Có một Nguyễn Viết Xuân như thế

Thiếu tướng Phan Thái, nguyên là Tiểu đoàn trưởng đầu tiên của Tiểu đoàn 396, Trung đoàn 367 nhớ lại những kỷ niệm về Nguyễn Viết Xuân: Sau khi nghe nói trong số chiến sĩ được điều về Tiểu đoàn có người quê ở Vĩnh Tường - Vĩnh Phúc, tôi có ý định tìm gặp để hỏi về tình hình quê nhà, vì tôi xa nhà đã lâu. Nghiên cứu hồ sơ lý lịch, tôi thấy Xuân ở Ngũ Kiên, một xã liền kề với xã Tuân Chính quê tôi. Đồng chí Chu Duy Kính-Chính trị viên Đại đội 382, có nhận xét rất tốt về Xuân và ý định đưa Xuân vào diện cảm tình Đảng. Lần đầu gặp tôi, Xuân rất rụt rè và ít nói, hỏi đến đâu nói đến đó. Xuân cho biết: Quê hương vẫn rất kiên cường và đứng vững. Sau vài lần gặp, Xuân mạnh dạn và cởi mở hơn.

Chiến dịch Điện Biên Phủ bắt đầu, tôi về làm cán bộ tác huấn Trung đoàn 367 nên ít có điều kiện gặp Xuân, nhưng lại được biết qua các trận chiến đấu trực tiếp với không quân địch ở Cò Nòi, Lũng Lô. Xuân chiến đấu rất dũng cảm và được kết nạp vào Đảng ngay tại trận địa đưới chân đèo Bản Ban. Tôi thấy mừng cho Xuân và thật tự hào vì đã có người đồng hương như thế.

Khi chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng, trên đường hành quân về, tôi gặp Xuân ở trận địa đèo Lũng Lô. Anh đang trực chiến đấu bảo vệ cho đoàn quân chiến thắng hành quân trở về. Trông Xuân qua mấy tháng chiến đấu đã rắn rỏi và trưởng thành lên rất nhiều, không còn rụt rè, bẽn lẽn như hồi trước nữa, Xuân đã trở thành anh bộ đội chững chạc.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Tiểu đoàn 396 hành quân về Gia Lâm bảo vệ Hà Nội rồi được điều vào Quảng Bình trong đội hình của Sư đoàn 325 và Nguyễn Viết Xuân được lựa chọn đi học chính trị viên. Còn tôi được cử đi đào tạo hai năm sau đó về làm chủ nhiệm Binh chủng ra đa Phòng không. Biết Nguyễn Viết Xuân mới hy sinh trong trận chiến đấu ngày 18-11-1964 nên tôi xuống ngay Đại đội 833. Gặp đồng chí Lê Hữu Mai, Đại đội trưởng 833 kể lại: Đại đội 833 bị thiệt hại nặng nề, một khẩu đội bị bom vùi lấp, Xuân trong bom đạn mịt mù đã lao xuống các khẩu đội pháo để khôi phục lại sức chiến đấu, khi quay về Sở chỉ huy, Xuân đã bị trọng thương khá nặng. Tuy nhiên, Xuân vẫn ngẩng cao đầu, đứng trên nóc Sở chỉ huy và động viên: “Các đồng chí ngẩng cao đầu lên, nhằm thẳng quân thù mà bắn”. Lúc đó, anh lại bị một loạt đạn 20 ly bắn gãy chân phải, máu chảy ướt đẫm ống quần. Xuân đã lả đi và ngã xuống trong cánh tay của đồng đội. Nhưng sau lời hô của Nguyễn Viết Xuân, cả đại đội lại tiếp tục bắn trả mãnh liệt những đợt công kích của máy bay địch trong khói đạn mịt mù