CÔ NĂM THU – NGƯỜI NỮ CHIẾN SĨ DÀNH TRỌN CUỘC ĐỜI CHO TỔ QUỐC VÀ NHÂN DÂN

CÔ NĂM THU – NGƯỜI NỮ CHIẾN SĨ DÀNH TRỌN CUỘC ĐỜI CHO TỔ QUỐC VÀ NHÂN DÂN

Có những cuộc đời khi nhìn lại, người ta không thể đo đếm bằng những năm tháng đã đi qua, mà phải đo bằng những gì họ đã cống hiến cho quê hương, đất nước. Có những con người đã dành tuổi thanh xuân của mình cho những ngày tháng gian khổ, dành sức lực và trí tuệ cho công việc, rồi khi mái tóc đã bạc vẫn không thôi nghĩ về đồng đội, về nhân dân.

Trong những con người như thế, tôi đặc biệt xúc động khi tìm hiểu về Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đoàn Thị Thu, người phụ nữ mà đồng chí, đồng đội và nhân dân thường gọi bằng cái tên rất đỗi thân thương: cô Năm Thu.

Cuộc đời cô gắn với Củ Chi – vùng đất được biết đến với tên gọi “Đất thép thành đồng”. Nhưng có lẽ, nếu chỉ nói rằng cô là một người con của Củ Chi thì vẫn chưa đủ để kể hết câu chuyện về người phụ nữ ấy. Bởi từ mảnh đất giàu truyền thống cách mạng, cô đã bước vào những năm tháng chiến tranh, hoạt động giữa lòng Sài Gòn, đối mặt với những hiểm nguy mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng cả tính mạng. Sau ngày đất nước thống nhất, cô lại tiếp tục cống hiến trong lực lượng Công an nhân dân, trở thành nữ Trưởng Công an quận đầu tiên của Thành phố Hồ Chí Minh. Và khi đã nghỉ hưu, cô vẫn tiếp tục làm những việc có ích cho cộng đồng. Đó là một cuộc đời dài của sự lựa chọn. Và lựa chọn ấy, từ đầu đến cuối, vẫn là lựa chọn vì Tổ quốc, vì nhân dân. Củ Chi trong những năm tháng chiến tranh không phải là một vùng quê bình yên. Đó là nơi từng chứng kiến biết bao mất mát, hy sinh; nơi mỗi gia đình, mỗi người dân đều ít nhiều chịu ảnh hưởng của chiến tranh. Trong chính hoàn cảnh ấy, cô gái Đoàn Thị Thu đã sớm tiếp xúc với phong trào cách mạng.

Những năm 1956–1957, gia đình cô tham gia nuôi giấu cán bộ. Khu vườn của gia đình trở thành nơi che chở cho những người hoạt động cách mạng. Từ một cô gái trẻ, cô bắt đầu tham gia những công việc tưởng như rất bình thường nhưng lại có ý nghĩa quan trọng: nấu cơm, chăm lo cho cán bộ, nắm tình hình và vận động quần chúng. Sau đó, cô được giao nhiệm vụ nắm tình hình lực lượng bảo an tại địa phương và vận động một số binh sĩ bỏ ngũ, đi theo cách mạng. Những công việc ban đầu ấy đã đưa người con gái Củ Chi đến gần hơn với con đường cách mạng.

Cuối năm 1958, khi gia đình bị theo dõi, cô quyết định thoát ly, chính thức bước vào con đường hoạt động bí mật. Năm 1959, cô tham gia công tác Đoàn, được kết nạp Đảng và tiếp tục hoạt động trong phong trào phụ nữ. Từ đây, cuộc đời cô Năm Thu bắt đầu gắn bó sâu sắc với lực lượng An ninh T4.

Nếu chiến sĩ ngoài mặt trận phải đối diện với bom đạn, thì những người làm công tác an ninh bí mật lại phải chiến đấu trong một mặt trận rất đặc biệt. Họ phải sống giữa lòng địch, phải che giấu thân phận, phải giữ bí mật tuyệt đối và phải biết bình tĩnh xử lý từng tình huống. Đối với cô Năm Thu, đó còn là những năm tháng phải nhiều lần thay đổi thân phận để hoạt động.

Có khi cô là một người phụ nữ làm nghề may. Có lúc là người giúp việc. Có lúc lại mang dáng vẻ của một người bán hàng rong. Bên ngoài là một cuộc sống bình thường, nhưng phía sau lớp vỏ ấy là một chiến sĩ đang thực hiện nhiệm vụ cách mạng.

