Cô gái trong bài thơ “gửi em cô thanh niên xung phong” của Phạm Tiến Duật
O có tên đầy đủ là Lê Thị Nhị (SN 1946, ở làng chài Xuân Phượng, xã Thạch Kim, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh), trong một gia đình có 5 chị em. Năm 1967, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, o viết đơn tình nguyện vào thanh niên xung phong (TNXP) ở Khe Giao. Nhà vốn đã neo người, mẹ o thương con phận gái, nên không cho đi, nhưng o giấu mẹ, chờ cho đến tối khuya khăn gói trốn nhà đi làm cách mạng.
Năm 1968, o gia nhập đội phá bom cảm tử đoạn đường xã Nhân Lộc, cách Đồng Lộc chừng 3km. Tuyến đường 15A ngày đó bị giặc đánh phá ác liệt, khu vực ngã ba Đồng Lộc được ví như túi bom của cả nước. Để cho các đoàn xe kịp ra chiến trường, o đã cùng đồng đội ngày đêm bám đường, phá bom. Và chính trong một lần làm nhiệm vụ, nữ TNXP Lê Thị Nhị đã bước vào thơ của cố nhà thơ Phạm Tiến Duật một cách nhẹ nhàng mà sâu lắng.
O Nhị nhân vật nguyên mẫu trong bài Thơ "Gửi em, cô TNXP" của Nhà thơ Phạm Tiến Duật O Nhị nhớ lại thời mình trở thành nguyên mẫu bài thơ nổi tiếng của Phạm Tiến Duật: Đó là một tối năm 1968, đơn vị o làm nhiệm vụ như bao ngày khác: Phá bom, san lấp hố, thông đường cho xe qua. Đúng lúc ấy, một đơn vị lính của đoàn 559 từ trong Nam ra. Trong giây phút ngắn ngủi lưu lại chờ thông đường, có một anh bộ đội nhảy từ trên xe xuống làm quen, dưới ánh pháo sáng trông còn rất trẻ, anh có dáng người cao ráo, gương mặt đẹp, cái mũi cao thẳng, miệng cười rất duyên, nói giọng Bắc ngọt lịm nhỏ nhẹ như con gái: “Quê em ở đâu?”, o trả lời: “Quê em qua Thạch Bằng rồi đến Thạch nớ (ấy) là Thạch Nhọn eng nờ (anh à)!”. Anh bộ đội ấy ngơ ngác rồi thắc mắc: “Thạch Nhọn là đâu?”. Cả tiểu đội con gái cười giòn như pháo. O nghĩ trong bụng “Thạch Kim là Thạch Nhọn đó, có vậy cũng không hiểu, nhưng không dám nói”. Rồi anh ấy lại nhảy vội lên xe.Cuộc trò chuyện ngắn ngủi đầy tiếng cười ấy không ai nghĩ rằng là "cơ duyên" đưa o Nhị vào những vần thơ sống mãi với thời gian:“Em ở Thạch Kim, sao lại lừa anh, nói là Thạch NhọnĐêm ranh mãnh ngăn cái nhìn đưa đónEm đóng cọc rào quanh hố bomCái miệng em ngoa cho bạn cười giònTiếng Hà Tĩnh nghe buồn cười đáo đểAnh lặng người như trôi trong tiếng ru...”.Khi bài thơ “Gửi em cô thanh niên xung phong” của Phạm Tiến Duật được đọc trên Đài Tiếng nói Việt Nam, o Nhị đang làm nhiệm vụ ngoài đường thì có lệnh của Đại đội trưởng kêu về gấp. Đại đội trưởng nghiêm nghị nói: “Nói chi mà để người ta đọc trên đài, nói lừa Thạch Nhọn với Thạch Kim rứa? May họ là nhà thơ chứ cán bộ thì o tội to lắm vì làm ảnh hưởng đến chính trị địa phương”.Tui hết hồn, ngồi im thin thít, lúc sau mới nói: "Thôi, em trót dại, eng cho em ở lại chăn trâu, chăn bò chi cũng được, chứ đừng bắt em về mà em mang tội với mẹ, với làng xóm". Đại đội trưởng bảo tui nói rứa là làm mất hình ảnh của TNXP trong mắt bộ đội nên phải viết bản kiểm thảo, cam kết rồi mới được tha. Tui sợ đến nỗi, mãi một khoảng thời gian ra đường, ai hỏi