Bi kịch của một nữ Đế Lý Chiêu Hoàng

Lý Chiêu Hoàng (1218 – 1278), tên thật là Lý Phật Kim (sau đổi thành Lý Thiên Hinh), là vị hoàng đế thứ 9 và cũng là nữ hoàng đầu tiên và duy nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Ngai vàng danh giá tưởng như là đỉnh cao quyền lực, nhưng đối với bà, đó lại là mở đầu cho một chuỗi bi kịch cay đắng, bị biến thành quân cờ trong những toan tính chính trị tàn nhẫn.

1. Nữ đế 7 tuổi và cuộc đổi ngôi chớp nhoáng

Cuối thời Lý, triều đình suy vi, giặc giã nổi lên khắp nơi. Vua Lý Huệ Tông không có con trai, tâm thần lại bất định nên đã xuống chiếu nhường ngôi cho con gái thứ hai là Công chúa Chiêu Thánh (Lý Chiêu Hoàng) vào năm 1224, khi bà mới 6 tuổi.

Một đứa trẻ 6 tuổi chưa biết gì về chính sự đã phải khoác lên mình chiếc hoàng bào nặng trĩu. Mọi quyền hành thực tế rơi vào tay Điện tiền Chỉ huy sứ Trần Thủ Độ. Để thâu tóm giang sơn về tay họ Trần một cách hợp pháp, Trần Thủ Độ đã dàn xếp cho cháu trai là Trần Cảnh (cũng 7 tuổi) vào cung hầu hạ nữ vương.

Sự ngây thơ của hai đứa trẻ trở thành công cụ hoàn hảo. Sau một đám cưới con trẻ được sắp đặt, vào tháng 12 năm 1225, Lý Chiêu Hoàng được lệnh trút bỏ hoàng bào, nhường ngôi cho chồng, kết thúc 216 năm trị vì của vương triều Lý và mở ra triều đại nhà Trần. Từ một Nữ hoàng, bà trở thành Chiêu Thánh Hoàng hậu.

2. Bi kịch hôn nhân: Bị phế truất vì không thể sinh con

Trần Cảnh (Trần Thái Tông) và Chiêu Thánh sống với nhau hòa thuận, gắn bó suốt thời thơ ấu cho đến khi trưởng thành. Tuy nhiên, sóng gió ập đến khi triều đình nhà Trần cần một người nối dõi để củng cố vương quyền.

Năm 14 tuổi (1232), bà sinh ra Thái tử Trần Trịnh nhưng đứa trẻ không may yểu mệnh qua đời sớm. Sau đó, nhiều năm liền bà không thể hoài thai đổi lại. Lo sợ ngôi báu họ Trần bị lung lay, năm 1237, Trần Thủ Độ và Linh Từ Quốc Mẫu đã ép vua Trần Thái Tông phải phế truất Chiêu Thánh Hoàng hậu, giáng bà xuống làm công chúa.

Đau đớn hơn, người được đưa lên thay thế ngôi Hoàng hậu lại chính là Thuận Thiên công chúa – chị ruột của bà, lúc đó đang là vợ của anh trai vua (Trần Liễu) và đang mang thai 3 tháng. Bi kịch gia đình chồng chéo, huynh đệ tương tàn, chị em giành chồng đã khiến Chiêu Thánh chịu tổn thương sâu sắc. Bà quyết định xuống tóc đi tu, rời xa chốn hoàng cung đầy máu và nước mắt để tìm sự thanh tịnh suốt 21 năm.

3. Cuộc hôn nhân gán ghép ở tuổi xế chiều

Những tưởng cuộc đời vị cựu nữ hoàng sẽ bình yên nơi cửa Phật, nhưng dòng xoáy chính trị một lần nữa lại gọi tên bà.

Năm 1258, sau cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ nhất, tướng Lê Phụ Trần (Lê Tần) lập công lớn khi lấy tấm lá chắn che chở cho vua Trần Thái Tông. Để đền đáp công ơn và ràng buộc người hiền tài, vua Trần Thái Tông đã đưa ra một quyết định hy hữu: Gả vợ cũ của mình (Chiêu Thánh công chúa) cho Lê Phụ Trần.

Ở tuổi 40, một lần nữa Chiêu Thánh bị đem làm phần thưởng chính trị. Dù là cuộc hôn nhân gán ghép đầy trớ trêu, nhưng may mắn thay, Lê Phụ Trần là một bậc trượng phu quân tử. Ông yêu thương, trân trọng bà sâu sắc. Trong 20 năm sống bên nhau, bà đã sinh cho ông hai người con (một trai, một gái) đều là những danh tướng, hiền tài của đất nước (tướng Lê Tông và công chúa Khuê Hoa).

Cái kết và sự suy tôn lặng lẽ

Năm 1278, một năm sau khi cựu hoàng Trần Thái Tông qua đời, bà về thăm quê ngoại ở Cổ Pháp (Bắc Ninh) rồi mất tại đây ở tuổi 60. Giai thoại kể rằng, khi bà qua đời, mái tóc của bà vẫn đen nhánh chứ không bạc, dù cuộc đời đã trải qua biết bao giông bão.

Vì là người đã nhường ngôi cho nhà Trần, triều đình nhà Lý xem bà là "tội đồ" làm mất giang sơn, nên trong đền thờ các vị vua nhà Lý (Đền Đô), bà là vị vua duy nhất không được thờ chung với các vua cha, mà chỉ được thờ tại một ngôi miếu nhỏ độc lập bên ngoài (Miếu Rồng). Sự phân biệt này càng làm đậm tô nét bi kịch, cô đơn của vị nữ đế duy nhất trong lịch sử nước nhà.