CÔ GÁI “THẠCH NHỌN” GIỮA TÚI BOM ĐỒNG LỘC

Những năm tháng chiến tranh chống Mỹ, trên tuyến đường 15A qua Hà Tĩnh, ngày và đêm dường như không còn ranh giới. Ban ngày là những trận bom liên tiếp, ban đêm là tiếng máy bay, ánh pháo sáng và những đoàn xe nối nhau vượt qua những cung đường vừa bị cày xới. Giữa khung cảnh ấy có những cô gái tuổi đôi mươi, mái tóc còn xanh, khuôn mặt còn nguyên vẻ hồn nhiên, nhưng mỗi ngày đều phải đối diện với bom đạn và cái chết.

Trong số đó có cô gái trẻ Lê Thị Nhị, quê ở Thạch Kim, Hà Tĩnh.

Sinh năm 1946, lớn lên ở một vùng quê ven biển, Nhị cũng từng có những ước mơ giản dị như bao cô gái cùng trang lứa. Thế nhưng chiến tranh đã khiến tuổi trẻ của bà sớm gắn với những con đường ra trận. Khi vừa tròn hai mươi tuổi, bà viết đơn tình nguyện tham gia Thanh niên xung phong.

Mẹ thương con gái, không muốn Nhị đi vào nơi bom đạn. Nhưng trước quyết tâm của con, người mẹ cuối cùng cũng không thể giữ chân cô. Một đêm, cô gái trẻ lặng lẽ khăn gói rời quê, bắt đầu cuộc hành trình mà chính bà cũng không biết ngày nào mình sẽ trở về.

Nhị được biên chế vào Tiểu đội 4, Đại đội 554, Tổng đội 55 Thanh niên xung phong Hà Tĩnh. Công việc của những người con gái trong đơn vị là bảo đảm giao thông trên tuyến đường 15A, một trong những tuyến đường quan trọng phục vụ vận chuyển người và hàng hóa vào chiến trường.

Công việc tưởng như đơn giản nhưng thực tế vô cùng nguy hiểm. Máy bay địch liên tục đánh phá. Bom rơi xuống mặt đường, đất đá tung lên, những hố bom sâu hoắm xuất hiện chỉ trong vài phút. Khi tiếng máy bay vừa đi xa, những cô gái lại cầm cuốc, cầm xẻng lao ra đường. Người lấp hố bom, người san đất, người cắm cọc tiêu, người rà phá những quả bom chưa phát nổ.

Có những quả bom nằm im dưới lòng đất, không biết lúc nào sẽ phát nổ. Có những lần vừa đặt chân đến gần hố bom thì máy bay lại xuất hiện. Tất cả phải nhanh chóng tìm nơi trú ẩn. Nhưng khi tiếng bom vừa dứt, họ lại bước ra.

Với họ, phía sau đoạn đường ấy là những đoàn xe đang chờ. Xe không thể dừng lại quá lâu. Nếu đường bị tắc, hàng hóa và vũ khí không thể tiếp tục được đưa vào chiến trường.

Vì thế, dù biết nguy hiểm, họ vẫn làm.

Những cô gái tuổi đôi mươi ngày ấy đã quen với việc sống giữa bom đạn. Ban ngày làm đường, rà bom; lúc có thời gian thì tranh thủ học văn hóa; đêm xuống lại tiếp tục nhiệm vụ. Có những hôm gần như không được ngủ. Có những ngày đôi chân mỏi rã rời nhưng chỉ cần nghe tin đoàn xe sắp đến, mọi người lại đứng dậy tiếp tục công việc.

Lê Thị Nhị cũng như những người đồng đội của mình, không nghĩ rằng mình đang làm một điều gì quá lớn lao. Bà chỉ nghĩ đơn giản rằng mình là thanh niên thì phải góp sức cho đất nước.

Một đêm năm 1968, giữa tuyến đường đầy bom đạn, Lê Thị Nhị tình cờ gặp nhà thơ Phạm Tiến Duật. Trong ánh sáng của pháo sáng trên bầu trời, nhà thơ nhìn thấy một cô gái thanh niên xung phong còn rất trẻ. Cô có giọng nói Hà Tĩnh, tính cách hồn nhiên, tinh nghịch nhưng cũng đầy bản lĩnh.

Cuộc gặp diễn ra rất ngắn ngủi.

Nhà thơ hỏi chuyện quê quán, công việc. Cô gái trả lời tự nhiên, không hề có vẻ gì của một người đang sống giữa chiến trường. Nhưng chính sự hồn nhiên ấy lại khiến Phạm Tiến Duật ấn tượng sâu sắc.

