CÓ MỘT CÁI TÊN Ở LẠI VỚI QUÊ HƯƠNG

Có những người nằm lại giữa chiến trường.

Có những người nằm lại trong lòng đồng đội.

Và cũng có những người, sau khi đã hy sinh, vẫn tiếp tục hiện diện trong cuộc sống của quê hương bằng chính cái tên của mình.

Hồ Đắc Kiện là một con người như thế.

Ngày nay, cái tên Hồ Đắc Kiện được nhắc đến như tên của một xã trên vùng đất Châu Thành, thành phố Cần Thơ. Một địa danh tưởng như bình dị giữa miền Tây sông nước, nơi những con đường nối liền xóm ấp, những cánh đồng trải dài và cuộc sống diễn ra trong bình yên.

Nhưng phía sau cái tên ấy là câu chuyện của một người chiến sĩ đã ngã xuống khi tuổi đời mới hai mươi tám.

Một con người đã đi qua những năm tháng đầu tiên của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, khi lực lượng cách mạng còn thiếu thốn đủ bề, vũ khí chưa đầy đủ, căn cứ còn phải di chuyển, còn mỗi trận đánh đều là một cuộc thử thách sinh tử.

Tên của ông không chỉ nằm trong những trang sử.

Tên của ông đã trở thành một phần của quê hương.

Những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Bộ là những năm tháng vô cùng khắc nghiệt.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chính quyền cách mạng non trẻ phải đối mặt với âm mưu tái chiếm của thực dân Pháp. Ở miền Tây Nam Bộ, chiến tranh nhanh chóng lan đến từng làng quê, từng con đường, từng bến sông.

Những người đứng về phía cách mạng phải chiến đấu trong điều kiện vô cùng thiếu thốn.

Không có những tuyến phòng thủ kiên cố.

Không có những phương tiện chiến tranh hiện đại.

Không có những hậu phương rộng lớn và ổn định.

Có khi trận địa chỉ là một bờ ruộng.

Có khi là một khu vườn.

Có khi là một đoạn đường đất ven kênh.

Những con người làm nên sức mạnh của cuộc kháng chiến phần lớn đều xuất thân từ nhân dân.

Họ là nông dân.

Là thanh niên trong làng.

Là những cán bộ địa phương.

Là những người từng sống một cuộc đời bình dị nhưng đã bước vào chiến tranh khi quê hương cần.

Hồ Đắc Kiện trưởng thành trong chính hoàn cảnh ấy.

Ông tham gia lực lượng cách mạng và sau đó trở thành Chính trị viên Chi đội 123, một đơn vị vũ trang của Khu 9 trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp.

Chính trị viên không chỉ là người đứng bên cạnh chiến sĩ trong những giờ phút chiến đấu.

Đó còn là người giữ vững tinh thần của đơn vị.

Là người gắn kết cán bộ, chiến sĩ.

Là người giúp những người lính giữ được niềm tin trong những ngày mà tương quan lực lượng còn rất chênh lệch.

Trong chiến tranh, súng đạn có thể tạo nên sức mạnh.

Nhưng tinh thần mới là thứ giúp một đơn vị đứng vững lâu dài.

Hồ Đắc Kiện đã giữ vai trò ấy trong những năm tháng đặc biệt gian khó.

Tháng 7 năm 1947.

Chiến trường Khu 9 bước vào một giai đoạn mới.

Thực dân Pháp tổ chức các cuộc hành quân nhằm mở rộng phạm vi kiểm soát, đánh phá các khu vực căn cứ và hành lang kháng chiến.

Một trong những hướng hành quân quan trọng là tuyến từ Sóc Trăng về Cần Thơ.

Để phân tán lực lượng địch và mở rộng khu vực hành lang kháng chiến, Khu 9 tổ chức một trận đánh chặn.

Khu Bộ trưởng Khu 9 Huỳnh Phan Hộ trực tiếp chỉ huy và xây dựng kế hoạch.

Chi đội 123 được giao nhiệm vụ làm lực lượng chủ công.

Người phụ trách chính trị của đơn vị khi ấy là Hồ Đắc Kiện.

Con đường hành quân của quân Pháp chạy qua những địa bàn mà người dân địa phương đã quá quen thuộc.

