CÔ GÁI HỌC CÁCH ĐI GIÀY CAO GÓT

Năm 17 tuổi, Vũ Minh Nghĩa rời Củ Chi để vào Sài Gòn hoạt động.

Cô gái quê ấy mang theo những gì?

Không phải một bộ quân phục.

Không phải một chiếc ba lô của người lính.

Mà là những bài học đầu tiên về một cuộc sống hoàn toàn xa lạ:

học bản đồ thành phố, học thuộc tên đường, học đo khoảng cách bằng bước chân, học đi xe Mobylette và học cách mặc áo dài, mang giày cao gót.

Bởi muốn hoạt động giữa lòng Sài Gòn, trước hết phải biết cách trở thành một cô gái thành thị.

Vũ Minh Nghĩa sinh ra ở Củ Chi, trong một gia đình có truyền thống làm cơ sở cho cách mạng.

Trước khi trở thành nữ biệt động, cô đã nhiều năm làm giao liên phục vụ kháng chiến.

Cuối năm 1967, khi cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 đang được chuẩn bị, tổ chức đặt vấn đề đưa cô vào Sài Gòn hoạt động.

Khi ấy Nghĩa mới 17 tuổi.

Cô được đưa vào lực lượng biệt động thành Sài Gòn.

Nhưng bước vào thành phố không đơn giản là bước qua một địa giới.

Củ Chi và Sài Gòn cách nhau không chỉ bằng những con đường.

Cách sống cũng khác.

Một cô gái lớn lên ở vùng quê khi vào thành phố có thể bị nhận ra chỉ bằng dáng đi, dáng ngồi, cách ăn mặc.

Vì vậy, những người trong đội bắt đầu huấn luyện cho Nghĩa những điều rất đời thường.

Cô phải học thuộc những con đường trong thành phố.

Phải biết đo cự ly bằng bước chân.

Phải tập đi xe Mobylette.

Phải mặc áo dài.

Phải mang giày cao gót.

Những đôi giày ấy khiến chân cô phồng rộp vì chưa quen.

Nhưng đó không phải một bài học thời trang.

Đó là một bài học sinh tồn.

Bởi giữa Sài Gòn, chỉ cần một dáng đi quá quê mùa, một cách ăn mặc không phù hợp hoặc một phản ứng bất thường cũng có thể khiến một người bị nghi ngờ.

Vũ Minh Nghĩa phải học cách hòa vào đám đông.

Học cách đi giữa phố mà không để ai chú ý.

Học cách biến mình thành một cô gái bình thường.

Chính những kỹ năng tưởng như nhỏ bé ấy sau này nhiều lần giúp cô vượt qua những tình huống nguy hiểm.

Trận đánh đầu tiên của Nghĩa là một nhiệm vụ điều nghiên và đưa vũ khí vào thành phố để đánh Tổng nha Cảnh sát.

Cô cùng một chiến sĩ nam được giao đóng vai một đôi nam nữ đi dạo phố.

Hai người ngồi uống cà phê gần mục tiêu.

Bên ngoài là một đôi bạn trẻ bình thường.

Nhưng thực chất, họ đang quan sát mục tiêu và chờ thời điểm hành động.

Rồi tiếng nổ vang lên.

Người chỉ huy thực hiện nhiệm vụ đánh mìn.

Người đồng đội nam rồ ga bỏ đi.

Trong sự hỗn loạn của phố xá, một vấn đề bất ngờ xảy ra:

Nghĩa bị bỏ lại quán cà phê.

Các tuyến đường quanh Tổng nha lập tức bị phong tỏa.

Cảnh sát bắt đầu lục soát.

Cô gái trẻ đang ngồi giữa vòng vây.

Nếu bỏ chạy, rất dễ bị nghi ngờ.

Nếu đứng yên, nguy cơ bị kiểm tra cũng rất lớn.

Nghĩa lựa chọn cách nguy hiểm nhất nhưng cũng phù hợp nhất với vai diễn của mình:

Cô tiến đến gần một cảnh sát trẻ và giả vờ là một cô gái thành thị đang tìm đường về nhà người thân.

Cô tạo ra một câu chuyện đời thường, tỏ vẻ bực bội vì người thân đã đi khỏi và mình không biết đường về.

Viên cảnh sát không nghi ngờ.

Thậm chí còn gọi một chiếc xích lô máy giúp cô rời khỏi khu vực.

Cô gái quê Củ Chi đã thoát khỏi vòng vây bằng chính vai diễn mà mình được huấn luyện.

Sau lần ấy, những người trong đội biệt động đánh giá cao sự bình tĩnh và mưu trí của Nghĩa.

