh tổng hợp, đoàn kết toàn dân vào cuộc chiến.Trong hoàn cảnh địch đang cố thủ ở Phân chi khu Cái Nước với hơn 200 tên, vũ khí hiện đại và đồn bót kiên cố, còn ta chỉ có vũ khí thô sơ, ý chí chiến đấu là điều quyết định thành – bại. Cô Ba Bay không ngại khó, tình nguyện đi sưu tầm vũ khí: 10 đầu đạn pháo, 1.000 viên đạn… Cô cải trang làm người đi khám bệnh, nhờ bà má Tám Cải và ông Bảy Cất đưa ra tận Cái Nước để nắm tình hình địch. Cô cùng các đồng chí còn lại mò vũ khí tại đồn địch bỏ lại, thu được gần một xuồng be đạn các loại. Kết quả thu được 17 đầu đạn pháo 105 ly, 150 đạn cối, 5.000 viên đạn. Cùng lúc, cô vận động nhân dân khắp nơi nổi dậy: vót 3.500 mũi chông, đốn 7.500 cây, đào đắp 150 công sự, chuẩn bị 1 tù và 2 trống chầu, 1.100 cái mỏ, 5.000 băng cờ, khẩu hiệu, truyền đơn... Các đoàn thể cũng tổ chức đại hội, vận động đoàn viên, hội viên ra chiến hào, hậu phương rộn ràng tiếp sức.

Ngày 1/12/1974, quân ta tổ chức tấn công 4 mũi bao vây Phân chi khu Cái Nước. Mũi chính trị – binh vận đi trước, dùng loa kêu gọi đầu hàng. Địch hoang mang tháo chạy, ta truy kích quyết liệt. Đến sáng 16/12, nhiều tên địch bị tiêu diệt, 6 tên bị bắt sống, thu giữ nhiều vũ khí.

Sau 83 ngày tổ chức Đại hội Đảng bộ (từ tháng 12/1974 đến tháng 3/1975), Phân chi khu Cái Nước được giải phóng. Cô trở về đền thờ Bác, thắp nén nhang báo công, rồi cùng nhân dân xây lại đền bằng bê tông, mái hai tầng, rộng rãi, kiên cố. Ngày khánh thành – 29/3/1975, hơn 17.000 người đã về dự – một sự kiện linh thiêng và đầy tự hào giữa vùng căn cứ địa Cà Mau.

Đền thờ Bác được xây dựng với kiến trúc hai tầng mái ngói, bốn cửa ra vào hướng bốn phía, chính điện đặt tượng Bác bằng thạch cao. Về sau, Huyện ủy và UBND huyện Cái Nước tiếp tục đầu tư trùng tu, xây cổng rào, trồng hoa kiểng, tạo cảnh quan sạch đẹp, trang nghiêm.

Ngày 26/3/1996, Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh tại thị trấn Cái Nước (nay thuộc xã Cái Nước) được công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh, trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ – nơi gửi gắm lòng tôn kính sâu sắc của nhân dân Cà Mau với Bác Hồ kính yêu.

Với những cống hiến đặc biệt trong kháng chiến, ngày 6/11/1978, cô Ba được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân. Cô là một trong số ít nữ anh hùng ở vùng cực Nam, bên cạnh những tên tuổi lẫy lừng như Hồ Thị Kỷ, Danh Thị Tươi… Và đến nay, cô Ba Bay là nữ anh hùng duy nhất còn sống của đất Cà Mau – một nhân chứng sống cho cả một thời máu lửa.

Gắn bó với cô qua bao năm tháng chiến đấu là chiếc võng ni lông màu xanh rêu viền đỏ – do chính tay cô làm. Chiếc võng từng là nơi nghỉ giữa rừng, là phương tiện chuyển vũ khí, cáng thương binh. Hòa bình lập lại, cô giữ nó như một báu vật. Năm 2000, cô trao tặng chiếc võng cho Bảo tàng Quân khu 9 để trưng bày – như một minh chứng cho tình yêu nước giản dị mà sâu sắc.

Năm nay cô Ba đã 86 tuổi, không chồng con, cô sống cùng cháu tại nhà riêng ở ấp Rau Dừa B. Dù tuổi cao sức yếu, không còn đi lại được, nhưng trí nhớ cô vẫn vẹn nguyên, tinh thần cách mạng vẫn rực rỡ. Dịp 19/5/2025, cô vinh dự được Tỉnh ủy Cà Mau trao tặng Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng – một dấu son của hành trình dâng hiến trọn đời cho Đảng, cho dân.

Chính quyền địa phương luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến cô, nhất là trong các dịp lễ, tết đều tổ chức đoàn thăm, hỏi. Mới đây, ngày 27/7, lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh Cà Mau và xã Hưng Mỹ đã đến thăm, gửi lời tri ân sâu sắc đến cô – nữ anh hùng cuối cùng còn sống của tỉnh nhà, là niềm tự hào không chỉ của riêng Hưng Mỹ, mà của cả đất Mũi Cà Mau anh hùng.

Chuyện đời cô Ba Bay là câu chuyện đẹp – một ngọn lửa đỏ kiên trung vẫn cháy lặng lẽ giữa lòng quê. Ngọn lửa ấy không chỉ thắp sáng những tháng năm gian khổ mà còn soi đường cho thế hệ hôm nay – những người đang sống trong hòa bình, được thừa hưởng tự do từ máu xương của lớp người đi trước./.

Như Huỳnh (tổng hợp)