Những con lộ.

Những con rạch.

Những vườn cây.

Những bờ ruộng.

Tất cả trở thành một phần của trận địa.

Và chính sự am hiểu địa hình đã giúp lực lượng cách mạng tạo ra lợi thế trước một đối phương có trang bị và hỏa lực mạnh hơn.

Hồ Đắc Kiện cho lực lượng ém quân bên tuyến lộ 4, khu vực Thuận Hòa – An Trạch, trên tuyến đường mà ngày nay là Quốc lộ 1.

Một con đường tưởng như chỉ nối những vùng quê với nhau.

Nhưng trong những ngày tháng ấy, đó lại là nơi quyết định số phận của một trận đánh.

Có lẽ buổi sáng hôm ấy, vùng quê vẫn mang vẻ bình thường của miền Tây.

Những hàng cây đứng im trong gió.

Những dòng kênh lặng lẽ trôi.

Những xóm làng nằm dọc theo tuyến đường.

Nhưng phía sau những tán cây và bờ đất là những người lính đang chờ đợi.

Họ không có nhiều thời gian để sai lầm.

Không có nhiều vũ khí để sử dụng lãng phí.

Không có điều kiện để đối đầu trực diện với đối phương trong một trận đánh kéo dài theo cách của một đội quân có ưu thế về hỏa lực.

Thứ họ có là địa hình.

Là sự bất ngờ.

Là lòng quyết tâm.

Và là niềm tin rằng nếu giữ được trận địa, tuyến hành lang kháng chiến sẽ tiếp tục tồn tại.

Khi quân Pháp tiến vào khu vực phục kích, trận đánh bắt đầu.

Tiếng súng xé tan không gian yên tĩnh của vùng quê.

Những người lính Chi đội 123 từ các vị trí ém quân đồng loạt tiến công.

Đối phương chống trả quyết liệt.

Hỏa lực mạnh dội xuống trận địa.

Nhưng lực lượng cách mạng không dễ dàng rút lui.

Trận đánh kéo dài.

Một giờ.

Rồi hai giờ.

Rồi hơn ba giờ.

Trong hơn ba giờ ấy, từng mét đất đều trở thành nơi giằng co.

Những người lính phải chiến đấu trong điều kiện mà chỉ một khoảnh khắc sơ suất cũng có thể trả giá bằng mạng sống.

Nhưng sự mưu trí và lòng dũng cảm của Chi đội 123 đã phát huy tác dụng.

Quân Pháp cuối cùng phải rút chạy về hướng Sóc Trăng.

Trên trận địa, chúng bỏ lại nhiều khí tài và chịu thương vong.

Một trận đánh đã kết thúc.

Nhưng đối với Hồ Đắc Kiện, đó lại là điểm kết thúc của một cuộc đời.

Trong lúc trận chiến diễn ra, Hồ Đắc Kiện vẫn ở lại cùng đơn vị.

Người chính trị viên không đứng ngoài trận đánh.

Ông hiện diện giữa những người lính của mình.

Ở nơi mà tiếng súng vang lên dày đặc.

Ở nơi mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau một khoảnh khắc.

Và chính tại trận đánh ấy, Hồ Đắc Kiện đã hy sinh.

Ông ra đi khi vừa tròn 28 tuổi.

Hai mươi tám tuổi.

Một độ tuổi mà hôm nay, nhiều người đang bắt đầu xây dựng gia đình, sự nghiệp và những ước mơ riêng.

Hai mươi tám tuổi khi ấy lại trở thành giới hạn cuối cùng của một đời người.

Không có một ngày trở về sau chiến thắng.

Không có một mái nhà bình yên chờ đợi.

Không có cơ hội chứng kiến đất nước đi hết cuộc kháng chiến.

Người chiến sĩ ấy nằm lại trên mảnh đất mà mình đã chiến đấu để bảo vệ.

Nhưng lịch sử đôi khi có cách giữ lại một con người theo một hình thức khác.

Không phải bằng một bức tượng.

Không phải chỉ bằng một tấm bia.

Mà bằng tên của chính quê hương.

Sau khi Hồ Đắc Kiện hy sinh, nhân dân địa phương không quên người chiến sĩ đã chiến đấu và ngã xuống trên chính vùng đất ấy.