Cuối năm 1965, cô được giao nhiệm vụ vào nội thành hoạt động, xây dựng cơ sở ở khu vực Tân Thới Nhất, sau đó từng bước phát triển mạng lưới tại nhiều địa bàn. Những cơ sở ấy đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ như truyền tin, vận động quần chúng, bảo vệ và che giấu cán bộ, nắm tình hình địch.

Đọc đến đây, tôi chợt nghĩ: người phụ nữ ấy khi đó cũng chỉ là một người trẻ, cũng có những ước mơ riêng, cũng có một cuộc đời riêng để lựa chọn. Thế nhưng chiến tranh đã đặt trước mặt cô một câu hỏi lớn hơn tất cả: đất nước cần gì ở mình? Và cô đã chọn con đường khó khăn nhất.

Đó là con đường đặt nhiệm vụ lên trên sự bình yên của bản thân. Giữa lòng Sài Gòn, mỗi ngày trôi qua đối với những người hoạt động bí mật đều là một lần thử thách. Họ phải di chuyển, liên lạc, chuyển tài liệu và nắm tình hình trong sự cảnh giác cao độ.

Cô Năm Thu đã nhiều năm sống trong hoàn cảnh như vậy.Nhưng thử thách lớn nhất đã đến vào cuối tháng 7 năm 1969. Khi đang từ ngoại thành trở lại nội thành, cô bị cảnh sát chặn bắt sau khi một người trong tổ chức phản bội và chỉ điểm. Tài liệu được giấu trong chiếc dép của cô bị phát hiện. Cô bị đưa về đồn và chịu những cuộc thẩm vấn, tra tấn. Trong hoàn cảnh ấy, điều đáng khâm phục không chỉ là sự chịu đựng về thể chất mà còn là sự kiên định về tinh thần.

Cô giữ nguyên vỏ bọc đã được chuẩn bị, không để lộ tổ chức, đồng đội và những cơ sở cách mạng. Sau đó, cô bị giam qua nhiều nhà tù trong khoảng ba năm. Đến cuối năm 1972, sau khi bị đưa ra xét xử nhưng không thu thập được bằng chứng đủ để kết tội, cô được trả tự do và tiếp tục trở lại hoạt động trong lực lượng An ninh T4.

Tôi nghĩ rằng, có những câu chuyện lịch sử khi đọc qua tưởng như chỉ là những dòng chữ. Nhưng nếu đặt mình vào hoàn cảnh của nhân vật, ta mới hiểu được giá trị của hai chữ “kiên trung”.

Một người bị bắt có thể lựa chọn sự an toàn cho bản thân bằng cách khai báo.Một người có thể chọn từ bỏ con đường nguy hiểm để trở về cuộc sống bình thường. Nhưng cô Năm Thu đã không lựa chọn như vậy. Sau những năm tháng tù đày, cô lại tiếp tục trở về với nhiệm vụ. Đó chính là điều làm nên bản lĩnh của một người chiến sĩ. Năm 1973, cô tiếp tục móc nối, xây dựng lại cơ sở trong nội thành. Những thông tin từ mạng lưới cơ sở mà cô và đồng đội xây dựng đã góp phần phục vụ công tác của lực lượng An ninh T4 trong giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến. Rồi ngày lịch sử 30 tháng 4 năm 1975 đến.

Đất nước thống nhất. Sài Gòn được giải phóng. Với nhiều người, đó là thời khắc khép lại một cuộc chiến tranh kéo dài nhiều năm. Nhưng đối với cô Năm Thu, đó không phải là dấu chấm hết cho sự nghiệp của một người chiến sĩ. Đó là sự bắt đầu của một nhiệm vụ mới.

Sau ngày đất nước thống nhất, cô được phân công công tác tại Phú Tân, sau đó khi địa bàn sáp nhập với quận Tân Bình, cô tiếp tục công tác tại Công an quận Tân Bình, đảm nhiệm cương vị Đội trưởng Đội Bảo vệ chính trị. Nếu trong chiến tranh cô phải bảo vệ những cơ sở bí mật và đấu tranh với các hoạt động chống phá, thì trong thời bình nhiệm vụ của cô là góp phần bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân.

Tân Bình lúc đó là một địa bàn phức tạp về an ninh trật tự. Công việc đặt ra cho lực lượng Công an rất nặng nề. Cô cùng đồng đội vừa phải thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh chính trị, vừa phải giải quyết những vấn đề tồn tại sau chiến tranh. Nhưng điều đáng quý ở cô Năm Thu là trong công việc, cô không chỉ dựa vào sự quyết đoán.

