Có một Đồng khởi ở Long Mỹ

Trong căn nhà nhỏ tại quận 11, TP Hồ Chí Minh, chúng tôi được gặp và trò chuyện với Đại tá Nguyễn Quốc Thanh-một nhân chứng sống của những tháng ngày phong trào Đồng khởi. Ở tuổi 80, ông vẫn nhớ rõ trận đánh quan trọng do ông chỉ huy, một trong những thắng lợi vang dội của LLVT địa phương thời bấy giờ.

Đại tá Nguyễn Quốc Thanh nhớ lại: “Thời điểm đó, Mỹ-ngụy thực hiện chính sách “Tố cộng, diệt cộng”, rồi đến “Luật 10/59” thẳng tay đàn áp, bắt giam và sát hại cán bộ cách mạng. Hành động thâm độc và tàn bạo của Mỹ-Diệm chẳng những không khuất phục được nhân dân ta, không dập tắt được ngọn lửa đấu tranh của quần chúng cách mạng miền Nam, mà còn phơi bày bản chất xâm lược và bán nước của chúng. Cùng với Bến Tre, nhân dân tỉnh Cần Thơ cũ đã vùng lên mạnh mẽ, giành được những thắng lợi to lớn”.

Thời gian phong trào Đồng khởi, Nguyễn Quốc Thanh đang là Chính trị viên Liên Trung đội huyện Long Mỹ, tỉnh Cần Thơ cũ (huyện Long Mỹ bây giờ thuộc tỉnh Hậu Giang). Hưởng ứng phong trào Đồng khởi, quần chúng huyện Long Mỹ nổi dậy đấu tranh chống lại chính quyền Mỹ-ngụy chủ yếu đòi dân sinh, dân chủ và thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ. Vợ ông, bà Nguyễn Thị Kim Tuyết, lúc này là Hội trưởng phụ nữ huyện, đã vận động các tầng lớp nhân dân chia thành hai lực lượng. Một nhóm đi trên bờ, một nhóm chèo xuồng dưới sông, giương cao các khẩu hiệu biểu tình tiến sát vào huyện lỵ. Quần chúng đấu tranh liên tục ngày đêm. Hình ảnh ngọn đuốc sáng rực các con đường. Còn các đơn vị LLVT giữ vai trò hỗ trợ đấu tranh và phục kích tiêu diệt các lực lượng của địch đi tuần tra.

Khi phong trào đấu tranh cách mạng của quần chúng lan tỏa mạnh, Mỹ-ngụy đã tập trung lực lượng mở các đợt càn quét lớn vào vùng giải phóng của huyện Long Mỹ. Đơn vị của ông Thanh được cấp trên giao chặn đánh địch. Ông còn nhớ, đầu năm 1961, địch sử dụng tiểu đoàn có biệt danh “Cọp đen” mở đợt càn lớn vào xã Thuận Hưng, huyện Long Mỹ. Chúng đi đến đâu là cướp bóc, đập phá, la hét đến đó. Nhận định tình hình, ông quyết định cho đơn vị phục kích địch nơi địa hình vườn cây giáp với đồng trống, địch không đề phòng. Đúng như dự kiến, khi trung đội đi đầu cảnh giới của địch lọt vào trận địa phục kích, ông lệnh nổ súng, tiêu diệt được 45 tên, thu được nhiều súng các loại. Sau thời gian hoảng loạn, lực lượng địch ở tuyến sau bắn pháo chùm lên khu vực bị phục kích và cho bộ binh tiến lên. Ông trực tiếp ở lại chỉ huy một tiểu đội vừa kiểm soát tình hình, vừa đánh chặn, nghi binh, đánh lạc hướng của địch cho lực lượng ta lui quân an toàn. Ông nhớ lại: “Tôi cho anh em kiểm tra thương binh, tử sĩ, thu chiến lợi phẩm và nhanh chóng lui quân theo các con đường mòn, sẵn sàng tổ chức lại trận đánh mới vì lực lượng của ta chưa đủ sức đánh giáp lá cà với địch. Trận này, một chính trị viên trung đội của chúng tôi đã hy sinh”. Trận đánh giằng co quyết liệt nhưng do lực lượng địch quá mạnh nên chúng ép ông cùng tiểu đội ra phía bờ sông Long Mỹ. Ông nhanh trí chỉ huy mọi người tản vào các bụi dừa nước, vớt lục bình, ẩn mình dưới nước tránh địch vì không còn đạn để đánh trả. Kể đến đây, ông Thanh mỉm cười: “Trận thứ nhất thất bại, chúng tổ chức trận càn thứ hai với quy mô 7 tiểu đoàn vào trung tâm cách mạng của huyện nhưng lực lượng của ta đã di tản trước. Địch chỉ tiến vào chỗ trống, trên đường đi còn bị du kích của ta tiêu diệt hơn 30 tên”.

Từ những thắng lợi liên tiếp, phong trào đấu tranh của quần chúng, đấu tranh chính trị phát triển thêm sâu rộng, kết hợp với sức mạnh của phong trào Đồng khởi ở các địa phương lân cận, quân và dân huyện Long Mỹ đã mở rộng vùng giải phóng. Cuối năm 1961, Mỹ-ngụy tăng cường đàn áp phong trào đấu tranh cách mạng, lập ấp chiến lược khắp nơi. Chúng đã bắt mẹ và vợ của ông vào khu trù mật. Cùng thời điểm này, ông được cấp trên điều động về đơn vị chủ lực của Sư đoàn Bộ binh 9 hoạt động ở chiến trường miền Đông Nam Bộ. Những bài học kinh nghiệm từ phong trào Đồng khởi được ông áp dụng hiệu quả vào quá trình chỉ huy tác chiến, vận động quần chúng.