Có một Thầu Chín – sư Hạnh Đa ở Xiêm

Thể theo nguyện vọng, ngày 25 tháng 4 năm 1928, Quốc tế Cộng sản ra Quyết định để Nguyễn Ái Quốc về hoạt động ở châu Á.

Đầu tháng 6 năm 1928, Nguyễn Ái Quốc (đang làm báo cho tờ Die Welt – Thế giới, Đức), với tấm hộ chiếu mang tên một người Hoa Nguyễn Lai rời Béc-lin đi Thụy Sỹ đến Milan, Italia. Không bao lâu sau đó, Nguyễn Ái Quốc từ cảng Napoli, Italia đáp tàu thuỷ Nhật Bản đi Xiêm (đến năm 1938, Xiêm gọi là Thái Lan).

Khoảng đầu tháng 7 năm 1928, ông Nguyễn đến cảng Khoong Tơi, Bangkok. Trong những ngày ở Bangkok, để tránh sự theo dõi của mật thám Xiêm – Anh, ông Nguyễn thường xuyên di chuyển chỗ ở trong các chùa Hội Khánh (tiếng Thái Mongkhol Sunronkhol), chùa Ông Năm (Somsanam Boriham), chùa Sư Ba (Lacumkho), chùa Từ Tế (Wat Lakonuckor, thuộc xã Rachavong, huyện Xẳm Phănthavông, nay là phố Rachavong, Bangkok). Sau đó ông Nguyễn đến Bản Đông, huyện Phichit, tỉnh Phitxanulốc.

Bản Đông thời bấy giờ có khoảng hai chục gia đình Việt kiều. Từ năm năm 1920, tại đây đã có các tổ chức Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng, Hội hợp tác, Hội Việt kiều Thân ái hoạt động trong hàng ngũ Việt kiều.

Trong buổi họp mặt đầu tiên với bà con Việt kiều Bản Đông, ông Nguyễn tự giới thiệu mình tên là Thọ, biệt hiệu Nam Sơn. Trong những ngày sống và hoạt động ở Bản Đông, ông Thọ thường xuyên đến thăm hỏi các gia đình Việt kiều, tìm hiểu đời sống, công việc làm ăn của từng người. Ngày ngày ông Thọ cùng bà con tham gia sản xuất. Tối đến ông tổ chức nói chuyện tình hình thế giới, tình hình nước nhà. Ông chân tình giải thích cặn kẽ mọi thắc mắc của bà con về đường lối chủ trương của cách mạng. Bà Quỳnh ở Bản Đông là người đầu tiên tiếp xúc với ông Thọ, kể rằng: “Tôi khép nép nhìn ông khách, chỉ mỉm cười, mà không nói được gì, bởi vì ngay từ phút đầu gặp ông tôi cảm thấy có điều gì đó rất khác thường, không thể giải thích được. Đôi mắt sáng một cách lạ lùng, nhưng rất ấm, trìu mến dễ gần, tôi cảm thấy như đã gặp một lần nào rồi, cho nên tôi thấy ông vừa lạ vừa quen thân”.

Đặt chân đến Bản Đông, ông Thọ lập tức bắt tay ngay vào công việc tuyên truyền cho bà con chủ nghĩa yêu nước cũng như con đường cách mạng Việt Nam. Việc đầu tiên là Người tập họp tất cả bà con Việt kiều tại đây để gặp mặt làm quen tạo thiện cảm. Nhân dịp này, Người giới thiệu khái quát những biến đổi chính trị quan trọng ở trong nước và trên thế giới, khơi dậy lòng yêu nước, tự tôn dân tộc và hướng về đất mẹ thân thương đang ngày đêm quằn quại dưới ách thống trị của thực dân Pháp.

Để nắm tình hình và hiểu rõ bà con Việt kiều, Người đã hoà mình vào cuộc sống thường nhật của cộng đồng, thực hiện “ba cùng”: cùng ăn, cùng ở và cùng làm việc. Tập đi chân đất, mặc áo vải nâu sòng... Vì thế, chỉ trong một thời gian ngắn từ già đến trẻ nơi đây đều rất kính trọng coi ông Thọ như người nhà.

Ông Thọ ở Bản Đông chỉ một thời gian ngắn, đầu tháng 7 năm 1928, ông Thọ rời Bản Đông đến bản Noọng Bùi, tỉnh Udon Thani, vùng Đông Bắc Xiêm, nơi tập trung nhiều Việt kiều nhất ở tỉnh Udon Thani, có khoảng trên hai vạn kiều bào ta đang sinh sống. Họ phần lớn quê ở các tỉnh miền Trung nghèo đói: Nghệ - Tĩnh, Bình - Trị -Thiên, giàu lòng yêu nước, nên gắn bó mật thiết với phong trào cách mạng trong nước. Bà con Việt kiều sống xa quê, luôn rộng lòng giúp đỡ mọi người Việt cùng cảnh ngộ.

