Cô dân quân làng Đỏ và khẩu súng 12,7 ly
Mới 17 tuổi, Nguyễn Thị Dần tham gia Trung đội dân quân trực chiến phòng không Hưng Dũng. Trong những ngày máy bay Mỹ đánh phá Vinh, bà cùng đồng đội bảo vệ các mục tiêu như phà Bến Thủy, ga Vinh, nhà máy điện và kho xăng. Ngày 25/7/1968, bà là xạ thủ trực tiếp sử dụng súng 12,7 ly trong trận bắn rơi một máy bay F4H. Câu chuyện về bà sau đó trở thành nguồn cảm hứng cho ca khúc Cô dân quân làng Đỏ.
Năm 1967, khi mới 17 tuổi, Nguyễn Thị Dần tình nguyện gia nhập Trung đội dân quân trực chiến phòng không xã Hưng Dũng. Đơn vị gồm phần lớn là nữ, trực chiến ngày đêm để bảo vệ những mục tiêu quan trọng quanh thành phố Vinh.
Những năm 1967–1968, các khu vực như ga Vinh, phà Bến Thủy, nhà máy điện và kho xăng thường xuyên bị đánh phá. Dân quân phải duy trì trạng thái trực chiến, vừa chiến đấu vừa phối hợp với các lực lượng phòng không khác. Theo hồi ức của bà Dần, có những thời điểm đơn vị gần như không có thời gian nghỉ ngơi, ăn uống cũng phải tranh thủ giữa những đợt máy bay đánh phá.
Ngày 13/6/1968, sau khi một máy bay Mỹ bị bắn hạ và phi công nhảy dù xuống khu vực sông Lam, trung đội của Nguyễn Thị Dần phối hợp với các lực lượng khác làm nhiệm vụ ngăn máy bay đến giải cứu phi công. Theo lời kể của bà, máy bay Mỹ bay thấp, ném bom và tìm cách tạo hành lang để giải cứu; lực lượng dân quân phải cơ động trận địa để tiếp tục yểm trợ.
Nhưng dấu mốc được bà nhớ sâu sắc nhất là ngày 25/7/1968. Khi đơn vị đang làm nhiệm vụ bảo vệ khu vực ga Vinh, máy bay F4H xuất hiện. Nguyễn Thị Dần, với vai trò xạ thủ số một, trực tiếp sử dụng khẩu súng 12,7 ly cùng đồng đội chiến đấu. Các nguồn tư liệu ghi nhận chiếc máy bay bị trúng đạn và rơi tại khu vực giáp xã Nghi Phú.
Sau trận đánh, hình ảnh cô gái trẻ Nguyễn Thị Dần bên khẩu súng phòng không trở thành một hình ảnh tiêu biểu của lực lượng dân quân Hưng Dũng. Năm 1971, lực lượng dân quân Hưng Dũng được phong tặng danh hiệu Dân quân du kích làng Đỏ anh hùng; hình ảnh Nguyễn Thị Dần cũng trở thành cảm hứng để nhạc sĩ Nguyên Nhung sáng tác ca khúc Cô dân quân làng Đỏ.
Chi tiết đáng nhớ
Điều đặc biệt của câu chuyện là Nguyễn Thị Dần khi tham gia chiến đấu mới chỉ là một cô gái tuổi đôi mươi. Sau những trận đánh, bà vẫn tiếp tục trở lại trận địa. Những ký ức của bà được nhiều cơ quan báo chí ghi lại như một nguồn tư liệu nhân chứng về lực lượng dân quân trực chiến tại Vinh trong chiến tranh.
Ý nghĩa giáo dục
Câu chuyện có thể sử dụng trong chuyên mục “Thời hoa lửa” dành cho đoàn viên, thanh niên, với chủ đề:
“Tuổi trẻ trên trận địa quê hương”
Qua câu chuyện của Nguyễn Thị Dần, có thể giới thiệu vai trò của lực lượng dân quân địa phương trong chiến tranh, đồng thời giúp thế hệ trẻ hiểu thêm về cuộc sống của những thanh niên vừa lao động, học tập, vừa trực tiếp tham gia bảo vệ quê hương trong những năm chiến tranh.
