CÔ GÁI ĐẾM BOM Ở NGÃ BA ĐỒNG LỘC

Giữa một vùng đất từng được gọi là “túi bom” của tuyến đường chi viện vào Nam, có một cô gái trẻ thường xuyên đứng ở nơi mà người khác phải tìm cách tránh xa.

Tên cô là La Thị Tám.

Sinh năm 1949, quê ở huyện Anh Sơn, Nghệ An, La Thị Tám tham gia lực lượng thanh niên xung phong khi tuổi đời còn rất trẻ. Trong những năm chiến tranh chống Mỹ, cô được giao nhiệm vụ tại Ngã ba Đồng Lộc, một trong những trọng điểm giao thông đặc biệt ác liệt trên tuyến đường vận tải quân sự vào miền Nam.

Công việc của La Thị Tám không phải là trực tiếp lái xe đưa hàng vào chiến trường.

Cũng không phải đứng trong một trận địa pháo.

Nhiệm vụ của cô gắn với một công việc tưởng như rất đơn giản nhưng lại đặc biệt nguy hiểm:

Quan sát máy bay, xác định vị trí bom rơi và ghi nhớ tọa độ.

Muốn thông đường, trước hết phải biết bom đã đánh xuống đâu.

Muốn lực lượng công binh phá bom, phải biết vị trí của những quả bom chưa nổ.

Muốn những đoàn xe có thể tiếp tục đi qua, phải biết đoạn đường nào đã bị đánh phá.

Vì thế, ở Ngã ba Đồng Lộc, việc xác định tọa độ bom trở thành một nhiệm vụ quan trọng.

La Thị Tám thường xuyên có mặt tại một vị trí quan sát trên đồi.

Từ đó, cô theo dõi các trận đánh phá của máy bay Mỹ.

Mỗi lần bom rơi, vị trí của từng quả bom được xác định.

Công việc ấy đòi hỏi người thực hiện phải quan sát rất nhanh.

Máy bay xuất hiện.

Bom được thả xuống.

Mặt đất rung chuyển.

Khói bụi bốc lên.

Nhưng sau những tiếng nổ, nhiệm vụ vẫn chưa kết thúc.

Những tọa độ phải được ghi nhớ và truyền xuống để lực lượng phía dưới xử lý.

Một sai lệch nhỏ cũng có thể khiến việc phá bom hoặc tổ chức giao thông gặp nguy hiểm.

Ngã ba Đồng Lộc lúc ấy là một trong những điểm nút quan trọng của tuyến đường.

Sau khi Quốc lộ 1A bị đánh phá, nhiều tuyến đường khác được sử dụng để bảo đảm vận chuyển hàng hóa, vũ khí và lực lượng vào chiến trường miền Nam.

Đồng Lộc trở thành một điểm giao thông quan trọng.

Vì thế, máy bay Mỹ tập trung đánh phá khu vực này.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, trong tháng 7/1968, tại Ngã ba Đồng Lộc, lực lượng ta đã phải phá 1.780 quả bom được máy bay địch ném xuống. Khu vực chưa đầy 50ha phải chịu mật độ bom đặc biệt lớn.

Trong một chiến trường như vậy, công việc của La Thị Tám trở thành cuộc đối mặt trực tiếp với hiểm nguy.

Cô phải nhìn lên bầu trời trong khi máy bay đang đánh phá.

Phải nhìn xuống mặt đất trong khi bom đang rơi.

Và sau mỗi trận bom, phải tiếp tục công việc.

Không có khoảng cách an toàn tuyệt đối.

Không có nơi nào thực sự yên tĩnh.

Một người quan sát nếu rời vị trí quá lâu, thông tin về trận bom sẽ bị chậm.

Một tọa độ được xác định sai có thể ảnh hưởng đến việc xử lý bom và bảo đảm giao thông.

Vì thế, La Thị Tám phải duy trì sự tập trung trong một hoàn cảnh mà bất cứ lúc nào cũng có thể xuất hiện một trận oanh kích mới.

Điều đáng chú ý trong câu chuyện của cô là công việc ấy không tạo ra một chiến công theo kiểu thường thấy.

Không có một trận đánh mà sau đó cô được nhắc tên vì đã tiêu diệt một mục tiêu.

Không có tiếng súng của riêng cô giữa trận địa.

Thứ cô để lại là những tọa độ.

Những con số tưởng như khô khan.

Nhưng trong chiến tranh, một con số có thể mang ý nghĩa sống còn.

Một tọa độ có thể chỉ cho công binh biết quả bom nằm ở đâu.

Một tọa độ có thể giúp xác định đoạn đường nào cần được sửa chữa.

Một tọa độ có thể giúp đoàn xe tránh khỏi khu vực nguy hiểm.

Vì vậy, những con số mà La Thị Tám ghi nhớ thực chất là một phần của cuộc chiến giữ đường.

Giữ đường đồng nghĩa với giữ mạch vận chuyển.

Giữ mạch vận chuyển đồng nghĩa với bảo đảm sức người, sức của từ hậu phương ra tiền tuyến.

Công việc của một cô gái trên điểm quan sát vì thế gắn với một nhiệm vụ lớn hơn rất nhiều so với vẻ ngoài của nó.

La Thị Tám đã nhiều lần hoàn thành nhiệm vụ trong điều kiện bom đạn ác liệt.

Những đồng đội ở dưới biết rằng sau mỗi trận đánh phá, thông tin từ điểm quan sát là một trong những cơ sở để tổ chức công việc tiếp theo.