Cô coi trọng việc gần dân, hiểu dân và vận động nhân dân. Trong những hoàn cảnh phức tạp, cô chú trọng cách giải quyết vừa có nguyên tắc, vừa có tình người. Đó cũng là kinh nghiệm cô đã rút ra từ chính những năm tháng hoạt động bí mật.

Có một câu chuyện mà tôi rất ấn tượng.Một lần khi còn làm nhiệm vụ giao liên, cô đến điểm hẹn để nhận tài liệu nhưng chờ rất lâu mà người giao liên không xuất hiện. Vì lo lắng, cô trở về căn cứ báo cáo. Khi ấy, cô bị cấp trên trách vì đã không ở lại tìm hiểu tình hình. Sau đó, người chỉ huy nhận ra mình đã quá nóng vội và xin lỗi cô.

Câu chuyện ấy trở thành một bài học sâu sắc đối với cô. Sau này, khi trở thành người lãnh đạo, cô luôn nhắc mình phải bình tĩnh, tìm hiểu nguyên nhân, biết chia sẻ và động viên cấp dưới trước khi đưa ra quyết định.Tôi đặc biệt thích câu chuyện này bởi nó cho thấy một khía cạnh rất đẹp của cô Năm Thu.Một người lãnh đạo giỏi không phải là người không bao giờ mắc sai lầm.Mà là người biết nhìn lại mình, biết rút kinh nghiệm và biết biến những điều từng trải thành bài học để đối xử tốt hơn với những người bên cạnh. Năm 1989, cô Đoàn Thị Thu được bổ nhiệm làm Trưởng Công an quận Tân Bình, trở thành nữ Trưởng Công an quận đầu tiên của Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời cô.Từ một nữ chiến sĩ hoạt động bí mật giữa lòng Sài Gòn, cô đã trở thành người đứng đầu một đơn vị Công an cấp quận.

Nhưng chức vụ càng cao thì trách nhiệm càng lớn. Trên cương vị Trưởng Công an quận, cô tập trung xây dựng tập thể, phát huy sức mạnh của cán bộ, chiến sĩ và đặc biệt chú trọng phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc. Công an quận Tân Bình từng bước củng cố lực lượng, giải quyết các địa bàn phức tạp và góp phần giữ vững an ninh, trật tự trên địa bàn. Điều tôi cảm nhận được qua những tư liệu về cô là: cô không xem mình là người đứng trên tập thể, mà là người đứng trong tập thể. Cô biết rằng một người chỉ huy dù tài giỏi đến đâu cũng không thể hoàn thành nhiệm vụ nếu không có đồng đội. Vì thế, cô luôn quan tâm đến cán bộ, chiến sĩ, chăm lo xây dựng sự đoàn kết và phát huy khả năng của từng người.