Thuận Hòa khi đó là một địa bàn thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Sóc Trăng; trong các tài liệu lịch sử địa phương, khu vực này từng gắn với địa bàn Mỹ Tú.

Nhân dân địa phương đã đề nghị lấy tên Hồ Đắc Kiện đặt cho xã mới được tách ra từ xã Thuận Hòa.

Đề nghị ấy được chấp thuận.

Từ đó, cái tên của người chiến sĩ đã trở thành tên của một vùng quê.

Năm 2009, xã Hồ Đắc Kiện thuộc huyện Châu Thành. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, xã Hồ Đắc Kiện tiếp tục được xác lập trên cơ sở sắp xếp địa giới mới của địa phương.

Điều đặc biệt nằm ở chỗ:

Người chiến sĩ Hồ Đắc Kiện đã hy sinh từ năm 1947.

Nhưng cái tên Hồ Đắc Kiện vẫn tiếp tục được gọi mỗi ngày.

Trên giấy tờ.

Trên địa chỉ.

Trên những con đường.

Trong tên trường học, cơ quan, đơn vị.

Trong lời chỉ dẫn của người dân.

Trong ký ức của những thế hệ sinh ra rất lâu sau chiến tranh.

Một người đã mất.

Nhưng tên người ấy vẫn sống.

Có lẽ không phải ai đi qua địa danh Hồ Đắc Kiện hôm nay cũng biết rằng cái tên ấy bắt đầu từ một người chiến sĩ.

Có thể có những chuyến xe đi qua mà không ai nghĩ đến câu chuyện phía sau.

Có những người trẻ sinh ra và lớn lên tại đây nhưng chỉ biết Hồ Đắc Kiện là tên quê hương.

Nhưng nếu một ngày dừng lại bên những địa chỉ lịch sử của vùng đất, sẽ thấy phía sau một cái tên luôn có một câu chuyện.

Và câu chuyện của Hồ Đắc Kiện là câu chuyện về một người đã dùng tuổi trẻ của mình để bảo vệ quê hương.

Không phải bằng những điều lớn lao ngay từ đầu.

Mà bằng từng nhiệm vụ.

Từng trận đánh.

Từng ngày bám trụ.

Từng khoảnh khắc đứng cùng đồng đội giữa hiểm nguy.

Chiến tranh đã lùi xa.

Nhưng những vùng đất từng đi qua chiến tranh vẫn còn lưu giữ ký ức.

Ở Hồ Đắc Kiện hôm nay vẫn còn những địa chỉ gắn với lịch sử cách mạng. Báo Sóc Trăng ghi nhận nơi đây từng có Khu căn cứ Thị ủy Sóc Trăng, là một trong những địa điểm ghi dấu hoạt động cách mạng của địa phương. Đảng bộ, quân và dân xã Hồ Đắc Kiện cũng được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.

Điều ấy khiến câu chuyện về Hồ Đắc Kiện không chỉ thuộc về một cá nhân.

Nó trở thành một phần của câu chuyện về cả vùng đất.

Một vùng đất từng chịu đựng chiến tranh.

Một vùng đất từng nuôi giấu cán bộ.

Một vùng đất từng có những người con rời quê để chiến đấu.

Và cũng là vùng đất đã chứng kiến những người con của mình nằm xuống.

Trong ký ức lịch sử, người ta thường nhớ đến những trận đánh lớn.

Nhớ những chiến dịch.

Những chiến thắng làm thay đổi cục diện chiến trường.

Nhưng chiến thắng lớn được tạo nên từ rất nhiều trận đánh nhỏ.

Và mỗi trận đánh nhỏ lại được tạo nên từ những con người cụ thể.

Hồ Đắc Kiện là một trong những con người như thế.

Trận đánh tháng 7 năm 1947 trên tuyến lộ 4 có thể chỉ là một phần nhỏ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Nhưng đối với những người trực tiếp tham gia, đó là cả một cuộc chiến.

Đối với gia đình người đã hy sinh, đó là một khoảng trống kéo dài suốt đời.

Đối với nhân dân địa phương, đó là một ký ức được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Và đối với quê hương, đó là một cái tên được giữ lại.

