Cô gái mở đường
Tháng Bảy năm 1968, dãy Trường Sơn chìm trong những cơn mưa rừng kéo dài. Những con đường đất đỏ ngoằn ngoèo xuyên qua núi cao và rừng già ngày đêm oằn mình dưới sức nặng của hàng nghìn chuyến xe vận tải. Đối với quân và dân Việt Nam, tuyến đường Trường Sơn không chỉ là con đường vận chuyển lương thực, vũ khí và thuốc men vào chiến trường miền Nam mà còn là mạch máu của cả cuộc kháng chiến. Chính vì vậy, nơi đây trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt của không quân Mỹ. Hầu như mỗi ngày, hàng trăm lượt máy bay trút bom xuống những trọng điểm giao thông, biến nhiều đoạn đường thành những hố sâu chằng chịt. Thế nhưng, cứ sau mỗi trận bom, khi khói bụi còn chưa tan hết, những người lính công binh và lực lượng thanh niên xung phong lại xuất hiện, lặng lẽ san lấp hố bom, sửa đường, bắc cầu, bảo đảm cho những đoàn xe tiếp tục lăn bánh. Trong số họ có một cô gái mới tròn hai mươi tuổi tên là Lê Thị Mai, quê ở vùng quê ven sông Lam, tỉnh Nghệ An.
Mai là con gái lớn trong một gia đình có bốn anh chị em. Cha cô từng tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp, mang trên mình nhiều vết thương cũ rồi mất sớm vì bệnh tật. Mẹ tần tảo nuôi các con bằng vài sào ruộng và những đêm thức trắng dệt vải. Tuổi thơ của Mai gắn với tiếng khung cửi lách cách, những buổi cắt cỏ ngoài đồng và những lần ngồi bên ngọn đèn dầu nghe mẹ kể về những người đã hy sinh để đất nước có được độc lập. Chính những câu chuyện ấy đã gieo vào lòng cô gái trẻ một tình yêu quê hương sâu sắc. Năm 1967, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, Mai viết đơn tình nguyện gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong. Ngày tiễn con lên đường, người mẹ không khóc, chỉ lặng lẽ khâu lại chiếc ba lô đã cũ, bỏ vào đó một chiếc khăn tay tự thêu và dặn con rằng: “Nếu con đã chọn con đường này thì hãy sống xứng đáng với niềm tin của cha con ngày trước. Mẹ chỉ mong con luôn giữ được lòng dũng cảm và sự nhân hậu.” Mai ôm chầm lấy mẹ, cố mỉm cười để giấu đi những giọt nước mắt đang chực trào. Cô hiểu rằng phía trước mình là những tháng ngày gian khổ, nhưng cũng là con đường mà hàng vạn thanh niên Việt Nam lúc ấy đều sẵn sàng bước tới.
Đơn vị của Mai được giao nhiệm vụ bảo đảm giao thông tại một trọng điểm trên đường Trường Sơn, nơi ngày nào cũng hứng chịu bom đạn. Công việc của họ không phải cầm súng xung phong đánh trận mà là chạy đua với thời gian sau mỗi đợt oanh tạc. Chỉ cần con đường bị tắc vài giờ đồng hồ, hàng trăm tấn hàng hóa có thể không đến được chiến trường đúng lúc. Vì thế, mỗi khi còi báo yên vừa dứt, mọi người lại mang cuốc, xẻng, xà beng lao ra mặt đường, bất chấp nguy cơ máy bay quay lại ném bom lần thứ hai. Mai vốn nhỏ người nhưng làm việc không hề thua kém các nam đồng đội. Đôi bàn tay vốn quen cầm bút và cấy lúa nay chai sần vì cuốc đá, vai hằn những vết đỏ do gánh đất suốt nhiều giờ. Những đêm mưa lạnh, quần áo ướt sũng, cả tiểu đội chỉ kịp ăn vội nắm cơm với muối vừng rồi tiếp tục làm việc dưới ánh đèn bão được che kín bằng tấm vải đen để tránh bị phát hiện. Gian khổ là thế nhưng tiếng cười vẫn vang lên giữa rừng sâu. Có người lấy chiếc nồi quân dụng làm trống, người khác cất tiếng hát những bài ca cách mạng để động viên nhau. Mai thường là người hát hay nhất đơn vị. Giọng hát trong trẻo của cô hòa cùng tiếng suối và tiếng côn trùng khiến những đêm Trường Sơn bớt đi phần lạnh lẽo.
