Có những tuổi trẻ đã đi qua chiến tranh

Có những câu chuyện khi nghe lần đầu, tôi cứ nghĩ đó là một phần của lịch sử xa xôi. Nhưng rồi tôi nhận ra, có những câu chuyện lại xảy ra ngay trên mảnh đất mình đang sống. Những con đường hôm nay tôi vẫn đi qua, những ngôi nhà bình dị giữa quê hương Thái Mỹ, đã từng chứng kiến biết bao năm tháng chiến tranh khốc liệt.

Tôi được nghe kể về một căn nhà đặc biệt ở xã Thái Mỹ – nơi từng có một căn hầm bí mật được đào ngay dưới nền nhà để nuôi giấu cán bộ cách mạng và phục vụ hoạt động của lực lượng biệt động Sài Gòn – Gia Định. Chủ nhân của căn nhà ấy là chiến sĩ biệt động Dương Văn Ten, thường được gọi là Chín Ten. Câu chuyện về căn hầm khiến tôi suy nghĩ rất nhiều về những con người bình dị đã âm thầm góp sức cho đất nước trong những năm tháng chiến tranh.

Ngày ấy, Thái Mỹ không giống Thái Mỹ của hôm nay.

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, nơi đây là một căn cứ quan trọng của Củ Chi, được xem như một bàn đạp để lực lượng cách mạng từ vùng ven tiến về Sài Gòn. Thái Mỹ cũng là nơi tiếp nhận và chuyển giao những nguồn lực phục vụ chiến đấu. Nhưng điều làm tôi ấn tượng nhất không phải là vị trí của Thái Mỹ trên bản đồ chiến sự, mà là cách những người dân bình thường đã sống và góp sức trong hoàn cảnh vô cùng nguy hiểm.

Trong căn nhà của ông Dương Văn Ten có một căn hầm bí mật.

Theo những câu chuyện được ghi lại, căn hầm bắt đầu được đào từ khoảng năm 1962. Vì ban ngày luôn có sự kiểm soát gắt gao, công việc đào hầm được thực hiện vào ban đêm. Đất đào lên không thể để lộ dấu vết nên được chuyển ra vườn, lấp vào những chỗ trũng rồi phủ cỏ, cây cối lên trên để giữ vẻ tự nhiên. Gia đình ông Ten cũng cùng tham gia vào công việc ấy.

Tôi thử tưởng tượng một đêm ở Thái Mỹ của hơn nửa thế kỷ trước.

Trời tối. Cả làng chìm trong sự im lặng. Trong một căn nhà tưởng như bình thường, những con người lặng lẽ làm công việc của mình. Không có tiếng máy móc hiện đại, không có những điều kiện thuận lợi. Chỉ có sức người, sự kiên trì và một niềm tin rằng công việc mình đang làm có ý nghĩa đối với quê hương.

Có lẽ họ cũng lo sợ.

Bởi nếu căn hầm bị phát hiện, hậu quả sẽ không chỉ thuộc về một người. Cả gia đình và những người được che chở bên trong đều có thể gặp nguy hiểm.

Thế nhưng họ vẫn làm.

Căn hầm dần được hoàn thành và trở thành nơi cất giấu, che chở cho những người hoạt động cách mạng. Căn nhà của gia đình ông Ten cũng trở thành một mắt xích trong đường dây hoạt động bí mật, góp phần phục vụ lực lượng biệt động Sài Gòn – Gia Định.

Điều khiến tôi xúc động là những con người ấy không phải ai cũng là những người lính trực tiếp ngoài chiến trường. Họ có thể là người dân, là những người cha, người mẹ, những người lao động bình thường. Họ vẫn phải lo cuộc sống gia đình, nhưng đồng thời âm thầm gánh trên vai một trách nhiệm lớn hơn: bảo vệ những người đang làm nhiệm vụ và góp phần vào cuộc đấu tranh của dân tộc.

Có lẽ chính từ những điều bình dị như vậy mà hai chữ “nhân dân” trong lịch sử trở nên thật ý nghĩa.

