CÓ MỘT TUỔI MƯỜI LĂM NHƯ THẾ
Nếu được trở về tuổi mười lăm, bạn sẽ làm gì?
CÓ MỘT TUỔI MƯỜI LĂM NHƯ THẾ
Nếu được trở về tuổi mười lăm, bạn sẽ làm gì?
Có lẽ bạn sẽ nghĩ đến những buổi sáng đến trường, những giờ tan học cùng bạn bè, những cuộc trò chuyện kéo dài mãi không hết hay một ước mơ nào đó vừa mới bắt đầu hình thành. Ở tuổi ấy, tương lai còn ở rất xa, và dường như chúng ta có rất nhiều thời gian để lựa chọn mình sẽ trở thành ai.
Nhưng có một người đã không có một tuổi mười lăm bình thường như thế.
Ở tuổi mà nhiều người vẫn còn được chở che trong vòng tay gia đình, ông đã bước vào một con đường mà phía trước là những ngày tháng đầy thử thách, hiểm nguy và mất mát. Ông không biết cuộc đời mình rồi sẽ đi đến đâu. Có lẽ ông cũng không thể hình dung rằng lựa chọn của tuổi mười lăm ấy sẽ theo mình suốt cả cuộc đời và để lại dấu ấn trong lịch sử dân tộc.
Người ấy là Phạm Kiệt.
Tôi biết đến cái tên ấy qua những trang tư liệu về một thời đất nước còn nhiều biến động. Nhưng càng đọc, tôi càng không muốn nhìn ông chỉ như một nhân vật lịch sử với những năm tháng hoạt động, những chức vụ hay những thành tích được ghi lại. Tôi muốn tìm về người thanh niên đứng ở điểm bắt đầu của câu chuyện ấy – một người cũng từng có tuổi trẻ, từng có gia đình để yêu thương, từng có một tương lai phía trước, nhưng đã lựa chọn dành cuộc đời mình cho một lý tưởng lớn hơn.
Phạm Kiệt sinh năm 1910. Khi đất nước còn chìm trong cảnh mất độc lập, những người trẻ như ông phải lớn lên trong một thời đại mà cuộc sống của mỗi gia đình đều ít nhiều bị cuốn vào những biến động của đất nước. Và rồi, khi mới mười lăm tuổi, Phạm Kiệt đã tham gia hoạt động của Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Quảng Ngãi.
Mười lăm tuổi.
Tôi cứ nghĩ mãi về con số ấy.
Nếu đặt tuổi mười lăm của tôi bên cạnh tuổi mười lăm của ông, khoảng cách giữa hai thế hệ có lẽ lớn hơn cả thời gian. Chúng tôi hôm nay có sách vở, trường lớp, có những lựa chọn rộng mở về tương lai. Chúng tôi có thể buồn vì một bài kiểm tra, lo lắng vì một kỳ thi hay băn khoăn không biết nên chọn nghề gì. Những điều ấy thật nhỏ bé, nhưng cũng thật đáng quý, bởi chúng chỉ có thể tồn tại trong một cuộc sống bình yên.
Còn Phạm Kiệt, ở tuổi mười lăm, đã bắt đầu bước vào một con đường mà ông hiểu rằng mình có thể phải trả giá bằng chính tuổi trẻ của mình.
Tôi không biết ngày ấy ông có sợ không.
Nhưng tôi nghĩ ông cũng là một con người bình thường.
Một người trẻ chắc chắn cũng biết nhớ nhà, biết yêu thương gia đình, biết mong muốn có một cuộc sống yên ổn. Chỉ là giữa hoàn cảnh của đất nước lúc bấy giờ, ông đã lựa chọn không sống chỉ cho riêng mình.
Và đó chính là điều khiến tôi muốn kể câu chuyện về ông.
Phạm Kiệt sinh ngày 10 tháng 1 năm 1910 trong một gia đình nông dân tại thôn Minh Thành, xã Tịnh Minh, huyện Sơn Tịnh. Cha ông là Phạm Quang Đình, mẹ là Nguyễn Thị Vàng. Gia đình có 11 người con và nhiều người trong số họ đã tham gia các phong trào yêu nước, cách mạng. Có thể nói, tình yêu quê hương đối với ông không phải điều được hình thành trong một ngày. Nó lớn lên từ chính gia đình, từ cuộc sống của người dân và từ những gì ông chứng kiến trên quê hương mình.