Cô được học bắn súng và võ thuật.

Từ một nữ giao liên, cô từng bước trở thành một chiến sĩ biệt động thực sự.

Những nhiệm vụ tiếp theo tiếp tục đưa cô đi qua nhiều cung đường nguy hiểm.

Có lần, Nghĩa cùng đội trưởng Bảy Bê đưa một chiếc Mobylette vượt sông.

Trong cốp xe có thuốc nổ TNT và mìn.

Giữa dòng, máy bay địch xuất hiện.

Người lái đò hoảng sợ nhảy xuống sông.

Chiếc thuyền chỉ còn lại hai chiến sĩ và chiếc xe chứa thuốc nổ.

Tình thế trở nên đặc biệt nguy hiểm.

Nhưng họ vẫn tìm cách đưa chiếc xe qua sông an toàn.

Những chuyến đi như thế cho thấy cuộc sống của một chiến sĩ biệt động không phải lúc nào cũng là những trận đánh.

Có những lúc, họ chỉ cần đưa một chiếc xe từ nơi này sang nơi khác.

Nhưng trong chiếc xe ấy có thể là số thuốc nổ đủ để làm thay đổi một trận chiến.

Một hành trình bình thường có thể trở thành nhiệm vụ sống còn.

Rồi Tết Mậu Thân 1968 đến.

Đêm Giao thừa, khi các chiến sĩ đang ăn Tết, Nghĩa nhận được thông báo rằng cô sẽ được trực tiếp tham gia chiến đấu.

Nhiệm vụ ban đầu là đánh vào một sở chỉ huy ở Quận 5.

Công việc của cô trước giờ xuất phát là đi mua bông băng và thuốc đỏ để chuẩn bị cứu chữa thương binh.

Đó là một chi tiết rất đặc biệt.

Trong một trận đánh mà tất cả đều biết có thể phải hy sinh, nhiệm vụ đầu tiên của cô gái 19 tuổi không phải là cầm súng.

Mà là chuẩn bị bông băng.

Bởi trong chiến đấu, ngoài người nổ súng còn có người phải cứu những người bị thương.

Nhưng kế hoạch thay đổi.

Mục tiêu mới được xác định:

Dinh Độc Lập.

Đây là một trong những mục tiêu quan trọng nhất tại Sài Gòn.

Đội 5 có 15 người.

Vũ Minh Nghĩa là người phụ nữ duy nhất.

Khoảng 1 giờ 30 phút mồng 2 Tết, đội xuất phát bằng ba xe tải nhỏ và hai xe máy, tiến về phía Dinh Độc Lập.

Chiếc xe đi đầu mang theo khối thuốc nổ gần 200kg với nhiệm vụ phá cổng.

Nhưng khối thuốc nổ không phát nổ như kế hoạch.

Cánh cổng vẫn còn đó.

Kế hoạch đột phá bị phá vỡ.

Năm chiến sĩ trèo qua tường rào và tiến công vào phía trong.

Trận đánh lập tức trở nên ác liệt.

Nhiều chiến sĩ hy sinh.

Bên ngoài, lực lượng biệt động phải đối mặt với lực lượng đối phương được tăng viện.

Trong hoàn cảnh ấy, Vũ Minh Nghĩa không chỉ chiến đấu.

Cô còn phải chăm sóc những người bị thương.

Một trong những người chỉ huy của đội, Ba Thanh, bị trúng đạn.

Nghĩa lấy bông băng để cứu chữa.

Nhưng vết thương của ông quá nặng.

Theo lời kể của chính bà sau này, Ba Thanh yêu cầu dành bông băng cho những đồng đội khác.

Ông hy sinh sau đó.

Và khi đặt người chỉ huy xuống, Nghĩa mới phát hiện chính mình cũng đã bị thương.

Máu đã thấm ướt phía sau lưng.

Nhưng trong lúc chiến đấu, cô gần như không nhận ra.

Đó là một trong những hình ảnh ám ảnh nhất của trận đánh.

Một cô gái trẻ mang theo bông băng vào trận.

Dùng chúng để cứu đồng đội.

Rồi đến lúc đặt một người đồng đội xuống, mới biết máu của chính mình cũng đang chảy.

Trận đánh kéo dài.

Rạng sáng mồng 3 Tết, những người còn lại tìm cách rút khỏi khu vực.

Bảy chiến sĩ dìu nhau vượt qua sân thượng các căn nhà bên cạnh.

Họ tìm cách trổ mái để xuống một căn nhà.

Nhưng cuối cùng, đối phương lần theo dấu vết và bắt được những người còn lại.