Đó cũng chính là cách một người phụ nữ đã từng đi qua chiến tranh xây dựng một tập thể trong thời bình. Những đóng góp của cô Năm Thu đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận. Ngày 3 tháng 8 năm 1995, bà Đoàn Thị Thu được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Danh hiệu ấy chắc chắn là niềm tự hào lớn. Nhưng khi đọc về cuộc đời cô, tôi lại có cảm giác rằng điều cô trân trọng nhất không phải là những danh hiệu dành cho riêng mình. Bởi trong những câu chuyện được kể lại, cô thường nhắc đến đồng đội, đến những người đã cùng mình trải qua chiến tranh, đến những người đã hy sinh. Có lẽ người từng đi qua chiến tranh hiểu hơn ai hết rằng không có chiến công nào được tạo nên bởi một người. Đằng sau một nhiệm vụ thành công là cả một mạng lưới. Đằng sau một người trở về là những người đã che chở. Đằng sau một ngày hòa bình là biết bao người đã không thể trở về.Vì thế, danh hiệu Anh hùng không chỉ là sự ghi nhận dành cho một cá nhân, mà còn là sự ghi nhận đối với một thế hệ đã dành tuổi trẻ của mình cho đất nước. Năm 1998, sau gần bốn thập kỷ gắn bó với ngành Công an, cô Năm Thu nghỉ hưu. Thông thường, nghỉ hưu là thời điểm con người được nghỉ ngơi sau những năm tháng làm việc. Nhưng với cô, nghỉ hưu không có nghĩa là ngừng cống hiến. Cô tiếp tục tham gia các hoạt động của đồng đội, hoạt động xã hội và thiện nguyện. Sau này, cô cùng những người đồng đội thành lập Chi hội Bảo trợ bệnh nhân nghèo Bình Phú Đông, tiếp tục vận động nguồn lực để hỗ trợ những hoàn cảnh khó khăn, giúp bệnh nhân nghèo và những gia đình còn nhiều thiếu thốn. Có một câu nói của cô khiến tôi nhớ mãi: “Còn sức thì còn làm, còn lo cho dân.” Một câu nói rất ngắn. Nhưng nếu đặt câu nói ấy bên cạnh cả cuộc đời cô, tôi thấy nó giống như một lời tổng kết. Khi còn trẻ, cô lo cho dân bằng những nhiệm vụ bí mật giữa lòng Sài Gòn. Khi đất nước hòa bình, cô lo cho dân bằng công việc giữ gìn an ninh trật tự. Khi làm lãnh đạo, cô lo cho dân bằng trách nhiệm của người chỉ huy. Và khi đã nghỉ hưu, cô vẫn lo cho dân bằng những việc thiện nguyện. Hình thức có thể thay đổi. Nhưng tấm lòng thì không thay đổi. Tìm hiểu về cô Năm Thu, tôi càng cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của hai chữ “hy sinh”. Hy sinh không phải lúc nào cũng là một điều gì đó thật lớn lao. Đôi khi, hy sinh chỉ là chấp nhận sống xa gia đình. Là gửi con về quê để tiếp tục nhiệm vụ. Là gác lại những ước mơ riêng. Là đi vào nơi nguy hiểm trong khi biết rằng mình có thể không trở về. Là chịu đựng những năm tháng tù đày nhưng vẫn giữ vững niềm tin. Và sau tất cả, khi đất nước hòa bình, lại tiếp tục nhận một nhiệm vụ mới mà không đòi hỏi bất cứ sự đền đáp nào. Cuộc đời cô Năm Thu khiến tôi nghĩ nhiều về thế hệ cha anh. Chúng ta hôm nay được sống trong hòa bình. Được đến trường. Được làm việc. Được theo đuổi ước mơ. Được sống bên gia đình. Những điều tưởng như rất bình thường ấy đã từng là một ước mơ lớn của biết bao người trong chiến tranh. Vì vậy, biết ơn thế hệ đi trước không chỉ là nhớ đến họ trong những ngày lễ, những buổi kỷ niệm. Biết ơn còn là biết sống sao cho xứng đáng với những gì mình đang có. Điều làm tôi kính phục ở cô Năm Thu còn nằm ở hình ảnh một người phụ nữ Việt Nam rất đặc biệt. Chiến tranh không làm cô mất đi sự dịu dàng. Trách nhiệm không làm cô xa cách với mọi người. Chức vụ không làm cô quên đi đồng đội. Tuổi tác không làm cô ngừng quan tâm đến xã hội. Có thể nói, ở cô hội tụ nhiều phẩm chất mà thế hệ trẻ hôm nay cần học hỏi: lòng yêu nước, sự kiên định, tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh trước khó khăn, sự nhân ái và ý thức sống vì cộng đồng. Nhưng trên hết, tôi nghĩ đó là một lẽ sống. Sống không chỉ cho mình. Sống để làm điều có ích. Sống để khi nhìn lại, mình có thể thanh thản vì những năm tháng đã đi qua không phải là những năm tháng vô nghĩa. Có người từng nói rằng một con người có thể rời khỏi cuộc đời, nhưng những điều tốt đẹp họ để lại thì vẫn tiếp tục sống. Tôi nghĩ câu nói ấy rất đúng với cô Năm Thu. Những con đường của Sài Gòn hôm nay có thể đã thay đổi. Những địa danh từng gắn với chiến tranh có thể đã mang một diện mạo mới. Những thế hệ từng sống trong chiến tranh rồi cũng dần trở thành ký ức.

