CƠ QUAN CHỈ HUY TRUNG ĐOÀN CŨNG VÀO TRẬN

Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đối tượng tác chiến là quân Mỹ và quân chư hầu của Mỹ, có khả năng cơ động bằng máy bay, trực thăng nên không bao giờ có chiến tuyến nhất định. Chúng có thể đánh phía trước, đánh phía sau và đánh từ trên xuống v.v... Thực tế đó đặt ra cho các đơn vị phục vụ và cơ quan đều phải sẵn sàng chiến đấu và biết cách chiến đấu để đánh địch, bảo vệ mình. Trận tử chiến của Trung đoàn bộ, Trung đoàn 12 là một tấm gương về tinh thần đó.

Đầu tháng 6 năm 1968, Trung đoàn 12 được lệnh rời khỏi khu Đông về phía Tây huyện Phù Cát, Phù Mỹ nhận nhiệm vụ mới. Lúc đó Trung đoàn bộ đứng chân ở phía Nam hòn Vọng Phu (núi Bà) thuộc xã Cát Chánh (nay là Cát Hải). Nơi đây có nhiều hang, gộp đá lớn nhỏ kế tiếp chồng lên nhau. Cây cối chỉ có loại gai quýt và dây leo, trong quân sự chỉ có giá trị che khuất, còn che đỡ phải nhờ những hang đá. Dưới hang đá thật kỳ lạ, trời ban là luôn có nước chảy. Trú quân tại đây, yếu tố bí mật đặt lên hàng đầu vì khả năng cơ động lực lượng khó khăn do đồi núi trống trải. Cơ động trong hang chỉ lên xuống dọc từng con suối, cơ động ngang phải qua đồi trọc.

Lần đó, do một cán bộ đại đội đặc công đi chiêu hồi (bỏ đơn vị vào vùng địch) nên vị trí đóng quân của cơ quan bị lộ. Lập tức, chúng dùng một Trung đoàn Nam Triều Tiên đổ xuống núi Bà. Sáng ngày 20-6-1968, sau hàng tiếng đồng hồ ném bom, bắn pháo rồi trực thăng vũ trang đến phóng rốc két dọn bãi, từng đàn máy bay chở quân đổ xuống xung quanh hòn Vọng Phu. Tới 10 giờ, chúng chia làm nhiều cánh quân tiến vào nơi ở của Trung đoàn bộ, Trung đoàn 12. Như con thú đã đánh hơi thấy mùi, bọn chỉ huy địch thúc lính bò vào các hang đá. Đại đội trinh sát, Trung đội vệ binh của Trung đoàn thoắt ẩn thoắt hiện qua các gộp đá dùng M79, tiểu liên, lựu đạn diệt từng tốp địch, lấy xác địch chất ở cửa hang. Bọn chỉ huy địch cho lính bắn hoả tiễn M72 và thả lựu đạn xuống hang để kéo xác đồng bọn. Chiến sỹ ta tìm lối ra khác, tập kích sau lưng chúng. Cuộc chiến giằng co suốt ngày. Địch không dám ném bom, bắn pháo vào vì xác đồng bọn còn ở cửa hang. Đánh tay đôi bằng súng bộ binh, dù chúng lợi thế về quân số, vũ khí vẫn không thể diệt được ta.

Ngày thứ 2, chúng tăng quân, hình thành thế vây Trung đoàn bộ. Cán bộ, chiến sỹ sát bên nhau rời khỏi hang, bám các gộp đá phía ngoài chờ cho địch vào gần mới nổ súng. Bất chấp xác đồng bọn, chúng giãn quân ra và gọi trực thăng đến phóng rốc két vào các hang đá, sau đó cho từng toán nhỏ bò vào dùng lựu đạn hoá học (lựu đạn cay) ném xuống hang. Từ dưới hang nhìn lên, mấy chiến sỹ trinh sát đã bắn gục địch khi chúng chưa kịp thả lựu đạn và mù cay. Bọn chỉ huy vẫn thúc lính xông lên. Một số tên đã vào được hang. Hang hẹp, tối, các chiến sỹ trinh sát và vệ binh đã dùng lưỡi lê, dao găm và cả võ thuật quật ngã từng tên. Sau đó tụt xuống sâu, chuyển qua hang khác. Một ngày nữa trôi qua. Địch vẫn bủa vây 4 phía, chúng cẩu máy phát điện đặt tại đèo Chánh Hy để phục vụ đèn pha chiếu sáng cả vùng ruộng phía đông núi Bà. Mấy chiếc Bo bo chạy dọc bờ biển canh chừng ta rút ra phía biển.

