CỖ MÁY CHẠY BẰNG SỨC NƯỚC TRONG LÒNG HANG CHỢ CHU

Nếu bây giờ bạn là một sinh viên ngành Công nghệ Cơ điện vừa tốt nghiệp và muốn mở một xưởng gia công cơ khí CNC, việc đầu tiên bạn nghĩ đến và bắt buộc phải có là gì? Chắc chắn đó phải là một mặt bằng nhà xưởng rộng rãi, nền móng bằng phẳng chống rung lắc, và quan trọng nhất là phải xin kéo được một đường điện 3 pha công suất lớn từ trạm biến áp về để chạy máy móc.

Vậy sẽ ra sao, nếu bài toán kỹ thuật đặt ra là: Bạn bị đưa vào một hang đá chật hẹp, tối tăm, ẩm thấp và hoàn toàn không có một nguồn điện lưới nào, nhưng lại bị yêu cầu phải lắp ráp và vận hành các cỗ máy cơ khí nặng hàng tấn để sản xuất vũ khí với độ chính xác cao? Nghe qua, điều này có vẻ giống một thử thách đánh đố, một "nhiệm vụ bất khả thi" trong các bộ phim khoa học viễn tưởng. Thế nhưng, đó lại là câu chuyện hoàn toàn có thật và là một mốc son chói lọi của ngành công nghiệp quân giới Việt Nam.

Đọc lại những trang sử hào hùng của tỉnh Thái Nguyên, sinh viên chúng tôi không khỏi trầm trồ và ngả mũ bái phục trước sự thông minh, khả năng thích ứng linh hoạt của những bậc tiền bối kỹ sư đi trước. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp vô cùng gian khổ, để tránh sự dòm ngó, trinh sát và ném bom triệt hạ của máy bay địch, các xưởng quân giới của ta tuyệt đối không thể xây dựng lộ thiên ở ngoài trời. Các kỹ sư và công nhân quân giới đành phải dùng sức người, tháo rời và khiêng từng chi tiết máy móc nặng nề, từ ròng rọc, cỗ máy tiện sắt, máy phay... vào ẩn náu sâu bên trong các hang đá tự nhiên tại khu vực Chợ Chu (huyện Định Hóa, Thái Nguyên).

Trong không gian chật chội, thiếu sáng và ẩm ướt ấy, máy móc đã vào vị trí, nhưng bài toán hóc búa nhất làm đau đầu những người thợ là: Lấy đâu ra năng lượng động lực để làm quay trục chính của máy tiện cắt gọt kim loại, làm vỏ lựu đạn, mìn và nòng súng? Không có điện lưới, cũng chẳng có xăng dầu để chạy máy nổ.

Không chịu khuất phục trước hoàn cảnh ngặt nghèo, bằng kiến thức vật lý và óc quan sát nhạy bén, các kỹ sư quân giới đã đưa ra một sáng kiến tuyệt vời: Lợi dụng dòng chảy tự nhiên của con suối chảy qua hang. Nói theo ngôn ngữ kỹ thuật ngày nay, họ đã chế tạo một hệ thống "Năng lượng tái tạo" (Thủy năng).

Bằng cách thiết kế và lắp ráp những bánh xe nước lớn bằng gỗ (giống như cọn nước của người đồng bào vùng cao), họ chặn dòng chảy để tạo ra cột áp. Động năng của dòng nước đổ xuống sẽ đẩy các gầu gỗ làm bánh xe quay tròn liên tục. Từ chuyển động quay chậm nhưng có mô-men xoắn (Torque) rất lớn đó, họ dùng một hệ thống truyền động thông minh bằng dây đai (dây curoa) và các bánh đà, bánh răng (pulley) nối từ bánh xe nước, khuếch đại tốc độ vòng quay (RPM) lên gấp nhiều lần, rồi truyền lực trực tiếp vào các trục quay của máy tiện, máy phay.

Thế là, một kỳ tích kỹ thuật đã ra đời: Không cần tiêu tốn một giọt xăng hay phụ thuộc vào một trạm biến áp điện lưới nào, những cỗ máy cơ khí nặng nề bằng sắt thép vẫn hoạt động trơn tru, máy tiện vẫn gầm gừ đều đặn xén gọt những phoi sắt ngày đêm, cho ra đời những mẻ vũ khí sắc bén gửi thẳng ra tiền tuyến. Sự vận dụng năng lượng tự nhiên này là đỉnh cao của óc sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và tinh thần "tùy cơ ứng biến" xuất sắc của người thợ Việt Nam.

Tập thể sinh viên lớp K59CN-ĐĐT.K04 chúng tôi hôm nay được học tập, thực hành trong các xưởng cơ khí khang trang, sáng rực ánh đèn tuýp, với những cỗ máy CNC điều khiển bằng máy tính cực kỳ hiện đại. Ngẫm lại câu chuyện cỗ máy chạy bằng sức nước trong lòng hang Chợ Chu năm nào, chúng tôi càng thấy mình phải học hỏi sâu sắc tinh thần dám nghĩ dám làm, không bao giờ lấy lý do thiếu thốn để đầu hàng trước khó khăn của thế hệ cha anh. Đó chính là ngọn lửa đam mê sáng tạo vô giá mà chúng tôi cần phải kế thừa trên con đường trở thành những kỹ sư giỏi.

(Đính kèm: Ảnh mô phỏng xưởng quân giới trong hang đá hoặc hình ảnh bánh xe nước thủy năng)

Nguồn tham khảo: - Tạp chí Công Thương - Chuyên đề: "Lịch sử hình thành và phát triển ngành Công nghiệp Quốc phòng Việt Nam" (https://tapchicongthuong.vn).

• Ghi chép lịch sử tại Di tích ATK Định Hóa, Thái Nguyên.

#cauchuyenthoihoalua #TuhaoVietNam #K59TNUT #KyUcSongMai #K59CNDDTK04