Cô gái ấy quê ở Thạch Kim.

Từ cuộc gặp gỡ ấy, hình tượng “Thạch Nhọn” được hình thành và sau đó trở thành nhân vật trong bài thơ Gửi em, cô thanh niên xung phong.

Những câu thơ về cô gái thanh niên xung phong đã làm nhiều người xúc động. Nhưng phía sau những vần thơ ấy là một sự thật khốc liệt mà chỉ những người từng sống ở tuyến lửa mới hiểu hết.

Đó là những đêm không ngủ.

Là những lần chạy xuống hầm khi máy bay xuất hiện.

Là những hố bom sâu giữa đường.

Là những quả bom nổ chậm có thể cướp đi mạng sống bất cứ lúc nào.

Là những đồng đội hôm nay còn cười nói, ngày mai có thể đã nằm lại giữa chiến trường.

Lê Thị Nhị và đồng đội đã đi qua những năm tháng như thế.

Họ không có nhiều thời gian để nghĩ về tương lai. Tuổi trẻ của họ được tính bằng những cung đường đã sửa, những hố bom đã lấp, những quả bom đã được xử lý và những đoàn xe đã an toàn đi qua.

Có những lúc bom đạn quá dữ dội, con đường bị đánh phá liên tục. Nhưng chỉ cần có lệnh thông đường, những cô gái lại lao ra. Không ai muốn mình trở thành người chậm nhất. Không ai muốn đồng đội phải ở lại một mình giữa trọng điểm.

Họ động viên nhau bằng những câu nói rất giản dị. Có khi chỉ là một nụ cười, một cái nắm tay hay một câu đùa vui giữa lúc căng thẳng nhất.

Chính sự lạc quan ấy đã giúp họ vượt qua những ngày tháng tưởng như không thể vượt qua.

Chiến tranh rồi cũng kết thúc.

Những cô gái năm xưa trở về với cuộc sống đời thường. Người xây dựng gia đình, người làm công tác xã hội, người tiếp tục công việc của mình. Những mái tóc xanh ngày nào dần bạc theo thời gian.

Nhưng ký ức về những năm tháng trên tuyến lửa không bao giờ mất đi.

Mỗi khi nhắc lại, Lê Thị Nhị vẫn nhớ những người đồng đội đã cùng mình sống qua những ngày tháng gian khổ. Bà nhớ những con đường đầy hố bom, nhớ tiếng máy bay, nhớ những đêm đứng bên đường chờ đoàn xe và nhớ cả những cô gái đã không có cơ hội trở về.

Ngày nay, Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành một địa danh lịch sử. Những con đường từng hứng chịu hàng nghìn trận bom giờ đã khoác lên mình diện mạo mới. Xe cộ đi lại giữa những hàng cây xanh, cuộc sống bình yên đã trở lại.

Nhưng mỗi khi nhắc đến nơi này, người ta vẫn nhớ đến những chàng trai, cô gái đã từng gửi lại tuổi thanh xuân trên những cung đường ấy.

Câu chuyện về Lê Thị Nhị vì thế không chỉ là câu chuyện của riêng một người. Đó là câu chuyện của cả một thế hệ thanh niên đã sống một tuổi trẻ đặc biệt – một tuổi trẻ biết yêu thương, biết ước mơ nhưng cũng sẵn sàng gác lại tất cả để lên đường khi Tổ quốc cần.

Cô gái “Thạch Nhọn” ngày ấy có thể đã trở về với cuộc sống bình dị, nhưng hình ảnh của bà và những nữ thanh niên xung phong năm xưa vẫn còn trong ký ức của nhiều thế hệ.

Họ đã đi qua chiến tranh bằng lòng dũng cảm và sự hồn nhiên của tuổi trẻ.

Họ đã giữ đường bằng đôi bàn tay nhỏ bé.

Họ đã đối mặt với bom đạn bằng một niềm tin lớn lao.

Và họ đã để lại cho thế hệ hôm nay một bài học giản dị nhưng sâu sắc: hòa bình mà chúng ta đang có không phải tự nhiên mà đến. Đằng sau mỗi con đường bình yên hôm nay là dấu chân của những người đã từng đi qua chiến tranh, là mồ hôi, nước mắt và cả tuổi xuân của biết bao con người.

Có những người đã trở thành nhân vật trong những bài thơ nổi tiếng. Có những người không được nhắc tên. Nhưng tất cả họ đều xứng đáng được nhớ đến.

Bởi họ chính là một phần của “thời hoa lửa” – một thời tuổi trẻ đã sống, chiến đấu và hy sinh vì Tổ quốc.