Hai mươi tám tuổi.

Hồ Đắc Kiện đã dừng lại ở tuổi ấy.

Nhưng quê hương không dừng lại.

Những con đường tiếp tục mở ra.

Những ngôi nhà tiếp tục mọc lên.

Những đứa trẻ tiếp tục đến trường.

Những mùa lúa tiếp tục nối nhau trên những cánh đồng.

Cuộc sống bình yên hôm nay đã đi rất xa khỏi những ngày tiếng súng từng vang lên trên tuyến lộ 4.

Chính vì thế, cái tên Hồ Đắc Kiện càng trở nên đặc biệt.

Nó giống như một dấu mốc giữa đời sống hiện tại.

Một lời nhắc rằng vùng đất này từng có chiến tranh.

Từng có những người trẻ chiến đấu.

Từng có những người không trở về.

Và sự bình yên hôm nay được xây dựng từ những hy sinh ấy.

Có những người anh hùng được nhớ đến bằng một trận đánh.

Có những người được nhớ đến bằng một chiến công.

Có người được nhớ bằng một tấm huân chương.

Còn Hồ Đắc Kiện được quê hương nhớ bằng một cái tên.

Cái tên ấy không nằm yên trên một trang sách.

Nó sống trong từng ngày bình thường của vùng đất.

Khi một người nói mình đến Hồ Đắc Kiện.

Khi một chuyến xe đi qua Hồ Đắc Kiện.

Khi một đứa trẻ viết địa chỉ quê hương vào trang giấy.

Khi một thế hệ trẻ tìm hiểu lịch sử nơi mình sinh ra.

Cái tên ấy lại một lần nữa được gọi lên.

Và mỗi lần được gọi, lịch sử lại có thêm một lần được nhắc nhớ.

Người chiến sĩ năm nào có thể đã không còn hình bóng.

Nhưng tên của ông vẫn còn.

Quê hương vẫn còn.

Những thế hệ hôm nay vẫn còn.

Đó có lẽ là một dạng bất tử rất đặc biệt.

Không phải bất tử bằng tuổi thọ.

Mà bất tử bằng ký ức.

Không phải sống mãi trong một khoảnh khắc.

Mà sống mãi trong tên gọi của quê hương.

Ngày nay, khi tuổi trẻ trở về với những địa chỉ đỏ, khi những di tích lịch sử được số hóa để thế hệ mới dễ dàng tiếp cận, những câu chuyện như Hồ Đắc Kiện càng có thêm một ý nghĩa.

Tuổi trẻ hôm nay không còn phải cầm súng trên những tuyến đường năm xưa.

Nhưng vẫn có thể tiếp nối bằng cách tìm hiểu lịch sử.

Bằng việc giữ gìn những địa chỉ đỏ.

Bằng việc kể lại những câu chuyện của thế hệ đi trước.

Bằng cách sống có trách nhiệm với quê hương.

Bởi nếu lịch sử chỉ nằm trong những trang sách, ký ức có thể trở nên xa xôi.

Nhưng nếu lịch sử được kể bằng tên của một con đường, một ngôi trường, một vùng quê, lịch sử sẽ bước vào đời sống.

Hồ Đắc Kiện chính là một câu chuyện như thế.

Một cái tên được sinh ra từ chiến tranh.

Một cái tên được giữ lại bởi lòng biết ơn.

Một cái tên đi qua hơn bảy thập kỷ để vẫn hiện diện giữa cuộc sống hôm nay.

Và phía sau cái tên ấy là một người chiến sĩ đã hy sinh khi mới hai mươi tám tuổi.

Hồ Đắc Kiện đã không thể sống đến ngày quê hương hoàn toàn bình yên.

Nhưng quê hương đã giữ tên ông lại.

Để mỗi con đường đi qua vùng đất này vẫn có thể kể một câu chuyện.

Để mỗi thế hệ lớn lên nơi đây hiểu rằng:

Có những người đã trao cả tuổi xuân cho quê hương, để rồi quê hương trao lại cho họ một điều còn lâu bền hơn cả sự sống – đó là ký ức.

Và từ ký ức ấy, một cái tên vẫn tiếp tục sống.

Hồ Đắc Kiện.