Có những cái chết hóa thành bất tử
Tới đầu năm 1971, nhằm giảm tổn thất, Long Đại được tách ra thành 2 nhánh: Phà I gần cầu và phà II cách đó chừng 500m về phía hạ lưu. Cùng thời điểm này, một đại đội thanh niên xung phong tỉnh Nghệ An được điều động tới thường trực cùng bộ đội công binh tại bến phà II để đảm bảo cho phà luôn thông suốt.
Cựu chiến binh Nguyễn Văn Phúng kể: Sáng sớm ngày 16/7, như lệ thường, nhóm thanh niên xung phong tỉnh Nghệ An tập họp, chào cờ và hát Quốc ca trước lúc ra mặt đường làm nhiệm vụ. Bất chợt, một loạt bom rải xuống khiến cả làng Long Đại chìm trong biển lửa. Dãy nhà nơi các anh chị sinh hoạt bốc cháy, khiến tất cả 15 trái tim đang tuổi thanh xuân vĩnh viễn nằm lại với đất mẹ.
Trở lại mùa xuân năm 1971, tháng 4 cùng năm, từ quê lúa Thái Bình, chàng trai trẻ Vũ Thế Huyền đã cùng 134 thanh niên chung trang lứa khoác balo lên đường tham gia lực lượng TNXP. Điểm đến của họ là Quảng Bình. Giữa năm 1972, cả đại đội được điều động về bến phà II Long Đại để thay thế cho đơn vị TNXP tỉnh Nghệ An vừa gặp tổn thất nặng nề.
Ông Huyền kể: “Ngày 19/9/1972, tôi có nhiệm vụ trực ở bến phà. Nhưng sáng hôm ấy, anh Bùi Năng Đắc xin đổi cho bằng được. Tôi đồng ý và lên rừng, chặt cây làm hầm chữ A. Đến chiều, khi thuyền chở đá từ bờ Nam chuẩn bị cập bến thì bị máy bay trinh sát Mỹ phát hiện. Chúng bắn pháo khói vào bến phà 2 để máy bay cắt bom. 12 người đứng trên bờ vội chạy vào hai căn hầm chữ A trú ẩn”.
Bom đánh giữa hai căn hầm, khiến cả hai cùng đổ sập. Hơi bom khiến cây cối ngã đổ ràn rạt, còn mặt đất bị lõm sâu cả mét, đen ngòm và khét lẹt. “Chị Xuyền nằm gần cửa còn thở, đầu bê bết máu nhưng cũng chỉ cố được vài phút. 12 anh chị khác chết trong hầm do sức ép của bom. Ngoài ra còn 3 người ngoài sông hy sinh mà thi thể chẳng còn nguyên vẹn nữa. Đáng ra, nếu không đổi ca, người nằm lại phải là tôi chứ không phải anh Bùi Năng Đắc”, ông Huyền kể.Khi đau thương chưa kịp nguôi ngoai, 4 ngày sau, Mỹ lại ném bom xuống bến phà khiến anh Trần Mạnh Hà hy sinh. Sau 2 đợt rải bom, Đại đội C130 đã mất đi tổng cộng 16 người, gồm 7 nữ, 9 nam, đều có quê quán Kiến Xương, Thái Bình. Các anh chị đã mãi mãi hóa thân từng dòng sông, bến nước ở độ tuổi rực rỡ nhất của thanh xuân…
Ghi nhận sự hy sinh anh dũng của lực lượng thanh niên xung phong, đặc biệt là 16 người con quê lúa đã ngã xuống tại Bến phà Long Đại, nhiều năm qua, chính quyền địa phương luôn quan tâm công tác đầu tư, tôn tạo di tích. Năm 2012, Nhà bia tưởng niệm 16 thanh niên xung phong được khánh thành; đến tháng 10/2016, địa danh này được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh.
Tháng 4/2025, với sự đồng hành của Tập đoàn T&T Group cùng nhiều doanh nghiệp và cá nhân, dự án nâng cấp, tôn tạo Khu di tích lịch sử Bến phà II Long Đại chính thức được khởi công. Sau hơn 4 tháng triển khai khẩn trương, công trình đã hoàn thành với tổng mức đầu tư gần 20 tỷ đồng. Đặc biệt, ngày 9/9 vừa qua, Khu di tích đã được nâng hạng, chính thức trở thành Di tích lịch sử cấp quốc gia.
