CÔ GÁI BÊN DÒNG NGÀN PHỐ

Nhắc đến Hồ Thị Cúc, người ta thường nhớ ngay đến Ngã ba Đồng Lộc, đến mười cô gái thanh niên xung phong đã hy sinh trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Nhưng trước khi trở thành một cái tên được cả nước biết đến, Hồ Thị Cúc cũng từng là một cô gái bình dị của quê hương Sơn Bằng, Hương Sơn, Hà Tĩnh. Chị sinh năm 1944 trên mảnh đất Nương Bao, bên dòng Ngàn Phố. Những con người sinh ra bên dòng sông quê thường mang trong mình những ký ức rất đỗi bình dị: mái nhà, con đường làng, bờ tre, ruộng đồng và tiếng gọi thân thương của người thân. Nhưng tuổi thơ của Hồ Thị Cúc không hoàn toàn bình yên. Theo tư liệu của Bộ Quốc phòng, khi chị vừa lên một tuổi, nạn đói năm 1945 đã cướp đi người cha và bà nội của chị. Sau đó, mẹ chị đi bước nữa khi chị còn nhỏ, và Cúc được ông nội cùng người cô chăm sóc. Những năm tháng ấy chắc hẳn đã khiến cô gái nhỏ sớm hiểu thế nào là sự thiếu thốn, mất mát và tình thân. Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, tình yêu thương của gia đình và quê hương trở thành điểm tựa để chị lớn lên. Sơn Bằng không chỉ là nơi Hồ Thị Cúc sinh ra mà còn là nơi lưu giữ những năm tháng đầu tiên của cuộc đời chị. Sau này, khi đã trở thành nữ thanh niên xung phong, quê hương vẫn luôn hiện diện trong ký ức của chị. Những hình ảnh của dòng Ngàn Phố, những con đường quê và những ngày tháng bình dị đã trở thành một phần ký ức đẹp của người con gái phải sống xa nhà. Năm 1968, Hồ Thị Cúc 24 tuổi, là Tiểu đội phó Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 Hà Tĩnh. Tiểu đội của chị gồm những cô gái còn rất trẻ, tuổi từ 17 đến 24, làm nhiệm vụ tại Ngã ba Đồng Lộc – một trọng điểm giao thông đặc biệt quan trọng trên tuyến đường chi viện cho chiến trường. Công việc của các chị là san lấp hố bom, sửa chữa đường và bảo đảm tuyến giao thông không bị gián đoạn. Đó là công việc thầm lặng nhưng vô cùng quan trọng. Mỗi khi bom đánh phá làm đường bị hư hỏng, những cô gái trẻ lại ra hiện trường để khắc phục. Các chị không trực tiếp cầm súng ra trận, nhưng công việc của họ gắn liền với sự sống còn của tuyến đường. Những chuyến xe vận tải muốn đi qua phải có con đường thông. Chính vì thế, mỗi hố bom được san lấp là một lần các chị góp phần giữ cho mạch giao thông tiếp tục. Hồ Thị Cúc đã sống những tháng ngày tuổi trẻ như vậy. Một cô gái xuất thân từ Sơn Bằng, từng trải qua một tuổi thơ nhiều mất mát, đã chọn cách cống hiến tuổi xuân của mình cho đất nước. Ngày 24/7/1968, chị cùng chín đồng đội hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc. Nhưng câu chuyện về Hồ Thị Cúc không kết thúc ở ngày chị nằm xuống. Trái lại, từ đó, tên tuổi của chị càng được nhiều thế hệ biết đến. Người ta nhớ về chị không chỉ như một nữ thanh niên xung phong đã hy sinh, mà còn như một cô gái Hà Tĩnh đã mang theo hình bóng quê hương vào những năm tháng chiến tranh. Ngày hôm nay, khi đứng bên dòng Ngàn Phố, chúng ta có thể hình dung rằng hơn nửa thế kỷ trước, một cô gái trẻ của Sơn Bằng đã rời quê để làm nhiệm vụ. Chị ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, mang theo những ước mơ rất bình thường của một người con gái. Nhưng lịch sử đã đặt chị vào một hoàn cảnh đặc biệt. Và bằng sự lựa chọn của mình, Hồ Thị Cúc đã biến tuổi trẻ bình dị thành một phần ký ức thiêng liêng của quê hương và đất nước. Có những người đi rất xa để trở về với lịch sử. Có những người không còn trở về với quê nhà nhưng tên tuổi của họ lại sống mãi trong lòng quê hương. Hồ Thị Cúc là một người như thế. Từ Sơn Bằng bên dòng Ngàn Phố, chị đã đi vào lịch sử của Ngã ba Đồng Lộc và trở thành một trong những biểu tượng đẹp của tuổi trẻ Việt Nam thời hoa lửa.