CÓ MỘT TUỔI TRẺ ĐÃ GỬI LẠI Ở ĐỨC PHỔ

Tôi từng nghĩ chiến tranh là những điều rất xa. Nó nằm trong những trang sách lịch sử, trong những con số về năm tháng, những chiến dịch và những trận đánh mà tôi phải học để ghi nhớ. Cho đến một ngày, tôi biết đến Đặng Thùy Trâm – một người con gái chỉ lớn hơn chúng tôi vài tuổi khi bước vào chiến trường. Từ đó, chiến tranh bỗng trở nên gần hơn.

Đặng Thùy Trâm sinh năm 1942 tại Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp Đại học Y khoa Hà Nội, năm 1966, chị tình nguyện vào chiến trường miền Nam. Chị được phân công công tác tại Đức Phổ, Quảng Ngãi, nơi chiến tranh diễn ra vô cùng khốc liệt. Ở đó, chị làm công việc của một người bác sĩ: cứu chữa thương binh, chăm sóc người bệnh và cùng đồng đội chống chọi với những điều kiện thiếu thốn, hiểm nguy của chiến trường.

Tôi đã nhiều lần tự hỏi: một cô gái trẻ vừa rời giảng đường đại học sẽ nghĩ gì khi trước mắt không còn là những phòng bệnh bình thường, mà là những căn hầm, những ca cấp cứu giữa bom đạn và những thương binh có thể phải đối mặt với cái chết bất cứ lúc nào? Có lẽ tôi sẽ không bao giờ biết được câu trả lời trọn vẹn. Nhưng tôi biết một điều: chị đã lựa chọn ở lại.

Điều khiến tôi xúc động về Đặng Thùy Trâm không chỉ là việc chị đã hy sinh. Điều khiến tôi nhớ mãi là trước khi trở thành một biểu tượng, chị cũng chỉ là một người trẻ với một trái tim rất đỗi bình thường. Chị biết nhớ nhà. Biết yêu thương gia đình. Biết đau trước sự mất mát của đồng đội. Biết mệt mỏi và có những phút giây yếu lòng. Nhưng trong hoàn cảnh mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc, chị vẫn tiếp tục công việc của mình.

Tôi hình dung một buổi tối ở Đức Phổ năm nào. Ngoài kia là bóng tối của núi rừng. Một vài ánh sáng nhỏ leo lét trong căn cứ. Người lính vừa được đưa về sau một trận chiến. Người bác sĩ trẻ cúi xuống bên thương binh, đôi bàn tay cố gắng làm tất cả những gì có thể để giữ lại một sự sống. Không có khán giả. Không có tiếng vỗ tay. Cũng chẳng có ai đứng đó để nói rằng việc chị đang làm sẽ trở thành một phần của lịch sử. Chị chỉ làm công việc mà mình tin là phải làm.

Có lẽ lòng yêu nước đôi khi bắt đầu từ những điều giản dị như thế. Không phải lúc nào cũng là những lời nói lớn lao. Có khi đó chỉ là việc một người thầy tiếp tục đứng lớp dù còn nhiều khó khăn; một người bác sĩ tận tâm cứu chữa bệnh nhân; một người lính bảo vệ từng tấc đất; hay một người trẻ hôm nay nghiêm túc học tập và cố gắng trở thành người có ích.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, Đặng Thùy Trâm hy sinh khi đang trên đường đi công tác. Chị ra đi khi mới 27 tuổi, để lại phía sau một tuổi trẻ còn dang dở. Hai cuốn nhật ký của chị sau đó trở thành những kỷ vật đặc biệt. Nhưng nếu chỉ nhìn Đặng Thùy Trâm qua những trang nhật ký, có lẽ chúng ta vẫn chưa hiểu hết con người ấy. Bởi phía sau những dòng chữ là một cuộc đời đã được sống bằng hành động. Đó là điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất. Ngày hôm nay, chúng tôi có rất nhiều lựa chọn. Chúng tôi có thể chọn ngành học mình yêu thích, chọn nơi mình muốn sống, chọn công việc mình muốn làm. Chúng tôi có thể than phiền vì một bài kiểm tra khó, một ngày làm việc mệt mỏi hay một tương lai chưa rõ ràng.

Những điều ấy không có gì đáng trách. Nhưng khi biết rằng một cô gái 24 tuổi đã rời Hà Nội để đến một chiến trường xa xôi, tôi chợt hiểu rằng tuổi trẻ không chỉ là quãng thời gian để tìm kiếm hạnh phúc cho riêng mình. Tuổi trẻ còn là lúc con người tự hỏi mình có thể làm gì cho những người xung quanh và cho đất nước. Đặng Thùy Trâm đã trả lời câu hỏi ấy bằng chính cuộc đời mình. Chị không sống để trở thành một biểu tượng. Nhưng chính cách chị sống đã khiến chị trở thành một biểu tượng.

Hôm nay, Đức Phổ không còn là Đức Phổ của những năm tháng chiến tranh. Những con người mới lớn lên trong hòa bình. Những đứa trẻ có thể đến trường mà không phải nghe tiếng bom. Những người trẻ có thể tự do mơ ước về tương lai. Đó chính là điều mà những người như Đặng Thùy Trâm và biết bao thế hệ đã hy sinh mong muốn bảo vệ. Vì thế, biết ơn không chỉ là nhớ tên những người đã ngã xuống. Biết ơn còn là biết mình đang sống trong một nền hòa bình được đánh đổi bằng biết bao tuổi trẻ.

Tôi nghĩ về Đặng Thùy Trâm và tự hỏi: nếu chị có thể nhìn thấy thế hệ trẻ hôm nay, chị sẽ mong chúng tôi trở thành những người như thế nào? Có lẽ không cần phải trở thành những con người phi thường. Chỉ cần sống có trách nhiệm. Học tập bằng tất cả khả năng. Làm công việc của mình bằng sự tử tế. Không thờ ơ trước những điều tốt đẹp. Và khi đất nước cần, biết đặt lợi ích chung bên cạnh những ước mơ riêng của mình. Bởi có những người đã trao cả tuổi trẻ để chúng ta có quyền được sống một tuổi trẻ bình thường. Đặng Thùy Trâm là một trong những người như thế.

Chị đã gửi lại tuổi hai mươi của mình giữa đất và người Đức Phổ. Còn chúng tôi – những người trẻ của thời bình – nhận lại từ chị không phải một khẩu súng, cũng không phải một chiến trường, mà là một câu hỏi: Ta sẽ làm gì với tuổi trẻ mà mình đang có? Có lẽ đó chính là cách những câu chuyện của thời hoa lửa tiếp tục sống. Không phải để chúng ta chìm mãi trong quá khứ, mà để từ quá khứ, chúng ta biết trân trọng hiện tại và có trách nhiệm hơn với tương lai.