Cơ cấu Tổ chức và Hoạt động của Mặt trận Tổ quốc tại tỉnh Cửu Long và Trà Vinh (Giai đoạn 1975-2000) (4)

1. Giai đoạn Hợp nhất và Củng cố tại tỉnh Cửu Long (1975 - 1991)1.1. Bối cảnh và Cơ sở pháp lý cho sự ra đời của tỉnh Cửu LongSau thắng lợi vĩ đại của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước năm 1975, đất nước bước vào một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên độc lập, thống nhất và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới, việc tái cấu trúc các đơn vị hành chính ở miền Nam trở thành một nhiệm vụ cấp bách. Bộ Chính trị đã ban hành các quyết sách quan trọng, đặt nền tảng pháp lý cho sự ra đời của tỉnh Cửu Long.Các quyết định nền tảng bao gồm:1. Nghị quyết số 245-NQ/TW (ngày 20/9/1975): Bộ Chính trị ra nghị quyết về việc bãi bỏ cấp khu và hợp nhất một số tỉnh để tinh gọn bộ máy, tăng cường hiệu quả quản lý.2. Quyết định số 349-QĐ/TW: Tiếp nối tinh thần của Nghị quyết 245, Bộ Chính trị ra quyết định cụ thể về việc điều chỉnh và hợp nhất một số tỉnh ở miền Nam.3. Sự kiện thành lập: Trên cơ sở các chủ trương của Đảng, ngày 15/02/1976, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đã ra Nghị định chính thức hợp nhất hai tỉnh Vĩnh Long và Trà Vinh thành tỉnh mới với tên gọi là tỉnh Cửu Long.Tỉnh Cửu Long mới thành lập có tọa độ địa lý từ 9°31’ đến 10°19’ vĩ độ Bắc và từ 105°41’ đến 106°35’ kinh độ Đông. Tỉnh có tổng diện tích tự nhiên là 3.857 km², với dân số 1.504.215 người. Cơ cấu dân tộc đa dạng, trong đó dân tộc Kinh chiếm 83,79%, dân tộc Khmer chiếm 14,13%, dân tộc Hoa chiếm 1,34% và một số ít dân tộc khác. Sự đa dạng về thành phần dân tộc này đặt ra cho công tác Mặt trận nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết, hài hòa lợi ích giữa các cộng đồng, góp phần ổn định chính trị - xã hội.1.2. Quá trình thành lập và Cơ cấu Tổ chức Mặt trận Thống nhấtSong song với quá trình hợp nhất về mặt hành chính, việc thống nhất các tổ chức Mặt trận trên cả nước là một yêu cầu chiến lược nhằm quy tụ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Các chỉ thị của Trung ương Đảng đã định hướng cho việc thành lập một mặt trận dân tộc thống nhất, vững mạnh tại các địa phương.Quá trình hình thành tổ chức chính trị và Mặt trận tại tỉnh Cửu Long diễn ra theo các mốc thời gian quan trọng:• Ngày 29/3/1976: Bộ Chính trị (khóa III) ra Nghị quyết số 249-NQ/TW về việc thành lập Ban Dân vận - Mặt trận ở Trung ương và các tỉnh, thành phố, nhằm giúp cấp ủy lãnh đạo công tác Mặt trận trong tình hình mới.• Ngày 24/5/1976: Ban Bí thư Trung ương Đảng ra quyết định về việc thống nhất các đoàn thể nhân dân và các tổ chức Mặt trận trong cả nước.• Ngày 15/11/1976: Đảng bộ tỉnh Cửu Long chính thức tiến hành Đại hội đại biểu lần thứ I (nhiệm kỳ 1976-1980), đánh dấu sự ra đời của cơ quan lãnh đạo chính trị cao nhất của tỉnh.• Tháng 02/1977: Sau khi Đại hội thống nhất các tổ chức Mặt trận toàn quốc được tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh (từ ngày 31/01 đến 04/02/1977), tổ chức liên minh chính trị tại tỉnh Cửu Long đã được chính thức thống nhất và ra mắt với tên gọi là Mặt trận Tổ quốc tỉnh Cửu Long.Ban lãnh đạo chủ chốt của tỉnh và Mặt trận tỉnh trong giai đoạn đầu gồm các đồng chí:• Lãnh đạo Tỉnh ủy: Đồng chí Nguyễn Đăng (Nam Trung), Bí thư Tỉnh ủy; đồng chí Trịnh Văn Lâu (Tư Cẩn), Phó Bí thư Thường trực; đồng chí Phan Tấn Đắc (Sáu Fê), Phó Bí thư.