Một buổi chiều cuối tháng Tám, khi đơn vị vừa hoàn thành việc sửa một đoạn đường bị sạt lở thì tiếng máy bay phản lực lại rít lên trên bầu trời. Chỉ trong ít phút, hàng chục quả bom trút xuống dữ dội. Đất đá tung mù mịt, cây rừng gãy đổ, nhiều đoạn đường vừa sửa xong lại bị cày nát. Khi đợt ném bom kết thúc, mọi người nhanh chóng kiểm tra lực lượng. May mắn là không ai hy sinh nhưng một số đồng chí bị thương nhẹ. Điều đáng lo hơn cả là giữa mặt đường xuất hiện một quả bom nổ chậm chưa phát nổ. Quả bom nằm đúng vị trí mà đêm ấy đoàn xe vận tải bắt buộc phải đi qua. Nếu không xử lý kịp thời, chỉ cần một chiếc xe cán phải, toàn bộ đoàn xe phía sau sẽ gặp nguy hiểm và tuyến đường có thể bị cắt đứt trong nhiều ngày.
Đại đội trưởng triệu tập cuộc họp khẩn. Các chiến sĩ công binh đang ở cách đó khá xa và chưa thể đến ngay. Trong lúc mọi người còn đang tính toán phương án thì Mai bước lên, bình tĩnh nói rằng cô đã được học cách nhận biết và xử lý một số loại bom nổ chậm trong đợt huấn luyện trước khi vào chiến trường. Nhiều đồng đội lập tức phản đối vì nhiệm vụ ấy quá nguy hiểm. Chỉ cần một sơ suất nhỏ, người tiếp cận quả bom sẽ không có cơ hội sống sót. Nhưng Mai vẫn kiên quyết. Cô nói bằng giọng bình thản: “Nếu chờ công binh đến thì trời sẽ sáng. Đoàn xe sẽ không thể qua được. Phía trước còn biết bao chiến sĩ đang chờ lương thực và đạn dược. Em xin được thử.” Nhìn ánh mắt cương nghị của cô gái trẻ, đại đội trưởng lặng người trong giây lát rồi gật đầu. Ông biết rằng đây là quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời chỉ huy của mình.
Mọi người lùi ra xa, nín thở dõi theo từng bước chân của Mai. Cô đội chiếc mũ cối đã bạc màu, chậm rãi tiến về phía quả bom đang nằm lặng lẽ giữa con đường. Không gian yên tĩnh đến mức ai cũng nghe rõ tiếng gió thổi qua tán lá và tiếng tim mình đập. Mai quỳ xuống, dùng chiếc khăn lau lớp đất còn bám trên thân bom rồi cẩn thận quan sát từng chi tiết. Những kiến thức được học nhiều tháng trước hiện lên rõ ràng trong đầu cô. Đôi bàn tay run nhẹ nhưng ánh mắt vẫn hết sức tập trung. Sau gần hai mươi phút căng thẳng, Mai phát hiện bộ phận kích nổ đã bị đất đá làm kẹt. Cô kiên nhẫn dùng dụng cụ chuyên dụng tháo từng chi tiết nhỏ. Một phút… rồi năm phút… rồi mười phút trôi qua dài như cả một thế kỷ. Bất chợt, cô đứng dậy, quay về phía đồng đội và giơ cao cánh tay ra hiệu đã an toàn. Cả khu rừng như vỡ òa. Tiếng reo mừng xen lẫn những giọt nước mắt. Đại đội trưởng chạy đến ôm chầm lấy Mai. Không ai nói nên lời, bởi họ hiểu rằng chỉ vài phút trước thôi, sự sống và cái chết của cô gái trẻ chỉ cách nhau một khoảng cách mong manh.