Để tránh mật thám Thái – Anh vây ráp, tại Udon Thani ông Thọ (Nguyễn Ái Quốc) lấy tên là Thầu Chín (thầu tiếng Thái ông già)- ông Già Chín - và luôn thoắt ẩn, thoắt hiện. Bà con Việt kiều rỉ tai nhau “Thầu Chín có phép tàng hình”. Thầu Chín rất mưu trí, luôn cảnh giác, song vẫn không giữ được bí mật tuyệt đối. Nhiều lần để thoát hiểm Thầu Chín phải lánh vào chùa, xuống tóc đi tu, đóng vai nhà sư, pháp danh Hạnh Đa.Trong những ngày hoạt động ở Udon Thani, Thầu Chín đã thổi vào phong trào Việt kiều yêu nước và người Thái bản địa một luồng sinh khí mới, một môi trường xã hội thấm đẫm đạo lý tình người.

Trong cuộc họp đầu tiên ở Udon Thani, Thầu Chín báo cáo trước chi bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Hội về tình hình và triển vọng cách mạng Việt Nam, trong đó Người đặc biệt nhấn mạnh đến phẩm chất của người cách mạng là rèn luyện ý chí chiến đấu, chịu đựng vượt lên mọi khó khăn gian khổ, kiên trì đấu tranh không mệt mỏi, tích cực tuyên truyền giác ngộ quần chúng.

Tại đây, Thầu Chín chủ trương mở rộng tổ chức, thu hút quần chúng, củng cố cơ sở, kết nạp vào Hội những Việt kiều hăng hái tham gia cách mạng. Hàng ngày Thầu Chín cùng với đồng bào lao động làm ruộng vườn, làm thuỷ lợi..., tối đến Thầu Chín tổ chức nói chuyện làm ăn sao cho thu nhập được nhiều tiền của, rồi từ từ dẫn đến câu chuyện chính trị thiết thực rất hấp dẫn cuốn hút cả người Việt lẫn người Thái. Thầu Chín luôn chủ trương Việt – Thái đoàn kết, tối lửa tắt đèn có nhau... Từ đó khiến người Thái thiện cảm hơn với Việt kiều và với cách mạng Việt Nam.

Tại đây, Thầu Chín còn mở lớp dạy chữ quốc ngữ cho bà con Việt kiều và khuyên bà con “nhập gia tuỳ tục”, cần học tiếng Xiêm để mở rộng tầm nhìn, giao lưu, hoà nhập và tôn trọng phong tục tập quán của người dân bản địa.

Trong thời gian hoạt động ở Xiêm Thầu Chín tích cực tuyên truyền, vận động xây dựng cơ sở cách mạng và gây ảnh hưởng về trong nước, đồng thời mở lớp huấn luyện ngắn hạn cho hội viên chi bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Hội và chọn một số sách dịch sang tiếng Việt, cho đồng bào đọc, chỉ đạo xuất bản báo để tuyên truyền, cổ vũ tinh thần yêu nước của Việt kiều, hướng dẫn mở trường dạy học cho con em Việt kiều.

Khoảng đầu năm 1929, Thầu Chín rời Udon Thani đến Sacon, nơi cũng có đông Việt kiều và là nơi tổ chức cách mạng hình thành khá sớm. Tại đây hằng ngày Thầu Chín đọc sách, tổ chức huấn luyện cán bộ và thanh niên, củng cố các cơ sở cách mạng đã có, xây dựng thêm cơ sở mới... Thỉnh thoảng cùng một số cán bộ đi làm kinh tế để gây quỹ cho tổ chức.

Để giáo dục lòng yêu nước cho cộng đồng Việt kiều, Thầu Chính viết bài ca Trần Hưng Đạo:

Diên Hồng thề trước thánh minh, Lòng dân đã quyết hy sinh rành rành, Nếu ai muốn đến giành đất Việt,

Đưa dân ra giết sạch trơn, Một người dân Việt đương còn,

Thì non sông Việt vẫn non sông nhà.

Cuối tháng 7 năm 1929, Thầu Chín tạm biệt Sacon đến tỉnh Nakhon Phanom, bên bờ sông Mê Kông, rồi tiếp tục đến một số huyện: Thà U Then, Thạt Phanom và ở lại lâu nhất tại Bản Nachok (Bản Mạy). Ở Bản Mạy Thầu Chín huấn luyện xây dựng tổ chức trở thành một trong những trọng điểm quan trọng Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng.

Tháng 10 năm 1929, rời Nakhon Phanom, Thầu Chín đến huyện Amnat Charơn (huyện Bùng) tỉnh Ubon Ratchathani. Ở đây chỉ một thời gian ngắn, rồi chuyển về Bản Thà (cũng thuộc tỉnh Ubon Ratchathani), nhưng không được bao lâu Thầu Chín về huyện Mucdahan tỉnh Nakhon Phanom. Và địa điểm cuối cùng trên đất Xiêm, Thầu Chín đến là tỉnh Noọng Khai, đối diện với thủ đô Vientian, Lào, bên kia sông Mê Kông.

Tại đây, Thầu Chín có điều kiện thuận lợi gặp gỡ các chiến sỹ cách mạng Việt Nam hoạt động tại Vientian sang báo cáo tình hình trong nước và cho biết tin ngày 10 tháng 10 năm 1929, tòa án Vinh, Nghệ An đã xử án vắng mặt Nguyễn Áí Quốc tội tử hình.