chi, tui cũng không dám nói nữa, sợ bị trách tội. Cái thời ấy hay rứa (như thế) đó”.GỬI EM, CÔ THANH NIÊN XUNG PHONGCó lẽ nào anh lại mê emMột cô gái không nhìn rõ mặtÐại đội thanh niên đi lấp hố bomÁo em hình như trắng nhấtNgười tinh nghịch là anh dễ thânBởi vì thế có em đứng gầnEm ở Thạch Kim sao lại lừa anh nói là “Thạch Nhọn”Ðêm ranh mãnh ngăn cái nhìn đưa đónEm đóng cọc rào quanh hố bomCái miệng em ngoa cho bạn cười giònTiếng Hà tĩnh nghe buồn cười đáo đểAnh lặng người như trôi trong tiếng ru.Tranh thủ có ánh sáng đèn dùAnh vội nhìn em và bạn em khắp lượtMọi người cũng tò mò nhìn anhRồi bóng tối lại khép vào bóng tốiEm ơi em, hãy nghe anh hỏiXong đoạn đường này các em làm đâuAnh đã tìm em rất lâu, rất lâuCô gái ở Thạch Kim Thạch NhọnKhăn xanh, khăn xanh phơi đầy lán sớmSách giấy mở tung trắng cả rừng chiều.Anh đã đi rất nhiều, rất nhiềuNhững con đường như tình yêu mới mẻÐất rất hồng và người rất trẻNhưng chẳng thấy em, cô gái ở Thạch Nhọn Thạch KimNhững đội làm đường hành quân trong đêmNào cuốc nào choòng xoong nồi xủng xoảngRực rỡ mặt đất bình minhHấp hối chân trời pháo sángÐường trong tim anh in những dấu chân.Chiếc võng bạc trên đường hành quânAnh đã buộc nhiều cây xoan cây ổiLại đường mới và hàng nghìn cô gáiỞ đâu em tinh nghịch của anh?Bụi mù trời mùa hanhNước trắng khe mùa lũÐêm rộng dài là đêm không ngủEm vẫn đi, đường vẫn liền đườngCạnh giếng nước có bom từ trườngEm không rửa ngủ ngày chân lấmNgày em phá nhiểu bom nổ chậmÐêm nằm mơ nói mớ vang nhàChuyện kể từ nỗi nhớ sâu xaThương em, thương em, thương em biết mấy...Dừng tay cuốc khi em ngoảnh lạiSẽ giật mình đường mới ta xâyÐã có độ dài hơn cả độ dàiCủa đường xá đời xưa để lạiSẽ ra về bao nhiêu cô gáiMột ngày mai đường sẽ đứng chơ vơÐể cho đời sau còn thấy ngẩn ngơTrước những công trình ngoằn ngoèo trên mặt đất.Ơi em gái chưa một lần rõ mặtCó lẽ nào anh lại mê emTừ cái đêm Thạch Nhọn Thạch KimTên em đã thành tên chung anh gọi:Em là cô thanh niên xung phong.
O Nhị nhân vật nguyên mẫu trong bài Thơ "Gửi em, cô TNXP" của Nhà thơ Phạm Tiến Duật O Nhị nhớ lại thời mình trở thành nguyên mẫu bài thơ nổi tiếng của Phạm Tiến Duật: Đó là một tối năm 1968, đơn vị o làm nhiệm vụ như bao ngày khác: Phá bom, san lấp hố, thông đường cho xe qua. Đúng lúc ấy, một đơn vị lính của đoàn 559 từ trong Nam ra. Trong giây phút ngắn ngủi lưu lại chờ thông đường, có một anh bộ đội nhảy từ trên xe xuống làm quen, dưới ánh pháo sáng trông còn rất trẻ, anh có dáng người cao ráo, gương mặt đẹp, cái mũi cao thẳng, miệng cười rất duyên, nói giọng Bắc ngọt lịm nhỏ nhẹ như con gái: “Quê em ở đâu?”, o trả lời: “Quê em qua Thạch Bằng rồi đến Thạch nớ (ấy) là Thạch Nhọn eng nờ (anh à)!”. Anh bộ đội ấy ngơ ngác rồi thắc mắc: “Thạch Nhọn là đâu?”