Vũ Minh Nghĩa cùng đồng đội bị đưa vào nhà tù.

Sau đó bà bị biệt giam tại Côn Đảo.

Trận đánh Dinh Độc Lập vì thế không kết thúc bằng một cuộc rút quân an toàn.

Nó tiếp tục trong những năm tháng tù đày.

Nhưng đối với Vũ Minh Nghĩa, tuổi 19 đã đi qua ở đó.

Cô gái từng học cách mang giày cao gót để hòa vào phố thị đã trở thành một tù nhân chính trị.

Những con đường Sài Gòn mà cô từng học thuộc không còn là những con đường tự do.

Những kỹ năng từng giúp cô lọt qua ánh mắt cảnh sát giờ đây trở thành ký ức của một thời tuổi trẻ.

Điều đặc biệt trong câu chuyện của Vũ Minh Nghĩa không nằm ở việc bà là nữ chiến sĩ duy nhất của Đội 5 tham gia trận đánh Dinh Độc Lập.

Điều đặc biệt còn nằm ở hành trình trước đó.

Một cô gái Củ Chi phải học cách trở thành người Sài Gòn.

Học cách mặc áo dài.

Học cách đi giày cao gót.

Học cách uống cà phê giữa thành phố.

Học cách nhớ từng con đường.

Học cách đo khoảng cách bằng bước chân.

Học cách nói chuyện với một người cảnh sát mà không để lộ thân phận.

Và cuối cùng, học cách bước vào một trận đánh mà không biết mình có trở về hay không.

Những bài học ấy nghe rất bình thường.

Nhưng trong chiến tranh, sự bình thường ấy chính là vỏ bọc giúp một con người tồn tại.

Có lẽ hình ảnh đẹp nhất của Vũ Minh Nghĩa không phải là khi bà cầm súng.

Mà là khi cô gái 19 tuổi mang theo túi bông băng bước vào trận đánh.

Bởi ở tuổi ấy, giữa một trận chiến khốc liệt, cô vẫn mang theo một nhiệm vụ rất con người:

cứu người.

Và khi đồng đội ngã xuống, cô vẫn tìm cách băng bó cho họ.

Khi bản thân bị thương, cô vẫn tiếp tục.

Đó là một khía cạnh khác của người chiến sĩ.

Chiến đấu không chỉ là tiêu diệt mục tiêu.

Chiến đấu còn là giữ người bên cạnh mình sống thêm một chút.

Một đoạn đường.

Một giờ.

Một ngày.

Hoặc đơn giản là đưa họ ra khỏi nơi nguy hiểm.

Trong đội 15 người của Đội 5 ngày ấy, chỉ có một cô gái.

Nhưng cô không đứng ngoài trận đánh.

Cô vừa chiến đấu, vừa cứu chữa.

Và sau cùng, cô cùng đồng đội bước vào những năm tháng lao tù.

Nhiều năm sau, Vũ Minh Nghĩa vẫn trở lại kể về trận đánh ấy.

Tuổi trẻ đã lùi xa.

Sài Gòn đã thay đổi.

Dinh Độc Lập ngày nay đã trở thành một di tích lịch sử.

Nhưng câu chuyện về cô gái 19 tuổi năm ấy vẫn còn nguyên giá trị.

Bởi trước khi trở thành một nữ chiến sĩ biệt động, cô đã phải học một điều rất đơn giản:

làm thế nào để không bị phát hiện giữa một thành phố xa lạ.

Và sau tất cả, chính cô gái từng phải học từng bước đi trên đôi giày cao gót ấy đã bước vào một trong những trận đánh khốc liệt nhất của Biệt động Sài Gòn trong Tết Mậu Thân 1968.

Không có bộ quân phục.

Không có một dáng vẻ của người lính mà người ta dễ dàng nhận ra.

Chỉ có một cô gái trẻ hòa vào phố thị.

Một túi bông băng.

Một khẩu súng.

Và một nhiệm vụ.

Từ Củ Chi đến Sài Gòn.

Từ những bước chân tập đi trên giày cao gót đến những bước chân giữa trận địa.

Từ một cô gái 17 tuổi đến người nữ chiến sĩ 19 tuổi đứng giữa trận đánh Dinh Độc Lập.

Đó là hành trình của Vũ Minh Nghĩa – Chính Nghĩa, một “bông hồng thép” của đất thép Củ Chi.

Và có những bài học mà chiến tranh buộc con người phải học rất nhanh:

học cách hòa mình để tồn tại, học cách bình tĩnh để vượt qua, và học cách giữ lấy đồng đội ngay cả khi chính mình cũng đang chảy máu.