Nhưng câu chuyện về những con người như cô Năm Thu vẫn cần được kể lại. Bởi nếu thế hệ hôm nay không biết về họ, chúng ta sẽ rất khó hiểu được giá trị của cuộc sống bình yên mà mình đang có. Từ cô gái Củ Chi năm nào đến nữ chiến sĩ An ninh T4. Từ người hoạt động bí mật giữa lòng Sài Gòn đến nữ Trưởng Công an quận đầu tiên của Thành phố Hồ Chí Minh. Từ người cán bộ luôn đặt nhiệm vụ lên hàng đầu đến một người phụ nữ tuổi cao vẫn hướng về cộng đồng. Tất cả những chặng đường ấy tạo nên một cuộc đời đặc biệt Một cuộc đời không chỉ đáng kính vì những chiến công. Mà còn đáng quý vì cách sống. Nếu được chọn một hình ảnh để nói về cô Năm Thu, tôi không muốn chọn hình ảnh những tấm huân chương hay danh hiệu. Tôi muốn nhớ đến hình ảnh một người phụ nữ đã đi qua rất nhiều năm tháng nhưng vẫn giữ trong mình sự cương nghị của người chiến sĩ và sự ấm áp của một người luôn nghĩ đến người khác. Tôi muốn nhớ đến cô qua câu nói giản dị: “Còn sức thì còn làm, còn lo cho dân.” Bởi trong câu nói ấy có cả quá khứ, hiện tại và một cách sống. Quá khứ là những năm tháng cô đã cống hiến cho cách mạng. Hiện tại là những việc cô vẫn làm cho cộng đồng. Và tương lai là bài học cô để lại cho thế hệ sau. Đó là bài học rằng mỗi người đều có thể đóng góp cho quê hương bằng cách của mình. Không phải ai cũng có thể làm những việc lớn. Nhưng ai cũng có thể sống có trách nhiệm. Không phải ai cũng có thể trở thành anh hùng. Nhưng ai cũng có thể sống tử tế. Không phải ai cũng phải bước vào chiến trường. Nhưng mỗi người đều có thể góp phần xây dựng đất nước bằng công việc của mình.

Hôm nay, khi nhắc đến Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đoàn Thị Thu, tôi không chỉ nghĩ về một người phụ nữ đã có nhiều đóng góp trong lịch sử lực lượng Công an nhân dân. Tôi nghĩ về một thế hệ. Một thế hệ đã đi qua chiến tranh bằng lòng tin và nghị lực. Một thế hệ đã đánh đổi tuổi trẻ để giành lại hòa bình. Một thế hệ sau ngày đất nước thống nhất lại tiếp tục gánh trên vai trách nhiệm xây dựng cuộc sống mới. Và cô Năm Thu là một trong những hình ảnh đẹp của thế hệ ấy. Cuộc đời cô giống như một dòng sông đã đi qua nhiều ghềnh thác nhưng vẫn không ngừng chảy. Từ Củ Chi đến Sài Gòn. Từ chiến tranh đến hòa bình. Từ người chiến sĩ đến người lãnh đạo. Từ những năm tháng tuổi trẻ đến những ngày tuổi cao. Ở mỗi chặng đường, cô đều để lại một điều quý giá: tinh thần sống và cống hiến. Và có lẽ đó cũng là điều mà thế hệ trẻ chúng tôi cần ghi nhớ nhất. Rằng hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có. Rằng phía sau mỗi ngày bình yên là những con người đã từng đánh đổi rất nhiều. Rằng lòng yêu nước không chỉ nằm trong những lời nói lớn lao, mà được thể hiện bằng những việc làm cụ thể mỗi ngày. Và rằng một cuộc đời đẹp không nhất thiết phải là một cuộc đời có thật nhiều danh vọng. Một cuộc đời đẹp là cuộc đời biết sống vì người khác. Cô Năm Thu đã có một cuộc đời như thế.

Một đời đi qua chiến tranh nhưng không quên hòa bình.
Một đời giữ trọn niềm tin nhưng không quên tình người.
Một đời được trao danh hiệu Anh hùng nhưng vẫn chọn cách sống giản dị, gần gũi và tiếp tục lo cho nhân dân. Với tôi, đó chính là vẻ đẹp lớn nhất của người nữ chiến sĩ Đoàn Thị Thu.

Và cũng chính vì thế, câu chuyện về cô Năm Thu – Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đoàn Thị Thu không chỉ thuộc về quá khứ. Câu chuyện ấy vẫn thuộc về hôm nay. Bởi mỗi khi một thế hệ trẻ biết trân trọng lịch sử, biết biết ơn những người đã hy sinh và biết sống có trách nhiệm hơn với quê hương, thì những giá trị mà cô và thế hệ của cô đã dành cả cuộc đời vun đắp vẫn đang tiếp tục được viết tiếp. Xin được cúi đầu trước một thế hệ đã sống, chiến đấu và cống hiến cho Tổ quốc. Xin được trân trọng một người phụ nữ đã dành trọn cuộc đời cho hai tiếng thiêng liêng: Nhân dân.

Cô Năm Thu – một người con của Củ Chi, một người nữ chiến sĩ giữa lòng Sài Gòn, một nữ Trưởng Công an quận đầu tiên của Thành phố Hồ Chí Minh, và hơn hết, một tấm gương về một đời sống có lý tưởng, có trách nhiệm và có tình người.

Họ và tên: Lê Đoàn Đức Duy

Chức vụ: Phó Bí thư Chi đoàn Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Trung Lập Thượng – Đoàn xã Thái Mỹ.