CÔ GÁI GIỮ BÍ MẬT TRONG NHỮNG CHIẾC KHĂN

Giữa những năm tháng chiến tranh, có những người làm cách mạng bằng súng đạn, nhưng cũng có những người chỉ mang theo một chiếc túi nhỏ, một chiếc xe đạp hoặc một gánh hàng rồi lặng lẽ đi qua những con đường đông người. Công việc của họ tưởng như bình thường, nhưng chỉ cần một sơ suất nhỏ, cả mạng lưới hoạt động có thể bị phát hiện. Một trong những công việc nguy hiểm như thế là làm giao liên. Và ở vùng Sài Gòn – Gia Định, có những cô gái trẻ đã dành cả tuổi thanh xuân của mình cho công việc ấy.

Một trong số họ là Nguyễn Thị Định, người con gái quê ở Bến Tre, sau này trở thành một trong những nữ cán bộ nổi tiếng của cách mạng Việt Nam. Nhưng trước khi trở thành một vị tướng, bà từng là một cô gái trẻ làm công tác liên lạc và tham gia phong trào cách mạng từ rất sớm.

Nguyễn Thị Định sinh năm 1920 trong một gia đình nông dân ở Bến Tre. Tuổi thơ của bà gắn với những vườn dừa, những con rạch và cuộc sống của người dân miền Tây. Nhưng khi đất nước chìm trong cảnh thuộc địa, cuộc sống bình thường của nhiều người trẻ cũng bị cuốn vào những biến động lớn của lịch sử.

Từ khi còn trẻ, bà đã tham gia hoạt động cách mạng. Công việc ban đầu không phải lúc nào cũng là những việc lớn lao. Có khi chỉ là đưa thư, chuyển tài liệu, liên lạc giữa các cơ sở hoặc giúp đỡ những người hoạt động bí mật. Nhưng chính những công việc tưởng nhỏ ấy lại đòi hỏi sự gan dạ và cẩn thận.

Bởi người giao liên phải đi qua những nơi có thể có quân địch.

Họ không được để người khác biết mình đang làm gì.

Không thể mang theo những thứ quá dễ khiến người khác nghi ngờ.

Và đặc biệt, họ phải biết cách giữ bí mật.

Nguyễn Thị Định từng bị bắt và bị giam giữ. Nhưng sau khi được thả, bà tiếp tục hoạt động. Những năm tháng chiến tranh càng ngày càng khốc liệt, nhưng bà vẫn ở lại với phong trào cách mạng tại quê hương.

Đến cuộc kháng chiến chống Mỹ, Nguyễn Thị Định trở thành một trong những người lãnh đạo phong trào cách mạng ở Bến Tre. Tên tuổi của bà gắn liền với Đồng khởi Bến Tre năm 1960, một sự kiện quan trọng trong phong trào đấu tranh ở miền Nam.

Nhưng câu chuyện về Đồng khởi Bến Tre không chỉ là câu chuyện của những người cầm súng.

Ở những vùng quê sông nước, phụ nữ cũng trở thành một lực lượng đặc biệt. Họ vận động người dân, chuyển tin, chăm sóc thương binh, tiếp tế lương thực và tham gia đấu tranh. Những người phụ nữ ấy có khi tay vẫn còn mùi bùn đất sau một ngày làm ruộng, nhưng tối đến lại trở thành những người đưa tin giữa các cơ sở.

Từ phong trào ấy, một lực lượng phụ nữ nổi tiếng được hình thành và phát triển, sau này thường được nhắc đến với hình ảnh “Đội quân tóc dài”.

Họ không phải một đội quân theo nghĩa thông thường. Vũ khí của họ nhiều khi không phải súng trường hay pháo binh, mà là sức mạnh của sự đoàn kết, khả năng vận động quần chúng và sự gan dạ của những người phụ nữ nông thôn.

Có những bà mẹ mang theo con nhỏ khi đi đấu tranh.

Có những người phụ nữ đứng trước quân lính để yêu cầu thả người thân.

Có những người giả làm người buôn bán để chuyển tin.

Có người giấu tài liệu trong những vật dụng rất bình thường.

Nhìn bên ngoài, họ chẳng khác gì những người phụ nữ miền quê đang đi chợ hoặc làm ruộng. Nhưng bên trong những gánh hàng, những chiếc túi hay những vật dụng giản dị ấy có thể là những tài liệu quan trọng.

Chính sự bình thường ấy đôi khi lại trở thành cách bảo vệ họ tốt nhất.

Nguyễn Thị Định hiểu rất rõ sức mạnh của những người phụ nữ ấy. Bà không chỉ tổ chức họ tham gia phong trào mà còn tạo điều kiện để họ trở thành một lực lượng quan trọng trong cuộc đấu tranh.

Sau này, Nguyễn Thị Định trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, một danh hiệu đặc biệt đối với một người phụ nữ trưởng thành từ vùng quê Bến Tre.

Nhưng nếu chỉ nhớ đến bà với danh hiệu “nữ tướng”, chúng ta có thể quên mất hình ảnh một cô gái trẻ ngày nào đã bắt đầu công việc cách mạng từ những nhiệm vụ âm thầm.

Từ người liên lạc, bà trở thành cán bộ.

Từ cán bộ, bà trở thành người lãnh đạo.

Và từ một cô gái của vùng quê Bến Tre, bà trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh.

Nguyễn Thị Định qua đời năm 1992, khi đất nước đã bước vào thời kỳ hòa bình và đổi mới. Nhưng câu chuyện về bà vẫn còn được nhắc lại ở Bến Tre, nơi người dân vẫn tự hào gọi quê hương mình là “quê hương Đồng khởi”.

Ngày nay, những con đường ở Bến Tre đã rộng hơn, những chuyến phà và cây cầu nối các vùng quê đã giúp việc đi lại dễ dàng hơn rất nhiều. Những cô gái miền Tây có thể đến trường, làm việc, xây dựng gia đình và theo đuổi những ước mơ rất khác với thế hệ của bà Nguyễn Thị Định.

Nhưng chính vì cuộc sống hôm nay bình yên như thế, câu chuyện của những người phụ nữ năm xưa càng đáng để nhớ.

Họ từng phải dùng chính những thứ rất bình thường trong cuộc sống để che giấu công việc nguy hiểm.

Một chiếc khăn.

Một gánh hàng.

Một chiếc nón.

Một chuyến đi chợ.

Những điều tưởng như chẳng liên quan gì đến lịch sử, đôi khi lại trở thành một phần của lịch sử.

Và có lẽ đó là điều thú vị nhất khi nhìn lại quá khứ: không phải tất cả những người làm nên lịch sử đều đứng trên những sân khấu lớn. Có những người bước vào lịch sử từ một con đường làng, một căn bếp, một bến sông hoặc một chiếc ghe nhỏ.

Nguyễn Thị Định là một trong những người như thế.