CÔ GÁI ĐI QUA MƯỜI BỐN MÙA MƯA
CÔ GÁI ĐI QUA MƯỜI BỐN MÙA MƯA
Năm mười tám tuổi, cô gái trẻ Hoàng Thị Mai rời bản làng để gia nhập lực lượng thanh niên xung phong. Ngày ấy, cô chưa từng nghĩ rằng mình sẽ có một tuổi trẻ dài đến vậy giữa những con đường rừng, những trận mưa kéo dài và tiếng bom đạn. Trong ký ức của Mai, ngày lên đường vẫn hiện lên rất rõ: mẹ cô đứng trước cửa nhà, tay cầm chiếc khăn, còn cô thì cố cười để mẹ không khóc. Mai nói rằng mình chỉ đi một thời gian rồi sẽ về. Mẹ cô không hỏi bao giờ về, chỉ dặn con gái phải giữ gìn sức khỏe. Nhưng chiến tranh không có lịch trình như những chuyến xe bình thường. Người ta không biết ngày nào sẽ kết thúc, cũng không biết con đường phía trước sẽ đưa mình đến đâu. Mai cùng những cô gái trẻ khác được giao nhiệm vụ mở đường, san lấp hố bom, vận chuyển hàng hóa và bảo đảm tuyến đường cho bộ đội hành quân. Công việc của họ tưởng như chỉ là lao động nhưng thực chất mỗi đoạn đường được giữ thông là một phần của chiến trường. Ban ngày họ san đất, tối đến lại nghe tiếng bom. Có những con đường vừa sửa xong buổi chiều thì đêm đó bom đánh trúng, sáng hôm sau họ lại phải bắt đầu từ đầu.
Mai từng kể rằng những năm tháng ấy, thứ đáng sợ nhất không phải là công việc nặng nhọc mà là cảm giác không biết quả bom tiếp theo sẽ rơi xuống đâu. Có những lần cả đội vừa rời khỏi một vị trí thì bom đánh xuống. Có lần một cô gái trong đội bị thương khi đang cùng mọi người lấp hố bom. Mai và đồng đội đưa bạn vào nơi trú ẩn, băng bó rồi tiếp tục công việc vì đoàn xe đang chờ. Những cô gái ấy đều rất trẻ, có người mới mười bảy, mười tám tuổi, có người chưa từng đi xa khỏi quê nhà. Nhưng chiến tranh buộc họ trưởng thành nhanh hơn tuổi. Họ biết sửa đường, biết cứu thương, biết vận chuyển hàng hóa, biết che giấu dấu vết và quan trọng nhất là biết động viên nhau khi sợ hãi. Sau mỗi trận bom, nếu còn người đứng dậy được thì họ lại cùng nhau làm tiếp. Có những đêm mưa rừng kéo dài, quần áo ướt sũng, chân ngâm trong bùn hàng giờ, Mai nhớ nhà đến mức chỉ muốn khóc. Nhưng nhìn những người bạn bên cạnh, cô lại tự nhủ rằng nếu mình bỏ cuộc thì những người phía sau sẽ phải đi qua con đường này bằng cách nào.
Một lần, đơn vị nhận nhiệm vụ sửa gấp một đoạn đường để đoàn xe chở thương binh đi qua. Mưa lớn khiến đất đá sạt xuống, con đường gần như bị chia cắt hoàn toàn. Mai cùng đồng đội làm việc suốt đêm. Họ dùng cuốc, xẻng và cả đôi tay để dọn đất. Gần sáng, một tiếng bom vang lên, đất đá đổ xuống. Một người trong đội bị vùi một phần cơ thể. Mai lao đến cùng mọi người đào đất cứu bạn. Sau nhiều phút, họ đưa được người đồng đội ra ngoài. Cô gái ấy bị thương nhưng vẫn cố cười và nói rằng đường chưa thông thì chưa được nghỉ. Câu nói khiến Mai vừa thương vừa giận, nhưng rồi cả đội lại tiếp tục. Khi đoàn xe đi qua, họ đứng bên đường nhìn theo. Không ai vỗ tay, không ai biết tên họ. Chỉ có những chiếc xe lặng lẽ đi qua trong mưa. Mai nói rằng đó là một trong những khoảnh khắc khiến cô hiểu giá trị của công việc mình làm. Họ không trực tiếp đứng trên tuyến đầu, nhưng nếu con đường không thông, đạn dược không đến được trận địa, thương binh không được đưa về và những người lính phía trước sẽ gặp thêm rất nhiều khó khăn. Vì vậy, mỗi nhát cuốc của họ cũng là một phần của cuộc chiến.