• Lãnh đạo Mặt trận: Đồng chí Sơn Thong, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Cửu Long.Sự ra đời của Mặt trận Tổ quốc tỉnh Cửu Long đã đóng vai trò tiên phong trong việc ổn định tình hình chính trị, hàn gắn vết thương chiến tranh, xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, tạo tiền đề vững chắc cho giai đoạn phát triển mới của địa phương.2. Giai đoạn Tái lập và Phát triển của Mặt trận Tổ quốc tỉnh Trà Vinh (1992 - 2000)Sau 16 năm hoạt động dưới mô hình tỉnh Cửu Long, bối cảnh mới của đất nước đã đặt ra yêu cầu tái lập tỉnh Trà Vinh vào năm 1992. Sự thay đổi về địa giới hành chính này đã mở ra một giai đoạn mới, đặt ra cho hệ thống chính trị, đặc biệt là Mặt trận Tổ quốc, những cơ hội và thách thức mới trong việc củng cố tổ chức và phát huy vai trò.2.1. Đại hội Đại biểu Mặt trận Tổ quốc tỉnh Trà Vinh lần thứ IV (Nhiệm kỳ 1994 - 1999)Đại hội Đại biểu Mặt trận Tổ quốc tỉnh Trà Vinh lần thứ IV, được tổ chức trong hai ngày 29 và 30/6/1994 với sự tham dự của 153 đại biểu, là sự kiện chính trị có ý nghĩa then chốt, định hình lại cơ cấu và phương hướng hoạt động của Mặt trận trong bối cảnh mới. Đại hội đã xác định một định hướng chiến lược mới, tập trung vào ba nhiệm vụ trọng tâm do Trung ương và Tỉnh ủy chỉ đạo, nhằm tạo ra một khuôn khổ nền tảng để củng cố vị thế và vai trò của Mặt trận trong bối cảnh hành chính mới:1. Làm cho toàn bộ hệ thống chính trị nhận thức đúng đắn, đầy đủ về vai trò, chức năng và nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong lịch sử và giai đoạn cách mạng mới.2. Xác định việc xây dựng, củng cố và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc là nhiệm vụ chiến lược, trọng tâm và thường xuyên của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân.3. Củng cố, mở rộng hệ thống Mặt trận các cấp, khẳng định vai trò là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, tham gia xây dựng và giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước.Đại hội đã hiệp thương cử ra Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Trà Vinh khóa IV với các nhân sự chủ chốt sau:• Chủ tịch: Đồng chí Nguyễn Minh Biện.• Các Phó Chủ tịch: Đồng chí Thạch Minh Mẫn, Huỳnh Văn Lựu, Vương Nguơn Đán.• Ủy viên Thường trực: Đồng chí Nguyễn Văn Xuân.• Ủy viên danh dự: Đồng chí Maha Son Thông.Phát biểu chỉ đạo tại Đại hội, đồng chí Bùi Quang Huy, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, đã nhấn mạnh vai trò của Mặt trận là nơi đại diện cho ý chí, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân, là cầu nối vững chắc giữa Đảng, chính quyền với nhân dân.2.2. Phân tích các Hoạt động và Phong trào Trọng tâmSau Đại hội, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh đã cụ thể hóa các nghị quyết thành những chương trình hành động và phong trào thi đua thiết thực, có sức lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội.Phong trào "Đền ơn đáp nghĩa" và tôn vinh "Bà mẹ Việt Nam anh hùng" Triển khai Công văn số 29-CV/TU (ngày 07/9/1994) của Tỉnh ủy, Mặt trận đã phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể vận động toàn dân chăm sóc các gia đình chính sách. Trong đợt phong tặng danh hiệu cấp Nhà nước đầu tiên vào ngày 22/12/1994, tỉnh Trà Vinh đã có 582 bà mẹ vinh dự được phong tặng danh hiệu "Bà mẹ Việt Nam anh hùng", thể hiện sâu sắc đạo lý "Uống nước nhớ nguồn".Cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống mới ở khu dân cư" Thực hiện chủ trương của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tại hội nghị tháng 02/1995, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ tỉnh đã triển khai cuộc vận động trên địa bàn tỉnh từ ngày 03/5/1995. Cuộc vận động tập trung vào 05 nội dung cốt lõi: (1) Giúp nhau phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo; (2) Xây dựng đời sống văn hóa, thực hiện kế hoạch hóa gia đình; (3) Giữ gìn vệ sinh, bảo vệ môi trường, sức khỏe nhân dân; (4) Chấp hành pháp luật, bảo tồn và phát huy truyền thống tốt đẹp; (5) Tăng cường đoàn kết, tương trợ trong cộng đồng.Xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở Mặt trận đã đóng vai trò nòng cốt trong việc giám sát việc thực hiện Chỉ thị 30-CT/TW (ngày 18/02/1998) của Bộ Chính trị. Để cụ thể hóa chủ trương này, Tỉnh ủy Trà Vinh đã