Cô gái bên dòng Nhật Lệ và những trận chiến trên bầu trời Đồng Hới

Có một thế hệ thanh niên Việt Nam trưởng thành giữa tiếng bom và những ngày quê hương trở thành mục tiêu của máy bay địch. Họ không có nhiều thời gian để nghĩ về tuổi trẻ của riêng mình. Khi chiến tranh đến, họ đứng lên làm những công việc mà Tổ quốc cần.

Ở Đồng Hới, bên dòng Nhật Lệ, có một cô gái như thế. Đó là Trần Thị Lý, người nữ dân quân đã để lại dấu ấn trong những năm tháng chiến đấu bảo vệ quê hương.

Trần Thị Lý sinh năm 1946, là con út trong một gia đình nghèo, giàu truyền thống yêu nước ở làng Phú Thượng Trong, xã Phú Hải, thị xã Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, nay thuộc phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị.

Từ nhỏ, chị đã quen với cuộc sống của một làng quê ven sông. Những ngày lặn sông bắt cá, theo cha chở cát trên sông giúp cô gái nhỏ có sức khỏe dẻo dai và sự nhanh nhẹn. Nhưng chiến tranh đã khiến tuổi thơ và những năm tháng thanh xuân của chị sớm gắn với nhiệm vụ bảo vệ quê hương.

Trước khi trực tiếp cầm súng, Trần Thị Lý làm công tác liên lạc cho Đảng ủy và Xã đội Phú Hải. Công việc tưởng như thầm lặng nhưng lại đòi hỏi sự nhanh nhẹn, gan dạ và tinh thần trách nhiệm cao.

Năm 1964, khi tròn 19 tuổi, chị được kết nạp vào Đảng. Đây là một dấu mốc quan trọng trong cuộc đời người nữ dân quân trẻ.

Đến năm 1965, khi Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, Đồng Hới trở thành một trong những địa bàn bị đánh phá ác liệt. Phú Hải nằm trong khu vực chiến sự, và Trần Thị Lý được sung vào lực lượng dân quân, làm chiến sĩ phòng không thuộc Cụm phòng không nam Cầu Dài.

Từ đây, cô gái trẻ ngày nào bắt đầu đối diện trực tiếp với những trận không kích.

Phòng không trong những năm tháng ấy là cuộc chiến của sự bình tĩnh và chính xác. Khi máy bay địch xuất hiện trên bầu trời, những chiến sĩ dân quân phải nhanh chóng vào vị trí chiến đấu. Tiếng còi báo động, tiếng máy bay, tiếng bom đạn và tiếng súng phòng không hòa vào nhau.

Trong hoàn cảnh ấy, Trần Thị Lý luôn thể hiện sự gan dạ và bình tĩnh.

Chị không chỉ chiến đấu khi có máy bay địch xuất hiện mà còn phải thường xuyên làm nhiệm vụ quan sát, báo động và bảo vệ các vị trí quan trọng. Địa bàn Đồng Hới lúc đó là một trong những trọng điểm đánh phá, vì vậy mỗi trận chiến đều tiềm ẩn nguy hiểm.

Một nữ dân quân trẻ phải đối diện với bom đạn từ trên trời nhưng vẫn giữ vị trí của mình – đó là hình ảnh cho thấy sự khốc liệt của chiến tranh và ý chí của những người bảo vệ quê hương.

Điều đáng chú ý là Trần Thị Lý không phải một quân nhân chuyên nghiệp ngay từ đầu. Chị trưởng thành từ phong trào dân quân địa phương. Chính từ những con người bình dị như vậy mà lực lượng phòng không nhân dân được xây dựng rộng khắp.

Những người dân vừa sản xuất, vừa chiến đấu; vừa bảo vệ làng quê, vừa duy trì cuộc sống trong điều kiện chiến tranh. Đó là một phần quan trọng của thế trận chiến tranh nhân dân.

Trần Thị Lý là một trong những người đã góp phần làm nên thế trận ấy ở Đồng Hới.

Trong những trận chiến chống máy bay Mỹ, chị nhiều lần thể hiện tinh thần chiến đấu dũng cảm. Báo Quân đội nhân dân và Báo Quân khu 4 ghi nhận chị là một nữ dân quân gan dạ, mưu trí, có thành tích nổi bật trong chiến đấu bảo vệ quê hương.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào những chiến công, chúng ta có thể chưa thấy hết câu chuyện về người phụ nữ ấy.

Điều đáng quý còn nằm ở sự trưởng thành của một cô gái trẻ trong chiến tranh.

Từ một người làm liên lạc, Trần Thị Lý trở thành một chiến sĩ dân quân trực tiếp chiến đấu. Mỗi nhiệm vụ mới đều đòi hỏi chị phải học hỏi, rèn luyện và vượt qua nỗi sợ hãi của chính mình.

Chiến tranh không biến con người thành những nhân vật không biết sợ. Người chiến sĩ vẫn là những con người bằng xương bằng thịt, có gia đình, có người thân và có những ước mơ bình dị.

Điều làm nên lòng dũng cảm chính là dù biết nguy hiểm, họ vẫn lựa chọn ở lại vị trí của mình.

Trần Thị Lý đã lựa chọn như thế.

Những năm tháng chiến đấu dần đi qua. Tiếng bom trên quê hương rồi cũng lắng xuống. Nhưng những gì thế hệ dân quân Đồng Hới trải qua vẫn còn được lưu giữ trong ký ức của quê hương.

Với những đóng góp trong chiến đấu, Trần Thị Lý được Đảng và Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên tuổi chị trở thành niềm tự hào của quê hương Đồng Hới.

Điều đặc biệt là câu chuyện của Trần Thị Lý giúp chúng ta nhìn chiến tranh từ một góc rất gần gũi: góc nhìn của một làng quê.

Không phải những trận đánh lớn trên chiến trường xa xôi, mà là một cây cầu, một dòng sông, một trận địa phòng không và những người dân bình thường đứng lên bảo vệ chính nơi mình sinh sống.

Đó cũng là lý do những câu chuyện về dân quân tự vệ luôn có ý nghĩa đặc biệt trong việc giáo dục truyền thống.

Bởi khi đất nước cần, những người bình thường có thể trở thành những người phi thường.

Trần Thị Lý từng là một cô gái trẻ bên dòng Nhật Lệ. Chị lớn lên giữa những ngày bom đạn và dành tuổi thanh xuân để bảo vệ quê hương. Từ công việc liên lạc đến vị trí chiến đấu trong đội hình phòng không, mỗi bước trưởng thành của chị đều gắn với những thử thách của thời chiến.

Hôm nay, Đồng Hới đã mang một diện mạo khác. Những con đường, mái nhà và nhịp sống bình yên đã thay thế dấu vết của chiến tranh.

Nhưng trên mảnh đất ấy, câu chuyện về người nữ dân quân Trần Thị Lý vẫn còn giá trị.

Đó là câu chuyện nhắc thế hệ trẻ hôm nay hiểu rằng hòa bình không chỉ được làm nên bởi những người ở chiến trường. Hòa bình còn được bảo vệ bởi những người dân bình thường đã đứng lên khi quê hương bị đe dọa.

Và trong những năm tháng khốc liệt ấy, một cô gái trẻ bên dòng Nhật Lệ đã góp phần viết nên câu chuyện của riêng mình – bằng lòng dũng cảm, trách nhiệm và tình yêu quê hương.