Mai đi qua nhiều mùa mưa như thế. Mười tám tuổi lên đường, đến khi chiến tranh kết thúc cô đã trở thành một người phụ nữ trưởng thành. Ngày trở về, mẹ cô đã già hơn rất nhiều. Cô đứng trước cửa nhà mà không biết phải nói gì. Mẹ ôm con gái rồi chỉ hỏi: “Con có mệt không?” Mai bật khóc. Bao nhiêu năm bom đạn, bao nhiêu lần tưởng như không thể trở về, cuối cùng chỉ một câu hỏi đơn giản của mẹ cũng đủ khiến mọi ký ức ùa về. Cô không kể hết những gì mình đã trải qua. Có những chuyện cô giữ lại cho riêng mình, bởi cô biết những người đã nằm lại không thể trở về để kể nữa.
Sau chiến tranh, Mai sống bình dị ở quê nhà. Nhiều năm sau, khi gặp đoàn viên thanh niên, cô được hỏi tại sao một cô gái trẻ lại có thể làm những công việc nguy hiểm như vậy. Cô cười và nói rằng ngày ấy không ai nghĩ mình là anh hùng. Họ chỉ nghĩ rằng đất nước đang cần người. Cô bảo thế hệ trẻ hôm nay không cần phải đi tìm những nơi nguy hiểm để chứng minh lòng dũng cảm. Thời đại hòa bình có những con đường khác cần phải đi, những công việc khác cần phải làm. Nếu ngày trước họ san lấp hố bom để mở đường cho xe qua thì hôm nay thanh niên phải mở những con đường mới bằng tri thức, công nghệ, giáo dục và khát vọng phát triển quê hương. Nếu ngày trước họ chấp nhận thiếu thốn để hoàn thành nhiệm vụ thì hôm nay người trẻ phải biết vượt qua sự tiện nghi, sự dễ dãi và tâm lý ngại khó để làm những việc có ích.
Mai đặc biệt nhắn nhủ những thanh niên vùng cao rằng quê hương còn nhiều khó khăn nhưng đó cũng chính là nơi cần sức trẻ nhất. Có thể một người trẻ học xong rồi đi xa, nhưng nếu một ngày có điều kiện trở về, hãy mang theo kiến thức và kinh nghiệm để giúp bản làng thay đổi. Đừng nghĩ rằng xây dựng quê hương là một điều quá lớn. Một giáo viên dạy tốt cho học sinh vùng cao, một cán bộ trẻ làm việc tận tâm, một đoàn viên giúp người dân tiếp cận công nghệ, một thanh niên khởi nghiệp ngay trên mảnh đất quê mình, tất cả đều là những cách góp sức cho đất nước. Cô nói rằng thế hệ của cô từng có một ước mơ rất đơn giản là làm sao để con đường được thông, để đoàn xe đi qua và để chiến tranh sớm kết thúc. Còn thế hệ hôm nay có quyền mơ những điều lớn hơn: một quê hương giàu mạnh, một cuộc sống văn minh, những bản làng không còn nghèo đói và trẻ em được học hành đầy đủ.
Mười bốn mùa mưa đã đi qua tuổi trẻ của Mai, nhưng mỗi khi trời mưa lớn, cô vẫn nhớ những con đường năm xưa. Bây giờ những con đường ấy đã được trải nhựa, có cầu, có điện, có những chiếc xe chạy qua trong bình yên. Cô từng đứng bên một đoạn đường cũ, nhìn những người trẻ đi qua và nói rằng ngày trước cô không nghĩ mình sẽ có ngày nhìn thấy cảnh này. Những cô gái thanh niên xung phong năm ấy đã góp từng nhát cuốc, từng gánh đất, từng giờ thức trắng để giữ con đường. Họ không để lại những công trình mang tên mình, nhưng con đường hôm nay chính là dấu vết của họ. Và có lẽ đó là điều đẹp nhất của tuổi trẻ: không nhất thiết phải để lại tên mình trên một tấm bia, chỉ cần những gì mình làm hôm nay trở thành con đường để người khác bước tiếp. Mai đã đi qua chiến tranh bằng tuổi mười tám, nhưng điều cô muốn trao lại cho thế hệ sau không phải là nỗi đau của chiến tranh, mà là bài học về trách nhiệm. Bởi mỗi thế hệ đều có một con đường phải đi, và điều quan trọng nhất là khi nhìn lại, chúng ta có thể tự hào rằng mình đã không bước qua tuổi trẻ một cách vô ích.