Ngay trong đêm ấy, đoàn xe vận tải nối đuôi nhau vượt qua đoạn đường vừa được thông tuyến. Những chiếc xe phủ kín lá ngụy trang lặng lẽ tiến vào màn đêm, mang theo hàng trăm tấn đạn dược, thuốc men và lương thực vào chiến trường miền Nam. Người lái chiếc xe cuối cùng dừng lại, bước xuống bắt tay từng thành viên của tiểu đội rồi xúc động nói: “Nếu không có các đồng chí, chúng tôi đã không thể tiếp tục hành trình. Xin cảm ơn những người đã giữ cho con đường luôn sống.” Câu nói giản dị ấy khiến Mai mỉm cười. Cô không nghĩ mình vừa lập chiến công đặc biệt. Trong suy nghĩ của cô, đó đơn giản chỉ là trách nhiệm của một thanh niên xung phong đối với Tổ quốc.
Những tháng năm sau đó, Mai tiếp tục cùng đơn vị bám trụ trên tuyến lửa Trường Sơn. Cô cùng đồng đội san lấp hàng nghìn hố bom, sửa hàng chục cây cầu, mở thêm nhiều đoạn đường mới xuyên qua rừng sâu. Có những đêm cả tiểu đội phải làm việc liên tục đến sáng trong mưa rét, có những ngày cơm chưa kịp ăn đã phải lao đi cứu đường vì máy bay quay lại đánh phá. Nhiều người đồng đội thân thiết lần lượt ngã xuống. Mỗi lần tiễn đưa họ, Mai lại lặng lẽ nhặt một viên đá nhỏ đặt bên mộ tạm giữa rừng rồi tự nhủ mình phải sống và làm việc thay cả phần của những người đã hy sinh. Chính ý nghĩ ấy đã tiếp thêm cho cô sức mạnh để vượt qua những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh.
Mùa xuân năm 1975, khi tin chiến thắng từ các chiến trường liên tiếp truyền về, Mai cùng đồng đội ôm chầm lấy nhau trong niềm vui vỡ òa. Họ nhìn con đường Trường Sơn trải dài dưới nắng, nơi từng in dấu biết bao bước chân tuổi trẻ và thấm đẫm mồ hôi, máu của hàng vạn người. Sau ngày đất nước thống nhất, Mai trở về quê hương, tiếp tục học tập rồi trở thành một giáo viên. Mỗi khi đứng trên bục giảng, nhìn những gương mặt học sinh vô tư dưới mái trường yên bình, cô lại nhớ đến những cánh rừng Trường Sơn năm nào. Cô thường kể cho học trò nghe rằng chiến tranh không chỉ được làm nên bởi những trận đánh lớn hay những vị tướng tài ba, mà còn bởi những con người bình dị đã âm thầm giữ cho từng con đường không bị đứt mạch, để dòng người, dòng hàng hóa và niềm tin vào thắng lợi luôn chảy về phía trước.
Nhiều năm sau, trong một chuyến trở lại Trường Sơn cùng các cựu thanh niên xung phong, Mai đứng lặng bên con đường nhựa phẳng lì được xây dựng trên chính tuyến đường đất đỏ năm xưa. Tiếng xe cộ tấp nập đã thay thế tiếng bom rơi, những cánh rừng bị bom cày xới ngày nào nay phủ kín màu xanh. Cô khẽ đặt tay lên một cột mốc ven đường, cảm nhận hơi ấm của đất mẹ và nhớ đến những người đồng đội mãi mãi tuổi đôi mươi. Mai hiểu rằng tuổi trẻ của họ đã hòa vào non sông, để mỗi con đường hôm nay không chỉ nối liền những vùng đất mà còn nối liền quá khứ với hiện tại, nhắc nhở các thế hệ mai sau rằng hòa bình là món quà vô giá được đánh đổi bằng lòng dũng cảm, sự hy sinh và tình yêu Tổ quốc của biết bao con người bình dị.