Đó là lý do hình ảnh “cô gái đếm bom” dần trở thành một hình ảnh đặc biệt của Ngã ba Đồng Lộc.

Nhưng phía sau cách gọi ấy vẫn là một cô gái rất trẻ.

Một người ở tuổi mà trong hoàn cảnh bình thường có thể đang học tập, làm việc hoặc bắt đầu những dự định riêng cho cuộc đời.

Thay vào đó, tuổi trẻ của La Thị Tám gắn với một quả đồi, một điểm quan sát và bầu trời luôn có nguy cơ xuất hiện máy bay.

Ngày tháng trôi qua bằng những lần báo động.

Bằng tiếng bom.

Bằng những chuyến xe đi qua.

Bằng những con số được ghi lại sau mỗi trận đánh.

Và bằng việc chờ đợi những người dưới đường hoàn thành nhiệm vụ.

Năm 1968, Ngã ba Đồng Lộc bước vào thời kỳ đặc biệt ác liệt.

Ngày 24/7/1968, mười nữ thanh niên xung phong của Tiểu đội 4, Đại đội 552 hy sinh khi đang làm nhiệm vụ tại khu vực này.

Sự hy sinh của mười cô gái trở thành một trong những biểu tượng đau thương và hào hùng của tuổi trẻ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Nhưng bên cạnh câu chuyện về mười cô gái ấy, còn có những người tiếp tục làm nhiệm vụ tại Đồng Lộc.

La Thị Tám là một trong số đó.

Cô tiếp tục công việc quan sát và xác định tọa độ bom.

Điều này khiến câu chuyện của La Thị Tám có một sắc thái riêng.

Đó không phải câu chuyện về một khoảnh khắc duy nhất.

Đó là câu chuyện về sự lặp lại của nguy hiểm.

Ngày hôm nay có thể vừa trải qua một trận bom.

Ngày mai lại có thể xuất hiện một trận bom khác.

Nhưng vị trí quan sát vẫn phải có người.

Con đường vẫn phải được thông.

Những đoàn xe vẫn phải đi.

Và những tọa độ vẫn phải được xác định.

Đó là công việc của một thế hệ thanh niên đã quen với việc đặt nhiệm vụ lên trước sự an toàn của bản thân.

La Thị Tám sau này được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên tuổi của cô gắn với Ngã ba Đồng Lộc, nơi từng là một trong những trọng điểm giao thông ác liệt nhất của tuyến chi viện chiến lược.

Nhưng nếu chỉ gọi cô là “Anh hùng La Thị Tám”, câu chuyện có thể trở nên quá xa với người đọc hôm nay.

Gần hơn là hình ảnh một cô gái đứng trên điểm cao.

Phía trước là con đường.

Phía trên là máy bay.

Dưới chân là những hố bom.

Trong tay là nhiệm vụ xác định tọa độ.

Và trong đầu là những con số cần nhớ.

Công việc ấy không có tiếng vỗ tay.

Mỗi tọa độ hoàn thành chỉ có nghĩa là một công việc khác bắt đầu.

Công binh xuống phá bom.

Thanh niên xung phong sửa đường.

Công nhân giao thông san lấp hố bom.

Những đoàn xe lại tiếp tục hành quân.

Rồi một ngày khác, máy bay lại xuất hiện.

Một quả bom khác rơi xuống.

Một tọa độ khác cần được xác định.

Cứ như vậy, những ngày tháng ở Đồng Lộc nối tiếp nhau.

Nhìn từ hôm nay, những con số ấy có thể chỉ là những con số trong tài liệu lịch sử.

Nhưng đối với những người từng sống ở Đồng Lộc, mỗi tọa độ đều gắn với một khoảng đất.

Một hố bom.

Một đoạn đường.

Một chiếc xe.

Một người đồng đội.

Một lần sống sót.

Một lần mất mát.

La Thị Tám đã biến công việc tưởng như chỉ thuộc về những con số thành một phần của lịch sử.

Cô không trực tiếp tạo nên những con đường.

Nhưng cô giúp những người làm đường biết nơi nào cần được xử lý.

Cô không trực tiếp điều khiển những đoàn xe.

Nhưng những thông tin từ điểm quan sát góp phần để giao thông được tổ chức trong điều kiện chiến tranh.

Cô không phải người duy nhất đứng ở Đồng Lộc.

Nhưng câu chuyện của cô đại diện cho một lớp người đã làm những công việc âm thầm phía sau mỗi chuyến xe vào Nam.

Ngày nay, Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành một địa chỉ lịch sử.

Con đường năm xưa đã không còn tiếng bom.

Những hố bom đã trở thành ký ức.

Những người từng đứng trên điểm quan sát năm ấy đã bước sang một tuổi khác.

Nhưng câu chuyện về La Thị Tám vẫn còn được kể.

Không chỉ vì cô đã được phong danh hiệu Anh hùng.

Mà vì ở tuổi thanh xuân, cô đã làm một công việc đòi hỏi sự bình tĩnh đến phi thường:

đứng nhìn bầu trời đầy bom đạn để ghi lại những con số có thể giúp con đường tiếp tục được thông.

Có những người góp sức cho lịch sử bằng một trận đánh.

Có những người góp sức bằng một chuyến xe.

Có những người góp sức bằng một nhát cuốc.

Và có một cô gái đã góp sức bằng những tọa độ.

Những tọa độ nhỏ bé ấy nối lại thành một con đường.

Con đường ấy nối hậu phương với tiền tuyến.

Và trên con đường ấy, biết bao chuyến xe đã tiếp tục đi về phía Nam.