Nhưng quê hương chỉ là nơi bắt đầu. Điều quan trọng hơn là Phạm Kiệt đã làm gì với những điều mình được chứng kiến.
Ở tuổi mười lăm, ông lựa chọn bước vào hoạt động cách mạng. Từ một người thanh niên của một làng quê, ông dần trưởng thành trong phong trào cách mạng và trải qua những năm tháng vô cùng gian khổ. Ông từng bị bắt, bị tù đày và chịu sự đàn áp của kẻ thù. Con đường ấy chắc chắn không phải con đường dễ đi. Nhưng mỗi lần nghĩ đến những năm tháng ấy, tôi lại nhớ đến câu hỏi ban đầu: nếu một người trẻ biết phía trước có thể là gian nan, tại sao họ vẫn bước đi?
Có lẽ bởi có những điều, khi đã tin là đúng, người ta không muốn quay lưng.
Phạm Kiệt đã lựa chọn như thế.
Ông không phải người duy nhất của thế hệ mình lựa chọn con đường ấy. Xung quanh ông là biết bao thanh niên đã rời gia đình, rời quê hương, gửi lại những năm tháng đẹp nhất của đời người cho một tương lai mà họ chưa chắc được nhìn thấy. Có người trở về. Có người nằm lại. Có người mang theo những vết thương suốt cuộc đời. Nhưng tất cả đều góp phần tạo nên một thời đại mà hôm nay chúng ta chỉ có thể nhìn lại qua những trang sách và ký ức.
Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là những con người ấy cũng từng có những ước mơ rất bình thường.
Họ cũng từng muốn có một gia đình.
Muốn được sống bên cha mẹ.
Muốn nhìn thấy quê hương đổi thay.
Muốn có một ngày được sống mà không còn tiếng súng.
Có lẽ chính vì thế mà sự hy sinh của họ càng trở nên đáng quý. Bởi họ không phải những con người không biết yêu cuộc sống. Ngược lại, chính vì yêu cuộc sống, yêu gia đình, yêu quê hương nên họ càng hiểu mình phải làm gì để bảo vệ những điều ấy.
Và Phạm Kiệt đã dành phần lớn cuộc đời mình cho lựa chọn đó.
Từ một cậu bé mười lăm tuổi, ông trưởng thành qua những năm tháng hoạt động cách mạng, trở thành một cán bộ, một người chỉ huy có nhiều đóng góp cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc. Nhưng đối với tôi, những chức vụ hay những dòng thành tích ấy không phải điều đầu tiên tôi nhớ đến.
Tôi nhớ đến một cậu bé mười lăm tuổi.
Bởi chính ở tuổi ấy, một con người đã bắt đầu viết những trang đầu tiên cho cuộc đời mình.
Và có lẽ, điều kỳ diệu nhất của tuổi trẻ là vậy. Chúng ta không biết tương lai sẽ đưa mình đi đâu, nhưng mỗi lựa chọn hôm nay đều có thể trở thành một phần của con người mà chúng ta sẽ trở thành sau này.
Phạm Kiệt đã lựa chọn trong một thời đại rất khác chúng ta. Ông lựa chọn bằng tất cả những gì một người trẻ khi ấy có thể làm cho đất nước. Còn chúng ta hôm nay được sống trong hòa bình. Chúng ta không phải đối diện với những thử thách mà ông từng đối diện. Chúng ta không cần phải cầm súng để bảo vệ Tổ quốc như thế hệ trước.
Nhưng điều đó không có nghĩa là tuổi trẻ hôm nay không có trách nhiệm.
Mỗi thời đại có một cách cống hiến riêng.
Nếu thế hệ của Phạm Kiệt cống hiến bằng lòng dũng cảm và sự hy sinh trong những năm tháng chiến tranh, thì thế hệ chúng tôi có thể cống hiến bằng tri thức, bằng lao động, bằng sự sáng tạo và bằng trách nhiệm với cộng đồng.
Chúng tôi có thể học tập tốt hơn.
Có thể sống tử tế hơn.
Có thể giữ gìn những giá trị tốt đẹp của quê hương.
Có thể tìm hiểu lịch sử thay vì để những câu chuyện của cha ông chìm vào quên lãng.
Và có thể biến những ngày tháng bình yên mà mình đang có thành những năm tháng thật sự có ý nghĩa.