Đêm hôm đó, ban chỉ huy Trung đoàn đang họp bàn tìm cách phá vòng vây thì nhận được điện của Sư đoàn ra lệnh phải đưa đơn vị chuyển gấp ra huyện Phù Mỹ để đánh địch, phối hợp chiến trường chung. Tinh thần và khí thế “Tổng tiến công” lúc bấy giờ vẫn còn nóng bỏng nên ý thức hợp đồng tác chiến luôn hết sức nghiêm túc trong mỗi cán bộ, chiến sỹ. Thường vụ Đảng uỷ Trung đoàn họp chớp nhoáng và quyết định: ra lệnh cho các tiểu đoàn bộ binh, các đại đội hoả lực chủ động rút khỏi khu chiến về tập kết tại Đèo Bồng, chân điểm cao 500 (tây Phù Mỹ). Trung đoàn trưởng Nguyễn Duy Hồng và chính uỷ Nguyễn Văn Vợi cùng Trưởng tiểu ban tác chiến, tiểu ban trinh sát, tổ chức gọn nhẹ, vượt khỏi vòng vây địch để kịp về Phù Mỹ chỉ huy đơn vị. Phó trung đoàn trưởng Nguyễn Duy Thương, Phó chính uỷ Dương Minh Ngọ, chủ nhiệm chính trị Hoàng Hữu Phĩa sẽ ở lại chỉ huy cán bộ, chiến sỹ các cơ quan và đơn vị trực thuộc tiếp tục đánh địch rồi tìm cách về hậu cứ sau. Người ở lại và người ra đi ôm nhau từ biệt. Những giọt nước mắt lặng lẽ chảy trên má.

Ngày thứ 3, địch đánh thẳng vào khu vực cơ quan tham mưu và cơ quan chính trị Trung đoàn. Các chiến sỹ vệ binh, trinh sát lần lượt hi sinh. Tham mưu trưởng Hoàng Xuân Dĩnh bị một mảnh lựu đạn địch, gãy cánh tay phải, anh chuyển súng ngắn sang tay trái bắn chết 2 tên địch trước khi chúng bu vào bắt sống. Phó tham mưu trưởng Trọng vừa nhô lên ném trái lựu đạn vào toán địch phía trước thì bị một loạt đạn của địch ở phía bên phải bắn sang. Anh hi sinh trong tư thế vươn ra phía trước. Ở khu vực cơ quan chính trị, sau khi trợ lý thanh niên Hà Văn Quỳ và nhân viên văn thư Nguyễn Xuân Trạch xông ra dùng súng Các-bin và CKC chiến đấu hi sinh, toàn cơ quan chỉ huy còn súng ngắn, lựu đạn. Trưởng tiểu ban bảo vệ Nguyễn Xuân Viên và trưởng tiểu ban cán bộ Cao Xuân Bấm chỉ huy anh chị em bám chắc cửa hang chiến đấu đến cùng, quyết không để địch bắt. Các anh lần lượt hi sinh, tiếp đó là trợ lý tổ chức Trần Xuân Ba, Nguyễn Công Sô, trợ lý bảo vệ Nguyễn Uông, súng ngắn hết đạn đã dùng lựu đạn diệt địch. Thi thể các đồng chí nằm rải rác quanh các gộp đá trước cửa hang.

Địch chiếm được nơi trú chân của cơ quan Trung đoàn nhưng không thu được bất cứ tài liệu quan trọng nào. Tất cả đều đã được thiêu huỷ khi mọi người hạ quyết tâm tử chiến với kẻ thù. Thường ngày họ luôn tới các đơn vị động viên bộ đội sẵn sàng “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, và lúc này, chính họ đang thực hiện lời thề đó. Đó là phẩm chất cao quý của người cán bộ Trung đoàn 12 nói riêng và của đội ngũ cán bộ trong và ngoài quân đội thời chống Mỹ, cứu nước. Nói và làm, làm và nói, không phân biệt trên dưới, khi lâm trận là cùng nhau gánh vác, chia sẻ.

Gần một năm đánh giặc ở khu đông tỉnh Binh Định, Trung đoàn 12 đã tỏ rõ khí chất “Kiên cường trụ bám, độc lập tác chiến, tự lực tự cường”. Đó là nét đặc sắc tạo nên truyền thống của Trung đoàn và của Sư đoàn Sao Vàng. Trung đoàn được tặng Huân chương Quân công hạng Ba. Tiểu đoàn 5 được nhận lá cờ “Đơn vị diệt nhiều quân Nam Triều Tiên nhất” do Quốc hội Chính phủ và nhân dân Bắc Triều Tiên tặng.