Tôi cũng được biết rằng Thái Mỹ từng là một trong những địa bàn quan trọng chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968. Những hoạt động bí mật của người dân nơi đây đã góp phần vào công tác chuẩn bị cho lực lượng chiến đấu ở Sài Gòn. Câu chuyện về gia đình ông Dương Văn Ten và những người dân Thái Mỹ vì thế không chỉ là câu chuyện của riêng một gia đình, mà còn là một phần ký ức của quê hương.

Nhưng chiến tranh không chỉ có những câu chuyện về lòng dũng cảm. Chiến tranh còn để lại những mất mát mà thời gian không thể xóa nhòa.

Thái Mỹ từng chịu nhiều tổn thất trong chiến tranh. Theo những tư liệu về địa phương, trong hai cuộc kháng chiến, địa phương có hàng trăm người con hy sinh và nhiều gia đình chịu những mất mát lớn. Sau chiến tranh, người dân lại bắt đầu từ những gì còn lại để xây dựng quê hương.

Ngày hôm nay, khi nhìn Thái Mỹ với những con đường, mái nhà và cuộc sống bình yên, thật khó tưởng tượng nơi đây từng trải qua những năm tháng như thế.

Nếu không được nghe kể, có lẽ tôi cũng chỉ nhìn những con đường ấy như một phần quen thuộc của cuộc sống hằng ngày.

Nhưng lịch sử đôi khi nằm ngay dưới những nơi ta đi qua.

Một căn hầm nhỏ dưới nền nhà có thể không lớn lao bằng những công trình được nhắc đến trong sách giáo khoa. Một gia đình bình thường cũng có thể không có tên tuổi vang dội. Thế nhưng chính những con người ấy đã góp phần giữ gìn những cơ sở cách mạng, che chở đồng đội và làm nên sức mạnh của cuộc chiến tranh nhân dân.

Điều đó khiến tôi hiểu rằng lòng yêu nước không phải lúc nào cũng bắt đầu từ những điều lớn lao.

Đôi khi, lòng yêu nước bắt đầu từ việc một người dân sẵn sàng bảo vệ người khác. Từ một gia đình chấp nhận khó khăn để giúp đỡ cách mạng. Từ những con người bình thường nhưng biết đặt lợi ích của quê hương, đất nước lên trên sự an toàn của bản thân.

Tôi sinh ra khi chiến tranh đã lùi xa. Tôi chưa từng nghe tiếng bom đạn, chưa từng phải sống trong những căn hầm giữa những ngày tháng căng thẳng. Điều may mắn ấy khiến tôi càng hiểu rằng hòa bình hôm nay không phải tự nhiên mà có.

Mỗi khi nghĩ về căn hầm dưới mái nhà ở Thái Mỹ, tôi lại thấy lịch sử gần với mình hơn.

Nó không còn chỉ là những mốc thời gian trong sách.

Nó là câu chuyện của một vùng quê. Là ký ức của những gia đình. Là những con người đã sống qua một thời hoa lửa và để lại cho thế hệ sau một cuộc sống bình yên.

Có thể căn hầm năm xưa giờ chỉ còn là một dấu tích của quá khứ. Nhưng câu chuyện về nó vẫn còn giá trị đối với thế hệ hôm nay. Bởi mỗi lần nghe lại, chúng ta được nhắc rằng mình đang sống trong một nền hòa bình được đánh đổi bằng rất nhiều mồ hôi, nước mắt và sự hy sinh.

Và tôi nghĩ, cách tốt nhất để thế hệ trẻ chúng tôi tri ân những người đi trước không chỉ là nhớ về họ trong những ngày kỷ niệm. Đó còn là biết trân trọng quê hương, sống có trách nhiệm, học tập nghiêm túc và cố gắng trở thành một người có ích.

Căn hầm có thể nằm dưới lòng đất, nhưng câu chuyện của những con người từng sống trong thời hoa lửa thì sẽ mãi được lưu giữ trong ký ức của quê hương Thái Mỹ.

Đó là câu chuyện tôi muốn kể lại – một câu chuyện không chỉ về chiến tranh, mà còn về lòng yêu nước của những con người bình dị trên chính mảnh đất quê hương mình.