. Cả tiểu đội con gái cười giòn như pháo. O nghĩ trong bụng “Thạch Kim là Thạch Nhọn đó, có vậy cũng không hiểu, nhưng không dám nói”. Rồi anh ấy lại nhảy vội lên xe.Cuộc trò chuyện ngắn ngủi đầy tiếng cười ấy không ai nghĩ rằng là "cơ duyên" đưa o Nhị vào những vần thơ sống mãi với thời gian:“Em ở Thạch Kim, sao lại lừa anh, nói là Thạch NhọnĐêm ranh mãnh ngăn cái nhìn đưa đónEm đóng cọc rào quanh hố bomCái miệng em ngoa cho bạn cười giònTiếng Hà Tĩnh nghe buồn cười đáo đểAnh lặng người như trôi trong tiếng ru...”.Khi bài thơ “Gửi em cô thanh niên xung phong” của Phạm Tiến Duật được đọc trên Đài Tiếng nói Việt Nam, o Nhị đang làm nhiệm vụ ngoài đường thì có lệnh của Đại đội trưởng kêu về gấp. Đại đội trưởng nghiêm nghị nói: “Nói chi mà để người ta đọc trên đài, nói lừa Thạch Nhọn với Thạch Kim rứa? May họ là nhà thơ chứ cán bộ thì o tội to lắm vì làm ảnh hưởng đến chính trị địa phương”.Tui hết hồn, ngồi im thin thít, lúc sau mới nói: "Thôi, em trót dại, eng cho em ở lại chăn trâu, chăn bò chi cũng được, chứ đừng bắt em về mà em mang tội với mẹ, với làng xóm". Đại đội trưởng bảo tui nói rứa là làm mất hình ảnh của TNXP trong mắt bộ đội nên phải viết bản kiểm thảo, cam kết rồi mới được tha. Tui sợ đến nỗi, mãi một khoảng thời gian ra đường, ai hỏi chi, tui cũng không dám nói nữa, sợ bị trách tội. Cái thời ấy hay rứa (như thế) đó”.GỬI EM, CÔ THANH NIÊN XUNG PHONGCó lẽ nào anh lại mê emMột cô gái không nhìn rõ mặtÐại đội thanh niên đi lấp hố bomÁo em hình như trắng nhấtNgười tinh nghịch là anh dễ thânBởi vì thế có em đứng gầnEm ở Thạch Kim sao lại lừa anh nói là “Thạch Nhọn”Ðêm ranh mãnh ngăn cái nhìn đưa đónEm đóng cọc rào quanh hố bomCái miệng em ngoa cho bạn cười giònTiếng Hà tĩnh nghe buồn cười đáo đểAnh lặng người như trôi trong tiếng ru.Tranh thủ có ánh sáng đèn dùAnh vội nhìn em và bạn em khắp lượtMọi người cũng tò mò nhìn anhRồi bóng tối lại khép vào bóng tốiEm ơi em, hãy nghe anh hỏiXong đoạn đường này các em làm đâuAnh đã tìm em rất lâu, rất lâuCô gái ở Thạch Kim Thạch NhọnKhăn xanh, khăn xanh phơi đầy lán sớmSách giấy mở tung trắng cả rừng chiều.Anh đã đi rất nhiều, rất nhiềuNhững con đường như tình yêu mới mẻÐất rất hồng và người rất trẻNhưng chẳng thấy em, cô gái ở Thạch Nhọn Thạch KimNhững đội làm đường hành quân trong đêmNào cuốc nào choòng xoong nồi xủng xoảngRực rỡ mặt đất bình minhHấp hối chân trời pháo sángÐường trong tim anh in những dấu chân.Chiếc võng bạc trên đường hành quânAnh đã buộc nhiều cây xoan cây ổiLại đường mới và hàng nghìn cô gáiỞ đâu em tinh nghịch của anh?Bụi mù trời mùa hanhNước trắng khe mùa lũÐêm rộng dài là đêm không ngủEm vẫn đi, đường vẫn liền đườngCạnh giếng nước có bom từ trườngEm không rửa ngủ ngày chân lấmNgày em phá nhiểu bom nổ chậmÐêm nằm mơ nói mớ vang nhàChuyện kể từ nỗi nhớ sâu xaThương em, thương em, thương em biết mấy...Dừng tay cuốc khi em ngoảnh lạiSẽ giật mình đường mới ta xâyÐã có độ dài hơn cả độ dàiCủa đường xá đời xưa để lạiSẽ ra về bao nhiêu cô gáiMột ngày mai đường sẽ đứng chơ vơÐể cho đời sau còn thấy ngẩn ngơTrước những công trình ngoằn ngoèo trên mặt đất.Ơi em gái chưa một lần rõ mặtCó lẽ nào anh lại mê emTừ cái đêm Thạch Nhọn Thạch KimTên em đã thành tên chung anh gọi:Em là cô thanh niên xung phong.
