CÓ MỘT NGƯỜI MẸ ĐÃ TIỄN HAI NGƯỜI CON RA TRẬN
Có những câu chuyện, càng kể lại càng thấy thời gian như chậm lại.
Một người mẹ đứng trước hiên nhà. Một người con khoác ba lô lên đường. Một lời dặn dò ngắn ngủi trước giờ chia tay. Không ai biết đó có phải là lần cuối cùng mẹ được nhìn thấy con hay không. Những cuộc chia tay như thế đã từng diễn ra ở biết bao miền quê Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh. Tại Cẩm Thượng, Hải Dương (nay thuộc thành phố Hải Phòng), có một người mẹ đã hai lần tiễn con trai ra đi. Nhưng cả hai người con đều không trở về. Đó là Mẹ Việt Nam Anh hùng Đinh Thị Lý.
Người con trai cả của bà Lý là Vũ Như Đính. Năm 1946, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn đầy cam go, ông Đính lên đường tham gia kháng chiến. Ông được biên chế vào một công binh xưởng đóng tại Đông Triều, làm nhiệm vụ chế tạo vũ khí phục vụ cuộc chiến đấu của quân và dân ta. Cuối năm 1946, trước tình hình chiến sự, công binh xưởng được chuyển lên vùng chiến khu Bắc Kạn.
Có lẽ lúc tiễn con, bà cũng như bao người mẹ khác, chỉ mong một ngày nào đó cánh cửa sẽ mở ra và người con trai lại trở về. Nhưng ngày ấy đã không đến. Ngày 23/8/1947, trong một trận chiến đấu chống cuộc càn của quân Pháp vào công binh xưởng, chiến sĩ công binh Vũ Như Đính đã anh dũng hy sinh. Tin dữ trở về quê nhà, người mẹ mất đi người con trai đầu nhưng những năm tháng chiến tranh vẫn chưa kết thúc.
Người con thứ hai của bà là Vũ Như Ngôn cũng tiếp bước anh. Năm 1945, ông tham gia hoạt động Thanh niên Cứu quốc tại huyện Cẩm Giàng, Hải Dương. Đến năm 1950, ông thoát ly, tham gia hoạt động cách mạng tại Hà Nội. Một người con đã hy sinh; Người con còn lại vẫn tiếp tục con đường cách mạng. Nhưng rồi ông Ngôn bị địch bắt. Năm 1951, ông bị địch bắn tại khu vực Tương Mai, Hà Nội. Một lần nữa, căn nhà của bà Lý lại vắng đi một người con. Hai người con trai, hai cuộc đời, hai sự hy sinh và ở quê nhà là một người mẹ đã mất đi những người con mà mình từng mang nặng đẻ đau.
Trong câu chuyện của gia đình bà Đinh Thị Lý còn có một người con cháu đã tiếp bước cha, chú. Đó là đồng chí Vũ Văn Ngữ, người con duy nhất của liệt sĩ Vũ Như Đính. Năm 1965, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ngày càng ác liệt, ông Ngữ tình nguyện nhập ngũ dù thuộc diện được miễn. Ông muốn tiếp bước người cha đã hy sinh và người chú đã ngã xuống. Với một người mẹ đã mất hai người con, quyết định ấy chắc chắn không dễ dàng. Bởi bà hiểu chiến tranh hơn ai hết, bà đã từng chờ con, đã từng nhận tin con hy sinh và giờ đây, người cháu trai duy nhất cũng chuẩn bị bước vào cuộc chiến. Nhưng cuối cùng, người thanh niên ấy vẫn lên đường. Sau những năm tháng chiến đấu, ông Vũ Văn Ngữ trở về người cháu mà bà từng lo lắng, từng chờ đợi đã trở lại quê nhà.
Ngày hôm nay, quê hương Cẩm Thượng, Hải Dương năm xưa đã trở thành một phần của thành phố Hải Phòng. Những con đường đã rộng mở hơn. Những ngôi nhà mới mọc lên. Cuộc sống của người dân ngày càng đổi thay. Nhưng những ký ức về một thời hoa lửa vẫn còn được lưu giữ trong những gia đình, những nghĩa trang, những di tích và trong câu chuyện của những người từng đi qua chiến tranh.
Câu chuyện về Mẹ Việt Nam Anh hùng Đinh Thị Lý vì thế không chỉ là câu chuyện của một gia đình, đó là một lát cắt của lịch sử là câu chuyện về những người mẹ ở hậu phương; là câu chuyện về những người con đã lên đường khi tuổi đời còn rất trẻ; là câu chuyện về những người đã hy sinh mà chưa kịp nhìn thấy ngày đất nước hòa bình và cũng là câu chuyện về sự tiếp nối giữa các thế hệ.