Một buổi chiều cuối thu năm 1929, trời Đông Bắc Xiêm se se lạnh, Thầu Chín bí mật rời xứ sở Chùa Vàng. Bà con Việt kiều không biết Thầu Chín đi đâu. Hôm sau, tờ mờ sáng liên quân cảnh sát Xiêm – Anh đến lùng sục, khám xét từng nhà Việt kiều, vùng Đông Bắc Xiêm. Bấy giờ bà con Việt kiều mới biết Thầu Chín - Sư Hạnh Đa chính là lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc.

Trong thời gian hơn một năm sống và hoạt động ở Xiêm (7/1928 đến 11/1929), Nguyễn Ái Quốc – Thầu Chín – sư Hạnh Đa đã tiến hành vận động các Việt kiều vào tổ chức của Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng: ngoài chi bộ Phichịt còn có thêm chi bộ ở Udon Thani, Saco Nakhon, Nakhon Phanom. Ba chi bộ miền Đông Bắc Xiêm này được tổ chức thành Tỉnh bộ Udon. Nhờ vậy mà tổ chức Việt kiều ở Xiêm được lãnh đạo chặt chẽ, hoạt động có nề nếp, tích cực hơn. Đóng vai trò như trạm trung chuyển giữa Quảng Châu Trung Quốc về trong nước.

Dưới sự lãnh đạo của các chi bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng, Việt kiều ở Xiêm được tổ chức thành hai hình thức: Hội Hợp tác và Hội Thân ái. Hội Hợp tác là một tổ chức trung kiên của kiều bào, đồng thời là tổ chức dự bị của Việt Nam Thanh niên Cách mạng. Hội kết nạp những thanh niên yêu nước, có chí hướng cách mạng từ trong nước mới ra. Hội Hợp tác còn làm kinh tế, tổ chức lao động làm ăn tập thể để sinh sống và học tập. Những thanh niên có nhận thức chính trị khá sẽ được đưa vào tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng. Khi có điều kiện lần lượt đưa sang Quảng Châu dự lớp huấn luyện chính trị, hoặc phái về trong nước hoạt động. Hội Hợp tác được tổ chức theo nghề nghiệp. Ở địa phương nào có điều kiện làm ruộng, thì Hội lấy việc làm ruộng là chính. Địa phương nào làm nghề thủ công thì lấy nghề thủ công là chính, như: Hội mộc, Hội nề ...

Hội Thân ái là một tổ chức quần chúng rộng rãi của Việt Nam Thanh niên Cách mạng. Hội được thành lập nhằm mục đích: “Đoàn kết giữa Việt kiều với nhau và đoàn kết giữa người Việt với người Thái; nhắc nhở kiều bào yêu nước, giúp đồng bào học chữ quốc ngữ”.

Ngoài hai tổ chức trên, ở các địa phương còn có Hội Phụ nữ, Hội Thiếu niên... để rèn luyện các em có thói quen sinh hoạt tập thể, nếp sống ngăn nắp, tự quản sinh hoạt và học tập của mình.

Ngoài việc tổ chức các hội đoàn, Nguyễn Ái Quốc hết sức chú trọng công tác tuyên truyền cách mạng trong hàng ngũ Việt kiều. Dựa vào Pháp luật Chính phủ Xiêm lúc bấy giờ, Nguyễn Ái Quốc đã dùng hình thức hợp pháp tiến hành tuyên truyền giáo dục Việt kiều.

Luật pháp của Xiêm quy định: Chỉ những nhà in, những toà báo lớn mang tính chất kinh doanh mới phải đăng ký, nhưng cũng không có chế độ kiểm duyệt, còn những ấn phẩm có tính quảng cáo, phát hành không thu tiền, in thô sơ, đều không phải đăng ký. Dựa vào tính hợp pháp đó, năm 1927, Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng ở Xiêm đã xuất bản một tờ báo bằng tiếng Việt lấy tên “Đồng thanh”, về sau đổi thành “Thân ái”, nội dung gọn gàng, rõ ràng, dễ hiểu. Đặc biệt báo sử dụng chữ quốc ngữ cải cách (như: chữ z thay cho d, gi, chữ c thay chữ k, chữ f thay chữ ph và j).

Chỉ riêng mục tin tức của báo đã cung cấp cho người đọc những thông tin về phong trào đấu tranh của đồng bào ta ở quê nhà, về tội ác dã man của giặc Pháp và chính quyền tay sai phong kiến đối với nhân dân ta.

Với sự hoạt động tích cực của Nguyễn Ái Quốc, phong trào yêu nước Việt kiều ở Xiêm lúc bấy giờ có nhiều chuyển biến mới. Các tổ chức cách mạng được củng cố vững chắc và phát triển mạnh. Tình đoàn kết giữa Việt kiều và nhân dân Xiêm nói riêng và giữa nhân dân hai nước nói chung được tăng cường. Trình độ cán bộ và bà con Việt kiều không ngừng được nâng cao... Những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc đã có ảnh hưởng tốt về trong nước.