Đó có lẽ cũng là cách chúng tôi trả lời câu hỏi mà những người đi trước để lại.
Họ đã từng hỏi: “Chúng ta phải làm gì để đất nước có ngày mai?”
Còn hôm nay, câu hỏi được đặt lại cho chúng tôi là: “Khi đã có ngày mai ấy, chúng ta sẽ làm gì với nó?”
Tôi nghĩ về Phạm Kiệt mỗi khi nhìn những người trẻ hôm nay vô tư bước qua những con đường bình yên. Có thể ông sẽ không yêu cầu chúng tôi phải sống giống ông. Ông cũng không cần thế hệ sau phải lặp lại những năm tháng chiến tranh. Điều ông và những người cùng thế hệ để lại có lẽ chỉ là một lời nhắc rất giản dị: hãy biết trân trọng những gì mình đang có và đừng để tuổi trẻ của mình trôi qua vô nghĩa.
Bởi chúng ta được sinh ra sau chiến tranh.
Nhưng chúng ta không được sinh ra sau ký ức.
Ký ức vẫn còn trong những di tích, trong những câu chuyện của người đi trước, trong những trang sách và trong tên tuổi của những con người đã dành tuổi trẻ cho đất nước.
Phạm Kiệt là một trong những cái tên như thế.
Từ một người trẻ của những năm tháng đầu thế kỷ XX, ông đã trở thành một phần của lịch sử dân tộc. Nhưng tôi muốn nhớ về ông theo một cách gần gũi hơn: một người từng có tuổi mười lăm, từng đứng trước cuộc đời và phải lựa chọn.
Có lẽ nếu không có lựa chọn ấy, sẽ không có Phạm Kiệt mà lịch sử chúng ta biết đến hôm nay.
Và có lẽ, mỗi người trẻ đều có một “tuổi mười lăm” của riêng mình – một thời điểm mà mình bắt đầu hiểu mình muốn trở thành người như thế nào, muốn sống vì điều gì và muốn để lại điều gì cho cuộc đời.
Tôi không biết cuộc đời Phạm Kiệt lúc mười lăm tuổi có nghĩ đến tương lai xa xôi hay không.
Nhưng tôi biết, lựa chọn của ông đã vượt qua thời gian.
Gần một thế kỷ đã trôi qua.
Quê hương đã đổi thay.
Đất nước đã bước sang một thời đại mới.
Những người từng sống trong “thời hoa lửa” đã dần đi xa.
Nhưng câu chuyện của họ vẫn còn đó.
Và câu chuyện ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi những người trẻ hôm nay chịu dừng lại một chút để lắng nghe.
Lắng nghe để biết rằng hòa bình không tự nhiên mà có.
Lắng nghe để hiểu rằng tuổi trẻ của mình là một món quà mà nhiều thế hệ trước đã đánh đổi bằng những năm tháng không thể trở lại.
Lắng nghe để biết mình phải sống như thế nào cho xứng đáng.
Nếu một ngày nào đó có người hỏi tôi Phạm Kiệt là ai, tôi không muốn chỉ trả lời bằng những dòng tiểu sử.
Tôi muốn nói rằng:
Ông là một người đã bắt đầu con đường của mình khi mới mười lăm tuổi.
Một người đã bước ra từ một thời đại đầy biến động và dành phần lớn tuổi trẻ cho đất nước.
Một người để lại cho thế hệ sau không chỉ một tên tuổi, mà còn một câu hỏi.
Câu hỏi ấy đến hôm nay vẫn chưa cũ:
“Bạn sẽ làm gì với tuổi trẻ mà mình đang có?”
Phạm Kiệt đã có câu trả lời của mình.
Còn chúng tôi – những người trẻ đang sống trong hòa bình – sẽ viết câu trả lời ấy bằng chính cuộc đời mình.
Bởi những người đi trước đã đi qua một thời hoa lửa để trao lại cho chúng tôi một thời bình.
Và đến lượt chúng tôi, không phải để cầm lại những gì đã thuộc về quá khứ, mà để sống, học tập, cống hiến và xây dựng một tương lai xứng đáng với những gì họ đã hy sinh.
Mười lăm tuổi, Phạm Kiệt đã chọn một con đường.
Gần một thế kỷ sau, con đường ấy vẫn còn vang vọng trong câu chuyện của chúng tôi hôm nay.
