CÔ DU KÍCH NHỎ NGUYỄN THỊ KIM LAI VÀ BỨC ẢNH HUYỀN THOẠI

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, hình ảnh người phụ nữ Việt Nam không chỉ hiện diện ở hậu phương vững chắc mà còn trực tiếp cầm súng trên khắp các chiến trường. Bức ảnh nổi tiếng "O du kích nhỏ" do nhiếp ảnh gia Phan Thoàn chụp năm 1965 đã trở thành một biểu tượng kinh điển của lịch sử chiến tranh Việt Nam, ghi lại khoảnh khắc đầy bản lĩnh của cô du kích Nguyễn Thị Kim Lai khi giải giải máy bay Mỹ tại vùng đất lửa Hà Tĩnh.

Nguyễn Thị Kim Lai sinh năm 1948 tại xã Hương Phong, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh. Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất khúc ruột miền Trung gian lao, nơi hứng chịu hàng nghìn tấn bom đạn của giặc Mỹ nhằm cắt đứt con đường tiếp tế cho chiến trường miền Nam, Kim Lai sớm rèn luyện cho mình tinh thần dũng cảm và lòng yêu nước nồng nàn. Năm 1965, khi mới 17 tuổi, chị xung phong gia nhập đội du kích địa phương, tham gia trực chiến, đào hầm pháo và làm nhiệm vụ cứu thương.

Sáng ngày 20 tháng 9 năm 1965, đế quốc Mỹ huy động nhiều lượt máy bay oanh tạc dữ dội vào khu vực cầu Lạc Thiện và xã Hương Phong. Lực lượng cao xạ của ta đã giáng trả đích đáng, bắn rơi một chiếc máy bay F-4 hiện đại của không quân Mỹ. Tên phi công Mỹ bấm nút nhảy dù rơi xuống vùng núi rừng Hương Khê. Ngay lập tức, lệnh báo động vang lên, lực lượng du kích địa phương phối hợp cùng bộ đội nhanh chóng khép chặt vòng vây, quyết không để tên giặc lái tẩu thoát.

Cô du kích nhỏ Nguyễn Thị Kim Lai cùng đồng đội băng rừng, lội suối truy tìm dấu vết kẻ thù. Dù vóc dáng nhỏ bé, chỉ cao khoảng 1m50 và nặng chưa đầy 37kg, Kim Lai vẫn tác phong nhanh lẹ, tay lăm lăm khẩu súng súng rifle K-44 sẵn sàng chiến đấu. Sau nhiều giờ tìm kiếm giữa đại ngàn, chị và các đồng đội đã phát hiện và khống chế thành công tên phi công Mỹ William Andrew Robinson – một người cao tới 2m20 và nặng gần 120kg.

Trực tiếp áp giải tên phi công khổng lồ về căn cứ, hình ảnh cô du kích nhỏ nhắn, đầu đội mũ tai bèo, vai đeo súng bước đi hiên ngang bên cạnh tên giặc lái Mỹ cúi đầu khuất phục đã được nhà báo Phan Thoàn nhanh tay ghi lại. Bức ảnh mang tên "O du kích nhỏ" nhanh chóng lan truyền khắp thế giới, trở thành minh chứng hùng hồn cho sức mạnh quật cường của dân tộc Việt Nam: một dân tộc nhỏ bé về vóc dáng nhưng vĩ đại về ý chí, sẵn sàng quật ngã những kẻ thù hùng mạnh nhất.

Bức ảnh ấy cũng đã truyền cảm hứng cho nhà thơ Tố Hữu viết nên những vần thơ bất hủ: "O du kích nhỏ giơ tay súng / Vì sao bới tóc để vai trần / Cầu khống Mỹ nghiêng đầu cúi / Rắn rỏi làm sao cái vóc gầy!"

Sau chiến công xuất sắc đó, Nguyễn Thị Kim Lai tiếp tục cống hiến cho cách mạng, theo học ngành y và trở thành một y tá quân y tận tụy chăm sóc thương bệnh binh trên các chiến trường khốc liệt. Năm 1995, sau đúng 30 năm, người phi công Mỹ năm xưa đã quay trở lại Việt Nam và tìm gặp lại "O du kích nhỏ" Kim Lai. Cuộc gặp gỡ xúc động giữa hai người ở hai đầu chiến tuyến năm nào đã trở thành thông điệp cao đẹp về sự hòa giải, khép lại quá khứ đau thương để hướng tới tương lai hòa bình.