ban hành Chỉ thị số 06-CT/TU (ngày 02/7/1998). Một minh chứng cho sự triển khai nghiêm túc là chuyến thăm và làm việc của đoàn công tác Trung ương do đồng chí Mỹ Hoa, Phó Chủ tịch Quốc hội, dẫn đầu đến Trà Vinh vào ngày 08/12/1998 để kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện quy chế.Phong trào thi đua "Ngày vì người nghèo" Hưởng ứng lời kêu gọi của Trung ương, ngày 17/10/2000, Mặt trận tỉnh đã phát động cuộc vận động "Ngày vì người nghèo". Phong trào đặt mục tiêu huy động nguồn lực toàn xã hội để hỗ trợ các hộ nghèo, phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh xuống dưới 7,58% vào cuối năm 2000.Hiệu quả lan tỏa từ các phong trào do Mặt trận chủ trì và phối hợp thực hiện đã được phản ánh rõ nét qua những thành tựu kinh tế - xã hội quan trọng của tỉnh trong giai đoạn 1996-2000: GDP tăng trưởng bình quân 8,87%/năm; cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực (tỷ trọng nông nghiệp giảm từ 76,38% xuống 71,09%); 70% hộ nông thôn được sử dụng điện; tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng giảm từ 42% (năm 1996) xuống còn 36%.2.3. Củng cố Tổ chức và Nâng cao Năng lực Hoạt độngTrong giai đoạn đầu tái lập, hệ thống Mặt trận các cấp của tỉnh Trà Vinh đối mặt với không ít thách thức, đặc biệt là sự thiếu hụt về số lượng và yếu về trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ, cùng với cơ sở vật chất còn nhiều hạn chế.Để khắc phục, Mặt trận tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ:• Bổ sung nhân sự: Tổ chức các hội nghị hiệp thương để kiện toàn bộ máy. Điển hình, ngày 03/7/1997, Ủy ban MTTQ tỉnh đã bầu bổ sung 03 thành viên mới, tăng cường sức mạnh cho bộ máy lãnh đạo.• Đào tạo, tập huấn: Tăng cường các lớp bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ Mặt trận từ tỉnh đến cơ sở, nâng cao năng lực tham mưu và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.• Đổi mới phương thức hoạt động: Các hoạt động được tổ chức đa dạng hơn, hướng về cơ sở, gắn với lợi ích thiết thực của người dân, từ đó thu hút đông đảo quần chúng nhân dân tham gia vào các tổ chức và phong trào của Mặt trận.Những nỗ lực củng cố tổ chức đã từng bước nâng cao vai trò, vị thế và hiệu quả hoạt động của Mặt trận Tổ quốc các cấp trong tỉnh, góp phần quan trọng thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị của địa phương và chuẩn bị nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo.3. Tổng kết và Đánh giáNhìn lại chặng đường 25 năm (1975-2000), từ khi hợp nhất thành tỉnh Cửu Long đến khi tái lập và phát triển tỉnh Trà Vinh, Mặt trận Tổ quốc đã khẳng định được vai trò không thể thiếu trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Mặt trận đã thực hiện xuất sắc vai trò là trung tâm của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, huy động được sức mạnh tổng hợp của các tầng lớp nhân dân vào sự nghiệp khắc phục hậu quả chiến tranh, ổn định đời sống, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và bảo vệ Tổ quốc.Những bài học kinh nghiệm quý báu được rút ra từ thực tiễn hoạt động của Mặt trận trong giai đoạn này là: phải luôn bám sát sự lãnh đạo của Đảng, không ngừng củng cố và mở rộng khối đại đoàn kết; phải luôn gắn bó mật thiết với nhân dân, lắng nghe và đại diện cho ý chí, nguyện vọng chính đáng của họ; đồng thời phải thường xuyên đổi mới nội dung, phương thức hoạt động. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu to lớn, thực tiễn hoạt động của Mặt trận trong giai đoạn này cũng cho thấy vẫn còn những hạn chế, yếu kém nhất định, đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng trong các giai đoạn tiếp theo. Những thành tựu và bài học đó chính là nền tảng vững chắc để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Trà Vinh tiếp tục phát triển và đóng góp to lớn hơn nữa trong công cuộc đổi mới của đất nước.